James Harrison Coburn III (ur. 31 sierpnia 1928 w Laurel, zm. 18 listopada 2002 w Los Angeles) – amerykański aktor, który podczas 45-letniej kariery wystąpił w ponad 70 filmach i 100 serialach telewizyjnych; zębaty uśmiech i chuda budowa ciała uczyniły go idealnym twardzielem w wielu głównych i drugoplanowych rolach w westernach i filmach akcji, w tym Siedmiu wspaniałych (1960), Wielka ucieczka (1963), Szarada (1963), Garść dynamitu (1971) czy Pat Garrett i Billy Kid (1973). Za rolę antagonisty agresywnego alkoholika Glena Whitehouse’a, który pozostawił swojego syna i inne dzieci z trwałą traumą, w dramacie kryminalnym Paula Schradera Prywatne piekło (1997) otrzymał Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego.

1 kwietnia 1994 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 7051 Hollywood Boulevard.

Życiorys Wczesne lata Urodził się w Laurel w stanie Nebraska jako syn Mylet Signy (z domu Johnson) i Jamesa Harrisona Coburna II. Pochodzenie jego ojca było szkocko–irlandzkie, a matka była imigrantką ze Szwecji„Film”, Rafał Wilkusz, Telegwiazda: James Coburn „Jak z żelaza”, Nr 19 (2234)/1992-05-10, s. 21.. Ojciec Coburna miał firmę garażową, która została zniszczona przez wielki kryzys. Wkrótce wraz z rodzicami przeprowadził się do Compton w Kalifornii, gdzie uczęszczał do Compton Junior College. W 1950 wstąpił do United States Army, w której służył jako kierowca ciężarówki; od czasu do czasu był także DJ–em wojskowej stacji radiowej w Teksasie. Stacjonował jako żołnierz w Moguncji w Niemczech, gdzie znalazł swoje powołanie jako narrator kilku filmów szkoleniowych.

Kariera Po powrocie do Stanów Zjednoczonych przeniósł się do Los Angeles i zapisał się na zajęcia teatralne w Los Angeles City College. Brał udział w kilku szkolnych produkcjach i ostatecznie zadebiutował na deskach La Jolla Playhouse w przedstawieniu Billy Budd, na podstawie powieści Hermana Melville’a, z Vincentem Price’em. Po kilku latach spędzonych w Los Angeles przeniósł się do Nowego Jorku i studiował sztukę aktorską w konserwatorium Stelli Adler. Po powrocie do Los Angeles zdobył rolę w produkcji telewizyjnej Studio One Sidneya Lumeta. Na dużym ekranie zadebiutował w roli Whita w westernie Budda Boettichera Samotny jeździec (Ride Lonesome, 1959) u boku Randolpha Scotta i Pernella Robertsa. Pojawił się też w reklamach i serialach NBC: Bonanza (1959; 1961–1962), Klondike (1960–1961) i Acapulco (1961) jako detektyw Gregg Miles.

Został zatrudniony dzięki interwencji swojego przyjaciela, Roberta Vaughna, w westernie Johna Sturgesa Siedmiu wspaniałych (The Magnificent Seven, 1960), gdzie zagrał postać małomównego rewolwerowca Britta, perfekcyjnie posługującego się nożem. W dramacie wojennym Dona Siegela Piekło jest dla bohaterów (Hell Is for Heroes, 1962) ze Steve’em McQueenem wystąpił jako kapral Frank Herpshaw, mechanik, który potrafi naprawić wszystko. W filmie wojennym Wielka ucieczka (The Great Escape, 1963) zagrał Australijczyka. Był narratorem filmu J. Lee Thompsona Królowie słońca (Kings of the Sun, 1963). Największy sukces kasowy przyniosły mu dwa filmy o superagencie Dereku Flincie – Flint nasz człowiek (Our Man Flint, 1966) w reż. Daniela Manna i Nie ma jak Flint (In Like Flint, 1967), humorystycznej wariacji na temat Bonda. Jednak odmówił kontynuacji serii.

Życie prywatne Był dwukrotnie żonaty. 14 listopada 1959 zawarł związek małżeński z Beverly Kelly. Mieli córkę Lisę (ur. 1957) i syna Jamesa Harrisona Coburna IV (ur. 22 maja 1961). Para rozwiodła się 12 kwietnia 1979, po 20 latach małżeństwa. 22 października 1993 w Wersalu we Francji poślubił aktorkę Paulę Murad Coburn; pozostali małżeństwem aż do śmierci Coburna w 2002. Para założyła organizację charytatywną, James and Paula Coburn Foundation.

Zmarł nagle 18 listopada 2002 na zawał serca w swoim domu w dzielnicy Beverly Hills w Los Angeles. Miał 74 lata.

Filmografia thumb|James Coburn w serialu The Californians (1959) Samotny jeździec (1959) jako Whit Siedmiu wspaniałych (1960) jako Britt Piekło jest dla bohaterów (1962) jako kapral Frank Herpshaw Wielka ucieczka (1963) jako Louis Sedgwick „The Manufacturer” Szarada (1963) jako Tex Panthollow Królowie słońca (1963) – narrator Amerykanizacja Emily (1964) jako porucznik komandor Bus Cummings Nieodżałowani (1965) jako oficer graniczny Orkan na Jamajce (1965) jako Zac Major Dundee (1965) jako Samuel T. Potts Co robiłeś na wojnie, tatku? (1966) jako porucznik Christian Flint – nasz człowiek (1966) jako Derek Flint Nie ma jak Flint (1967) jako Derek Flint Candy (1968) jako dr Krankheit Przyrodni bracia (1970) jako Jeb Garść dynamitu (1971) jako John Mallory Terapia Careya (1972) jako dr Peter Carey Prawo do życia, prawo do śmierci (1972; znany także pod tytułem – Jeden powód by żyć i umrzeć) jako płk Pembroke Ostatnie słowo Sheili (1973) jako Clinton Pat Garrett i Billy Kid (1973) jako szeryf Pat Garrett Z zaciśniętymi zębami (1975) jako Luke Matthews Ciężkie czasy (1975) jako Speed Bitwa o Midway (1976) jako kpt. Vinton Maddox Pojedynek po latach (1976) jako Zach Provo Żelazny Krzyż (1977) jako sierżant Rolf Steiner Wielka wyprawa muppetów (1979) jako właściciel kawiarni El Sleezo Siła ognia (1979) jako Jerry Fanon Kula z Baltimore (1980) jako Nick Casey Nieoczekiwany romans (1980) jako Walter Ryzykowna gra (1981) jako Serrano Wzór piękności (1981) jako John Reston Dzień Martina (1984) jako porucznik Lardner Sięgnij po broń (1984) jako Sam Starret Młode strzelby II (1990) jako John Chisum Hudson Hawk (1991) jako George Kaplan Gracz (1992) jako on sam Zakonnica w przebraniu 2: Powrót do habitu (1993) jako pan Crisp Śmiertelna pułapka (1993) jako Mike Donan/Lou Donan Maverick (1994) jako komandor Duvall Egzekutor (1996) jako Arthur Beller Gruby i chudszy (1996) jako Harlan Hartley Szkielety (1997) jako Frank Jove Klucze do miasta (1997) jako Hramon Shaw Prywatne piekło (1998) jako Glen Whitehouse Godzina zemsty (1999) jako Fairfax Arka Noego (1999) jako handlarz Gra w słowa (2001) jako Tobias Allcott Potwory i spółka (2001) – Henry J. Waternoose (głos) Śnieżne psy (2002) jako James „Thunder Jack” Johnson

Nagrody i nominacje Rok Nagroda Kategoria Film Rezultat1999 Independent Spirit Awards Najlepsza drugoplanowa rola męskaPrywatne piekło (1997) Nominacja Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor drugoplanowy Wygrana Actor Award Najlepszy występ aktora w roli drugoplanowej Nominacja Nagroda Saturn Nagroda za całokształt twórczości – Wygrana 2005 DVD Exclusive Award Najlepszy aktor American Gun (2002) Wygrana

Zobacz też Lee Marvin

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykanie pochodzenia szkockiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia szwedzkiego Kategoria:Amerykańscy aktorzy dubbingowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy głosowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy radiowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy producenci telewizyjni Kategoria:Amerykańscy reżyserzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy wojskowi Kategoria:Laureaci Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego Kategoria:Pochowani w Kalifornii Kategoria:Urodzeni w 1928 Kategoria:Zmarli w 2002