Friedrich Ludwig Gottlob Frege (ur. 8 listopada 1848 w Wismarze, zm. 26 lipca 1925 w Bad Kleinen) – niemiecki matematyk, logik i filozof, profesor matematyki w Jenie. Pionier logicyzmu w filozofii matematyki – kierunku, którego myślą przewodnią jest przypuszczenie, że podstawy matematyki można oprzeć na bazie rachunku logicznego zdań.

Życiorys Studia rozpoczął w 1869 r. na uniwersytecie w Jenie. Po dwóch latach przeniósł się do Getyngi, by po kolejnych dwóch latach wrócić do Jeny, wykładać matematykę. W 1896 r. został tam profesorem matematyki.

Poglądy W filozofii matematyki był ostrym krytykiem zastanego stanu rzeczy: w Grundlagen der Arithmetik znalazły się obszerne i znaczące analizy m.in. teorii Immanuela Kanta, który pojmował twierdzenia arytmetyki jako syntetyczne sądy a priori, i poglądów Johna Stuarta Milla, dla którego twierdzenia arytmetyczne stanowiły potwierdzone w doświadczeniu powszechne prawa przyrody. Z drugiej strony był twórcą nowego filozoficzno-matematycznego programu – logicyzmu, który pojęcia matematyki sprowadzał do pojęć logicznych, a twierdzenia matematyczne wyprowadzał z zasad logicznych. Opracował specjalną arytmetykę i wykazał, że jej twierdzenia można wyprowadzić z samych tylko logicznych założeń oraz sprowadzić do "praw myślenia", które miały opierać się na idealnym (obiektywnym) charakterze praw logicznych. Znanym recenzentem i krytykiem negującym elementy jego arytmetyki był Edmund Husserl, z którym Frege wdał się w znany spór. Zakończył się on ostatecznym odrzuceniem psychologizmu u obu stron. Frege nie zrezygnował jednak z "praw myślenia" (alias norm myślenia).

„Sens” i „odniesienie”

Na gruncie filozofii języka sięga się obecnie do pochodzącego od Fregego rozróżnienia między sensem (u Fregego: Sinn) i odniesieniem (w innych przekładach także jako: referencja, bądź znaczenie) (w oryginale, u Fregego: Bedeutung).

Na przykład nazwa (w terminologii Fregego "nazwa jednostkowa") 'Król Ludwik I' wyraża pewien sens (władca określonego państwa), oraz posiada konkretne odniesienie (fizycznie istniejącą osobę). To, co Frege określa odniesieniem, z grubsza odpowiada obecnemu pojęciu odniesienia w językoznawstwie. Różnicę między sensem a odniesieniem widać w przypadku wyrażeń posiadających sens a nie posiadających odniesienia, jak na przykład "Pierwszy człowiek na Marsie". Sens tego wyrażenia (pierwsza osoba, która wylądowała na planecie Mars) może być uchwycony przez każdego użytkownika języka, pomimo iż odniesienie nie istnieje (nie ma takiej osoby).

Znaczenie Jako jeden z pierwszych podjął się zadania związania matematyki z logiką. Opowiadał się przeciwko rozwiązaniu tego problemu podanego przez George Boole'a jakoby logika miałaby być dziedziną podległą matematyce.

Fregego wskazuje się jako największego logika po Arystotelesie. Wraz z jego rewolucyjnym Begriffsschrift z 1879 r. zaczyna się nowa epoka w historii logiki, przed którą przez ponad 2000 lat obowiązywała arystotelesowska sylogistyka jako miara wszystkich rzeczy. Faktycznie logika Fregego (rozwinięta w formie aksjomatycznej) zawiera już zalążki nowoczesnej logiki formalnej, mianowicie logiki predykatów drugiego rzędu z równością.

Dzieła Begriffsschrift, eine der arithmetischen nachgebildete Formelsprache des reinen Denkens. Halle a. S. 1879 Die Grundlagen der Arithmetik: eine logisch-mathematische Untersuchung über den Begriff der Zahl. Breslau 1884 Funktion und Begriff: Vortrag vom Januar 9, 1891 vor der 'Jenaischen Gesellschaft für Medizin und Naturwissenschaft'. Jena 1891 Über Sinn und Bedeutung. W: Zeitschrift für Philosophie und philosophische Kritik. (1892), s. 25-50 Über Begriff und Gegenstand. W: Vierteljahresschrift für wissenschaftliche Philosophie. XVI, 1892, s. 192-205 Grundgesetze der Arithmetik, begriffsschriftlich abgeleitet. Verlag Hermann Pohle, Jena 1893 (Band I), 1903 (Band II) Was ist eine Funktion? W: Festschrift Ludwig Boltzmann gewidmet zum sechzigsten Geburtstage', 20. Februar 1904. S. Meyer (red.), Leipzig 1904, s. 656-666 Der Gedanke. Eine logische Untersuchung. W: Beiträge zur Philosophie des deutschen Idealismus I, 1918, s. 58-77

Zobacz też Bertrand Russell Ludwig Wittgenstein

Przypisy

Linki zewnętrzne

Centrum pism Fregego Frege, logika współczesna i Jena

Frege, Gottlob (1848–1925) , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-09].

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Jenie Kategoria:Austriaccy filozofowie analityczni Kategoria:Filozofowie niemieckojęzyczni Kategoria:Niemieccy filozofowie XIX wieku Kategoria:Niemieccy filozofowie XX wieku Kategoria:Niemieccy filozofowie matematyki Kategoria:Niemieccy matematycy XIX wieku Kategoria:Niemieccy matematycy XX wieku Kategoria:Logicy matematyczni Kategoria:Semiotycy Kategoria:Urodzeni w 1848 Kategoria:Zmarli w 1925 Kategoria:Ludzie urodzeni w Wismarze