Ilja Grigorjewicz Erenburg (ros. Илья́ Григо́рьевич Эренбу́рг; ur. w Kijowie, zm. 31 sierpnia 1967 w Moskwie) – rosyjski pisarz żydowskiego pochodzenia, publicysta, poeta.
Życiorys Pochodził z kupieckiej zasymilowanej rodziny żydowskiej. Uczył się w moskiewskim gimnazjum, gdzie zaprzyjaźnił się z Nikołajem Bucharinem. W wieku 14 lat wstąpił do partii bolszewickiej. Po zwolnieniu z aresztu, gdzie spędził 5 miesięcy, w 1908 wyjechał do Francji, aby uniknąć procesu za działalność rewolucyjną. W 1910 zadebiutował wydając pierwszy tomik wierszy Stichi ().
Do rewolucji październikowej początkowo odniósł się wrogo, ale w 1923 podjął działalność publicystyczną w charakterze korespondenta radzieckiej gazety „Izwiestija” na Zachodzie, stając się częścią establishmentu. W latach 1936–1939 przebywał w Hiszpanii jako korespondent wojenny. W latach 1941–1945 korespondent wojenny z walk z III Rzeszą. Jako pisarz i publicysta cieszący się dużym autorytetem na Zachodzie wspierał propagandę państwową, tuszując zbrodnie stalinizmu.
Erenburg najbardziej jest znany obecnie z powieści, będących pamfletami na współczesne czasy i obrazujące tragikomiczne niedostosowanie jednostki do dążącego do uniformizacji świata: Niezwykłe przygody Julia Jurenity i jego uczniów (1922), Miłość Joanny Ney (1924), Rwacz (1925), Burzliwe życie Lejzorka Rojtszwańca (1928), socrealistyczny Dzień wtóry (1934). Po powrocie z Francji napisał Upadek Paryża (1941). Tytuł jego powieści romantycznej Odwilż (1954–1956), będącej niemal całkowitym odstępstwem od zasad obowiązującego socrealizmu, stał się nazwą okresu w historii ZSRR, a także Polski Ludowej. W ostatnich latach życia napisał sześciotomową serię wspomnień Ludzie, lata, życie.
Erenburg został dwukrotnie uhonorowany Nagrodą Stalinowską – w 1942 za Upadek Paryża i w 1948 za Burzę.
Lata II wojny światowej W Niemczech był oskarżany o wzywanie do odwetowych aktów przemocy wobec cywilów w Prusach Wschodnich w 1945. Według brytyjskiego historyka Antony’ego Beevora, pośród żołnierzy 4 Armii Pancernej rozpowszechniany był przedruk jego apelu opublikowanego w 1942 w dzienniku „Krasnaja Zwiezda”:
W 1944 roku Ilja Erenburg zasiadał w komisji rządowej (tak zwana komisja Burdenki), która orzekła, że za dokonanie zbrodni katyńskiej odpowiedzialni są Niemcy. thumb|Erenburg w roku 1925
Po wojnie Sygnatariusz apelu sztokholmskiego w 1950 roku. 22 listopada 1950 w Warszawie na II Kongresie Obrońców Pokoju został wybrany w skład Światowej Rady PokojuTrybuna Robotnicza z 1950, nr 324 str. 3 [dostęp z dnia: 2016-08-03]..
W latach 60. XX w. pomógł wydać w ZSRR przetłumaczony z jidysz pamiętnik Machy Rolnikas z okresu II wojny światowej.
Po śmierci został pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym.
W Polsce wielokrotnie drukowany i wznawiany od pierwszego wydania Niezwykłych przygód Julia Jurenity... w 1924 (powieść poprzedzona została wstępem Juliusza Kadena-Bandrowskiego). Na język polski przełożono praktycznie całą jego twórczość.
Odznaczenia Nagroda Stalinowska (dwukrotnie w 1942 i 1948) Order Lenina (dwukrotnie w 1944 i 1961) Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Czerwonej Gwiazdy (1937) Medal „Za obronę Moskwy” Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal „Za ofiarną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal „W upamiętnieniu 800-lecia Moskwy” Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Oficer Legii Honorowej (Francja)
Twórczość (w wyborze) 1910 Stichi 1916 Wiersze o przedświtach 1918 Modlitwa za Rosję (W godzinę śmierci) 1919 Ogień 1922 Niezwykłe przygody Julia Jurenity i jego uczniów 1922 Życie i śmierć Nikołaja Kurbowa 1922 Portrety poetów rosyjskich 1923 Trust D.E. 1925 Rwacz 1927 W przechodniej uliczce 1928 Burzliwe życie Lejzorka Rojtszwańca 1934 Dzień wtóry 1935 Jednym tchem 1936 Gdzie rozejm nie sięga 1941-1942 Upadek Paryża 1942-1944 Wojna 1946 Czarna księga – praca zbiorowa o Holokauście; Erenburg wraz z Wasilijem Grossmanem był przewodniczącym kolegium redakcyjnego książki 1947 Burza 1952 Dziewiąta fala 1954-1956 Odwilż 1960-1965 Ludzie, lata, życie
Przypisy
Bibliografia E. Zarzycka-Bérard: Burzliwe życie Ilii Erenburga. Rosyjski los, żydowskie szczęście. tłum. A. Kozak. Warszawa Iskry 2002, .
Linki zewnętrzne Biogram Erenburga ze zbioru Russkaja litieratura XX wieka opublikowanego przez Instytut Literatury Rosyjskiej „Puszkinskij Dom” w 2005 Teksty wojenne Erenburga
Teksty Erenburga w portalu lib.ru
Kategoria:Członkowie komisji Nikołaja Burdenki Kategoria:Członkowie Światowej Rady Pokoju Kategoria:Członkowie Związku Pisarzy ZSRR Kategoria:Laureaci Międzynarodowej Leninowskiej Nagrody Pokoju Kategoria:Laureaci Nagrody Stalinowskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Kijowie Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Medalem 800-lecia Moskwy Kategoria:Odznaczeni Medalem za Ofiarną Pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945 Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Kategoria:Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Pisarze rosyjskojęzyczni Kategoria:Pisarze związani z Moskwą Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie Kategoria:Radzieccy korespondenci wojenni Kategoria:Radzieccy poeci Kategoria:Radzieccy prozaicy Kategoria:Rosyjscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Rosyjscy poeci XX wieku Kategoria:Rosyjscy prozaicy XX wieku Kategoria:Rosyjscy publicyści Kategoria:Sygnatariusze apelu sztokholmskiego 1950 Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1967