Eskadry lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej – jednostki organizacyjne lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
Eskadry w latach 1918–1920 Lata 1918–1920 to początek organizowania polskiego lotnictwa wojskowego. Tworzono je na bazie struktur organizacyjnych lotnictwa francuskiego i niemieckiego. Rozkazem Szefa Sztabu Generalnego nr 66 l.dz. 04159 z 20 grudnia 1918 powołano Dowództwo Wojsk Lotniczych z ppłk. pil. Hipolitem Łossowskim na czele, któremu podporządkowano Dowództwo I i II Grupy Lotniczej. I Grupa Lotnicza z m.p. Warszawa. Grupa obejmowała następujące Okręgi Generalne: warszawski, lubelski, kielecki, łódzki i posiadała w dyspozycji 1 eskadrę lotniczą w Warszawie i 2 eskadrę lotniczą w Lublinie. II Grupa Lotnicza obejmowała zasięgiem Krakowski Okręg Generalny i posiadała w dyspozycji 5 eskadrę lotniczą w Krakowie, 6 eskadrę lotniczą w Przemyślu i 7 eskadrę lotniczą we Lwowie.
Podstawową jednostką organizacyjną była eskadra. Zadaniem eskadr była służba łączności, działalność wywiadowcza, korygowanie ognia artylerii, niszczenie płatowców przeciwnika i współdziałanie w walce. Liczyła ona zazwyczaj od sześciu do dziesięciu samolotów. Większą była 7 eskadra wywiadowcza, która liczyła 13 samolotów. Tworzone wówczas eskadry były na ogół typu wywiadowczego, ale w składzie większości z nich znajdował się co najmniej jeden samolot myśliwski przeznaczony do obrony własnych samolotów. W ramach tworzonych eskadr myśliwskich znajdował się zawsze jeden samolot wywiadowczy. Przybyłe w 1919 roku do Polski eskadry wywiadowcze i bombowe Błękitnej Armii miały po 10 samolotów, a myśliwskie po 15 samolotów. Ogółem w latach 1918–1920 istniały w lotnictwie polskim 23 eskadry. Dwie do czterech eskadr tworzyło „grupę”. Reorganizacja lotnictwa bojowego wiosną 1920 przemianowała grupy lotnicze na dywizjony oraz zniosła numerację odrębną eskadr wielkopolskich i francuskich. Wszystkie istniejące w kraju eskadry otrzymały numerację porządkową od 1 do 21 (bez 20).
Eskadry lotnicze wojny polsko-bolszewickiejNazwa eskadryOkres istnieniaUwagi1 eskadra wywiadowcza1918–1925Uzupełniona 582 eskadrą francuską2 eskadra wywiadowcza1918–19203 eskadra wywiadowcza1918–19214 eskadra wywiadowcza1918–1920Wcielona do Szkoły Obserwatorów4 eskadra wywiadowcza1920„Eskadra toruńska”5 eskadra wywiadowcza1918–19256 eskadra wywiadowcza1918–1921lwowska7 eskadra wywiadowcza19197 eskadra myśliwska1919–1921Eskadra kościuszkowska8 eskadra wywiadowcza1918–19219 eskadra wywiadowcza1918–192110 eskadra wywiadowcza1918–1921Uprzednio IAOWP w Rosji11 eskadra wywiadowcza1918–192112 eskadra wywiadowcza1918–1925ex I wielkopolska13 eskadra wywiadowcza1918–1925ex II wielkopolska13 eskadra myśliwska1920przemianowana z wywiadowczej14 eskadra wywiadowcza1918–1925ex III wielkopolska15 eskadra myśliwska1918–1925ex IV wielkopolska16 eskadra wywiadowcza1918–1921z 39 eskadry francuskiej17 eskadra wywiadowcza1918–1921z 59 eskadry francuskiej18 eskadra wywiadowcza1918–1921z 580 eskadry francuskiej19 eskadra myśliwska1920ze 162 eskadry francuskiej21 eskadra niszczycielska1920581 eskadra wywiadowcza1918–1920wcielona do Szkoły Obserwacyjnej66 eskadra wywiadowcza1918–1920wcielona do 4 eskadry wywiadowczej
Eskadry w latach 1921–1926 Po wojnie polsko-bolszewickiej, rozkazem Naczelnego Dowództwa z dnia 23 października 1920 zmniejszono liczbę eskadr do dziewiętnastu. 4 eskadra (tzw. Toruńska) powróciła do Oficerskiej Szkoły Obserwatorów Lotniczych. Kolejny rozkaz Naczelnego Dowództwa L.dz. 210/Lot. z 18 stycznia 1921 zmniejszył liczbę z 19 do 13 eskadr. W ten sposób powstało 9 eskadr wywiadowczych i 4 eskadry myśliwskie stanowiące podstawę organizacji lotnictwa polskiego na stopie pokojowej.
Stan samolotów w każdej z eskadr pułku został ustalony na 6 maszyn. Eskadry weszły w skład nowo utworzonych trzech pułków lotniczych: 1 plot w Warszawie, 2 plot w Krakowie oraz 3 plot w Poznaniu. W każdym pułku, oprócz eskadr bojowych, istniała także eskadra treningowa. W 1924 sformowano 4 pułk lotniczy w Toruniu. W tym też roku stany samolotów w eskadrach podniesiono do 10. Ujednolicona została też numeracja eskadr. Numery, przemianowanych na liniowe, dawnych eskadr wywiadowczych zaczynały się cyfrą będącą numerem pułku, a następne cyfry oznaczały kolejny numer eskadry w pułku. Eskadry myśliwskie otrzymały numerację zaczynającą się od 11 i 12. W 1925 roku utworzono dwa następne pułki lotnicze: 6 pułk lotniczy we Lwowie i 11 pułk myśliwski w Lidzie.
Jeszcze w 1920 rozpoczęto tworzenie lotnictwa morskiego w Pucku. W pierwszym okresie istnienia podlegało ono bezpośrednio Dowództwu Marynarki Wojennej. W 1922 zostało podporządkowane Departamentowi Aeronautyki i włączone organizacyjnie w skład 2 pułku lotniczego jako „Detaszowany Dyon Lotniczo-Zwiadowczy z bazą w Pucku”. W pierwszym okresie istnienia lotnictwo morskie dysponowało wyłącznie eskadrą Obserwacyjną oraz plutonem treningowym.
Jednostki lotnicze w 1921Pułki lotniczeEskadrywywiadowczemyśliwskie1 pułk lotniczy3 eskadra wywiadowcza7 eskadra myśliwska12 eskadra wywiadowcza18 eskadra myśliwska16 eskadra wywiadowcza2 pułk lotniczy6 eskadra wywiadowcza8 eskadra wywiadowcza14 eskadra wywiadowcza3 pułk lotniczy1 eskadra wywiadowcza13 eskadra myśliwska5 eskadra wywiadowcza15 eskadra myśliwska10 eskadra wywiadowcza W lutym 1925, rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 2300/org., zapoczątkowano reorganizację lotnictwa wojskowego. Polegała ona między innymi na przeformowaniu eskadr wywiadowczych na „lotnicze” oraz zmianie ich numeracji. Pierwsza cyfra oznaczała numer pułku a następna – kolejność eskadry w pułku. Zlikwidowano też część dywizjonów liniowych i utworzono w ich miejsce dywizjony myśliwskie. Trudności kadrowe, jak również sprzętowe sprawiły, iż pełną obsadę etatową uzyskały pułki dopiero w 1927 roku. W roku 1926 uległa zmianie organizacja lotnictwa morskiego. Zakupy sprzętu umożliwiły sformowanie eskadry wielosilnikowej dalekich wywiadów, eskadry bliskiego wywiadu oraz eskadry szkolnej.
Jednostki lotnicze w 1925Pułki lotniczeEskadrylotniczemyśliwskie1 pułk lotniczy11 eskadra lotnicza121 eskadra myśliwska12 eskadra lotnicza122 eskadra myśliwska13 eskadra lotnicza14 eskadra lotnicza2 pułk lotniczy21 eskadra lotnicza22 eskadra lotnicza23 eskadra lotnicza24 eskadra lotnicza3 pułk lotniczy31 eskadra lotnicza111 eskadra myśliwska32 eskadra lotnicza112 eskadra myśliwska33 eskadra lotnicza34 eskadra lotnicza4 pułk lotniczy41 eskadra lotnicza42 eskadra lotnicza43 eskadra lotnicza44 eskadra lotnicza6 pułk lotniczy61 eskadra lotnicza62 eskadra lotnicza 63 eskadra lotnicza64 eskadra lotnicza 11 pułk myśliwski113 eskadra myśliwska114 eskadra myśliwska
Eskadry w latach 1927–1937 Od 1927 rozpoczęła się kolejna reorganizacja lotnictwa. Utworzono pułki złożone z dywizjonów myśliwskich i liniowych. W latach 1928–1929 utworzono eskadry bombowe nocne oraz nocną eskadrę myśliwską. Rozpoczęto także tworzenie eskadr towarzyszących. Zmiany te spowodowały przesunięcie niektórych dywizjonów z jednego pułku do drugiego. W utworzonych w końcu lat dwudziestych eskadrach bombowych stan etatowy samolotów wynosił 6 maszyn, a w eskadrach towarzyszących 7 samolotów. Eskadry towarzyszące weszły w skład dywizjonów liniowych. W roku 1927 w lotnictwie morskim został wydzielony pluton wodnopłatowców rzecznych dla Flotylli Pińskiej. W jego skład weszły trzy amfibie Schreck FBA-17. Na przełomie lat 1929/1930 lotnictwo morskiego ponownie włączone zostało w skład Marynarki Wojennej. Jednak szybkie zużycie sprzętu oraz bardzo małe nakłady finansowe spowodowały, że morski dywizjon lotniczy coraz bardziej tracił na wartości. Uporządkowano numeracje eskadr. Ustalono, że eskadry myśliwskie będą nosiły trzycyfrową numerację. Pierwsza cyfra oznaczała 1 lotnictwo myśliwskie, druga numer pułku a trzecia numer eskadry. W lotnictwie liniowym zostały wprowadzone numery dwucyfrowe, gdzie pierwsza cyfra oznaczała numer pułku a druga numer eskadry w pułku.
Jednostki lotnicze w 1930Pułki lotniczeEskadryliniowemyśliwskieniszczycielskietowarzyszące1 pułk lotniczy11., 12.111., 112., 113 N211., 212., 213.13.2 pułk lotniczy21., 22.,121., 122.23.3 pułk lotniczy31., 32., 34., 35.131., 132.33.4 pułk lotniczy41., 42.,141., 142.,43.5 pułk lotniczy51., 52., 54., 55.53.6 pułk lotniczy61., 62., 64., 65.63.
W latach 1931–1936 zwiększono liczbę eskadr w dywizjonach myśliwskich do trzech. Sformowane zostały 113., 123., 133., i 143 eskadry myśliwskie. W 1 pułku lotniczym utworzono dwa dwueskadrowe dywizjony myśliwskie. W 1933 w 5 plot sformowano 56 eskadrę towarzyszącą, a w 1934 w 6 pułku lotniczym 66 eskadrę towarzyszącą.
Jednostki lotnicze w 1936Pułki lotniczeEskadryliniowemyśliwskieniszczycielskietowarzyszące1 pułk lotniczy11., 12.111., 112., 113., 114., Z.211., 212., 213.13.2 pułk lotniczy21., 22., 24.,121., 122., 123.23.3 pułk lotniczy31., 32., 34., 35.131., 132., 133.33.4 pułk lotniczy41., 42.,141., 142., 143.43.5 pułk lotniczy51., 55.53., 56.6 pułk lotniczy61., 62., 64., 65.63., 66.
W 1936 roku nastąpiła kolejna reorganizacja lotnictwa. Kosztem innych eskadr, utworzono dywizjony myśliwskie w 5 i 6 pułku lotniczym. W skład dywizjonu myśliwskiego w 5 pułku lotniczym weszły trzecie eskadry myśliwskie z 3 i 4 pułków lotniczych. We wszystkich pułkach lotniczych zorganizowano dwie eskadry towarzyszące i utworzono z nich dywizjony towarzyszące. Zreorganizowano też eskadry towarzyszące. Na podstawie rozkazu MSWojsk. nr 1084-10/Org. z dnia 12 stycznia 1936 dotyczącego organizacji eskadr towarzyszących, opracowano schemat organizacyjny eskadry. W jej skład wchodziły dowództwo i dwa plutony eskadry. Wprowadzono poczet dowódcy eskadry (kancelista, goniec, ordynans d-cy, sierż.szef, podoficer gospodarczy i samochodowy) i drużyny dowódców plutonów (szef mechaników obsługi, magazyn techniczny, uzbrojenia i łączności i obsługa techniczna samolotów plutonu – 3 osoby).
Jednostki lotnicze w 1937Pułki lotniczeEskadryliniowemyśliwskieniszczycielskietowarzyszące1 pułk lotniczy11., 12.111., 112, 113., 114., Z.211. 212, 213.13., 16.2 pułk lotniczy21., 22., 24.,121., 122., 123.23., 26.3 pułk lotniczy31., 32., 34.131., 132.33., 36.4 pułk lotniczy41., 42.141., 142.43., 46.5 pułk lotniczy51., 55.151., 152.53., 56.6 pułk lotniczy61., 62., 64., 65.161., 162.63., 66.
Eskadry lotnicze 31 sierpnia 1939 W 1937 roku utworzono 214 i 215 eskadry bombowe. W 1938 roku 213 eskadra bombowa została przekształcona w eskadrę ćwiczebno-bombową. Ostatni etap reorganizacji polskiego lotnictwa wojskowego nastąpił w marcu 1939. Rozwiązano eskadry 11, 12, 35, 61, 62, 214 i 215 a na ich miejsce utworzono nowe 216, 217, 221 i 222 eskadry bombowe. Eskadry bombowe wyposażone w samoloty PZL.37 Łoś uzyskały zwiększone etaty do 9 samolotów. W wyniku sierpniowej mobilizacji pułki lotnicze zostały rozwiązane a ich eskadry rozdzielone pomiędzy Brygadę Bombową, Brygadę Pościgową i wszystkie armie. Ponieważ 220 dywizjon bombowy nie osiągnął przed wybuchem wojny zdolności bojowej, w czasie działań wojennych eskadry 221 i 222 stanowiły jedynie zaplecze kadrowo-sprzętowe dla walczących eskadr Brygady Bombowej. Do wojny lotnictwo wojskowe przystąpiło w sile 43 eskadr bojowych.
Jednostki lotnicze wojny obronnej 1939 r.Związek taktyczny/operacyjnyEskadryBrygada Bombowa21., 22., 55., 64., 65., 211., 212., 216., 217.Brygada Pościgowa111., 112., 113., 114., 123.SGO „Narew”151 m., 51 r., 13 o.Armia „Modlin”152 m., 41 r., 53 o.Armia „Pomorze”141 m., 142 m., 42 r., 43 o., 46 o.Armia „Poznań”131 m., 132 m., 34 r., 33 o., 36 o.Armia „Łódź”161 m., 162 m., 32 r., 63 o., 66 o.Armia „Kraków”121 m., 122 m., 24 r., 23 o., 26 o.Armia „Karpaty”31 r., 56 o.DOK I / Dowództwo Lotnictwa16 o. Obok wymienionych jednostek istniała także eskadra transportowa wyposażona w samoloty Fokker F.VII oraz eskadry szkolne z rozwiązanych pułków lotniczych.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
!