Islandzkie monety obiegowe – monety emitowane od 1922 roku przez Skarb Państwa Islandii, a od powołania w 1961 roku Islandzkiego Banku Centralnego (Seðlabanki Íslands) – przez ten organ. Do obiegu oddano monety eyrir (e; w lm. „aurar”, a), korony (kr) lub ich wielokrotności. Wzór monet zasadniczym zmianom ulegał dwukrotnie, raz po przekształceniu państwa w republikę w roku 1944, drugi zaś raz po reformie walutowej i denominacji korony w roku 1981.
Królestwo Islandii mały|Moneta o nominale 5 aurar według wzoru z 1926 roku Po powstaniu w 1918 roku formalnie niezależnego Królestwa Islandii, pozostającego jednak w unii personalnej z Królestwem Danii, w marcu 1922 roku parlament podjął decyzję w sprawie wprowadzenia odrębnych od duńskich monet islandzkich. Na mocy ustawy tymczasowej nr 45/1922 wyemitowano miedzioniklowe monety zdawkowe o nominałach 10 i 25 a. Na awersie zamieszczono monogram monarchy Chrystiana X („CX R·”) rozdzielony małym herbem kraju pod królewską koroną. Na rewersie w górnej części monety zapisano nazwę kraju („ÍSLAND”), pośrodku nominał pomiędzy dwoma elementami ozdobnymi, poniżej zaś dookreślenie „AURAR”.
W 1925 roku wyemitowano wykonane z brązalu monety o nominale 1 i 2 kr, których wzór zbieżny był z wytworzonymi wcześniej monetami zdawkowymi (określenie „AURAR” zastąpiły odpowiednio „KRÓNA” i „KRÓNUR”). Rok później do obiegu trafiły drobne monety o nominałach 1 e, 2 oraz 5 a, które wytwarzano z brązu. Ich rewers odpowiadał pozostałym dotychczasowym monetom, jednak na awersie znalazł się monogram królewski („CX”), a wzdłuż otoku inskrypcja „ÍSLANDS KONUNGUR” (Królestwo Islandii).
W 1942 roku dokonano nowelizacji przepisów, która skutkowała zmianą stopu z jakiego wykonywano monety o nominałach 10 i 25 e z miedzioniklu na czysty cynk.
Wszystkie monety do 1940 roku wytwarzane były w Den Kgl. Mønt, duńskiej mennicy królewskiej w Kopenhadze (znak menniczy: ♥). Po zajęciu Danii przez III Rzeszę produkcję przeniesiono do brytyjskiej Royal Mint w Londynie oraz zakładów Imperial Chemical Industries (Metals Division) w Birmingham.
W przypadku rozbieżnych danych odnośnie do średnicy i masy poszczególnych monet w pierwszej kolejności podano informacje za katalogiem wydawnictwa Krause Publications, w nawiasie zaś za publikacją Islandzkiego Banku Centralnego i Muzeum Narodowego.nominałemisjastopśrednica[mm]masa[g]rantrocznikiprzypisy1 eyrir1926brąz151,5 (1,6)gładki1926, 1931, 1937, 1938, 1939, 1940, 19422 aurar1926brąz193gładki1926, 1931, 1938, 1940, 19425 aurar1926brąz246gładki1926, 1931, 1940, 194210 aurar1922miedzionikiel151,5ząbkowany1922, 1923, 1925, 1929, 1933, 1936, 1939, 19401942cynk151,3 (1,5)ząbkowany194225 aurar1922miedzionikiel17 (16)2,4ząbkowany1922, 1923, 1925, 1933, 1937, 19401942cynk17 (16)2,4 (2)ząbkowany19421 korona1925brązal22,5 (22,3)4,74–4,75 (4,75)ząbkowany1925, 1929, 19402 korony1925brązal289,5ząbkowany1925, 1929, 1940
Republika Islandii mały|Moneta o nominale 5 aurar według wzoru z 1946 roku Po proklamowaniu w 1944 roku republiki przystąpiono do opracowywania nowego wzoru monet pozbawionego oznak duńskiego zwierzchnictwa. Już w 1946 roku wyemitowano monety według zmodyfikowanego projektu autorstwa Stefána Jónssona i Tryggviego Magnússona, który jednocześnie zachowywał parametry fizyczne przedwojennych monet. Na awersach zamieszczono nowy herb państwowy (mały, w wieńcu roślinnym na monetach zdawkowych oraz wielki – z czterema duchami opiekuńczymi pod postaciami byka, orła, smoka i olbrzyma w roli trzymaczy – na monetach o nominale 1 i 2 kr). Na rewersie ozdobne ornamenty zastąpiono gałązkami, przypuszczalnie brzozy omszonej, jedynego rodzimego gatunku drzewa na wyspie. Nie wznowiono przy tym emisji monet o nominale 2 a.
W latach 1957–1958 rozpoczęto bicie monet o nominałach 1 i 2 kr w nowym stopie – mosiądzu z 1-procentową domieszką niklu. Następnie w latach 1967–1970 wyemitowano monety o czterech nowych nominałach: 50 a, 5, 10 i 50 kr – pierwszą wykonano z mosiądzu niklowego, pozostałe z miedzioniklu. Na tle pozostałych jedynie moneta o nominale 50 kr wyróżniała się swoim wzorem. Projekt Þröstura Magnússona i Hilmara Sigurðssona przedstawiał umieszczony w okręgu nominał, zaś w zewnętrznym pierścieniu inskrypcję „ÍSLAND” i „KRÓNUR” rozdzieloną po bokach stylizowaną przeplatanką. Na stronie odwrotnej znalazł się wizerunek budynku parlamentu, Althingu (wzór stanowił modyfikację monety okolicznościowej wydanej w 1968 roku na pamiątkę 50-lecia uzyskania niepodległości). W 1976 roku rozpoczęto emisję monet o nominale 1 kr wykonanych z aluminium.
Monety bite były w Wielkiej Brytanii, w Royal Mint, a w 1946 roku także w Imperial Chemical Industries.
nominałemisjastopśrednica[mm]masa[g]rantrocznikiprzypisy1 eyrir1946brąz15,1 (15)1,62 (1,6)gładki1946, 1953, 1956, 1957, 1958, 1959, 19665 aurar1946brąz246,06 (6)gładki1946, 1958, 1959, 1960, 1961, 1963, 1965, 196610 aurar1946miedzionikiel151,5ząbkowany1946, 1953, 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1965, 1966, 1967, 19691970aluminium14,640,48ząbkowany1970, 1971, 1973, 197425 aurar1946miedzionikiel17 (16)2,4ząbkowany1946, 1951, 1954, 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1965, 1966, 196750 aurar1969mosiądz niklowy19,04 (19)2,4ząbkowany1969, 1970, 1971, 1973, 19741 korona1946brązal22,3 (22,5)4,75ząbkowany19461957mosiądz niklowy22,34,75ząbkowany1957, 1959, 1961, 1962, 1963, 1965, 1966, 1969, 1970, 1971, 1973, 1974, 19751976aluminium16,01 (17)0,57 (0,61)ząbkowany1976, 1977, 1978, 19802 korony1946brązal289,5ząbkowany19461958mosiądz niklowy289,5ząbkowany1958, 1962, 1963, 19665 koron1969miedzionikiel20,754gładki1969, 1970, 1971, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 198010 koron1967miedzionikiel256,52 (6,5)gładki1967, 1969, 1970, 1974, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 198050 koron1970miedzionikiel3012,5–12,38 (12,5)gładki1970, 1971, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1980
Nowa korona Na skutek przeprowadzonej 1 stycznia 1981 roku reformy walutowej, dotychczasowa korona islandzka po przeprowadzeniu denominacji została zastąpiona nową. Jednocześnie wycofano z obrotu wszystkie dotychczasowe monety, rozpoczynając – począwszy od 1981 roku – emisję nowych, które zaprojektował Þröstur Magnússon. Wytwarzanie monet z brązu, miedzioniklu i mosiądzu zlecono londyńskiej Royal Mint. Awers monet składał się z wewnętrznego okręgu oraz zewnętrznego pierścienia, na którym na górze zamieszczono słowny opis wartości monety (np. „FIMMTÍU AURAR” czy „EITT HUNDRAÐ KRÓNUR”), u dołu zaś nazwę kraju („ÍSLAND”) i rok emisji. W centralnej części czterech monet o najniższych nominałach – 5, 10, 50 a i 1 kr znalazły się stylizowane wizerunki czterech landvættir, odpowiednio: orła, byka, smoka i olbrzyma. Na monetach o wyższych nominałach – 5, 10, 50 i 100 kr wewnętrzne pole podzielono na cztery części, umieszczając podobizny wszystkich czterech stworzeń. Na rewersach, prócz nominału, zobrazowano sylwetki przedstawicieli fauny morskiej Islandii – kolejno: płaszczki, kałamarnicy, krewetki, dorsza, delfinów, gromadników, kraba brzegowego i taszy.
W 1986, 1989 i 1996 roku monety o nominałach 50 a oraz 1, 5 i 10 kr zastąpiono stalowymi odpowiednikami powlekanymi odpowiednim metalem (brązem lub niklem).
W 2003 roku zdemonetyzowano wszystkie nominały zdawkowe, pozostawiając w obrocie jedynie monety od 1 kr wzwyż.
nominałemisjawycofaniestopśrednica[mm]masa[g]rantrocznikiprzypisy5 aurar19812003brąz14,58 (15)1,5gładki198110 aurar19812003brąz16,95 (17)2gładki198150 aurar19812003brąz20 (19,5)3gładki198119862003stal brązowana20 (19,5)2,66 (2,65)gładki19861 korona1981—miedzionikiel21,54,5ząbkowany1981, 1984, 19871989—stal niklowana21,54ząbkowany1989, 1991, 1992, 1994, 1996, 1999, 2000, 2003, 2005, 2006, 2007, 20115 koron1981—miedzionikiel24,56,5ząbkowany1981, 1984, 1987, 19921996—stal niklowana24,55,6ząbkowany1996, 1999, 2000, 2005, 2006, 2007, 200810 koron1984—miedzionikiel27,58ząbkowany1984, 1987, 19941996—stal niklowana27,57 (6,9)ząbkowany1996, 2000, 2004, 2005, 2006, 200850 koron1987—mosiądz niklowy238,25ząbkowany1987, 1992, 2000, 2001, 2005100 koron1995—mosiądz niklowy25,58,5naprzemienniegładki i ząbkowany1995, 2000, 2001, 2004, 2006, 2007, 2011, 2014
Przypisy
Bibliografia