Zygmunt Florenty Wróblewski (ur. w Grodnie, zm. w Krakowie) – polski fizyk, członek Akademii Umiejętności (od 1880 r.), profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (od 1882 r.), pionier kriogeniki, wraz z Karolem Olszewskim współautor skroplenia powietrza, tlenu, azotu i tlenku węgla, a także wyznaczenia wartości krytycznych tych gazów oraz wielu innych (kaskadowa metoda skraplania).
Życiorys
thumb|Tablica przy ul. Anny w Krakowie upamiętniająca skroplenie tlenu i azotu Studia rozpoczął w Kijowie, jednak musiał je przerwać, gdyż w wieku 18 lat przystąpił do powstania styczniowego. Na krótko został zesłany na Syberię. Studia ukończył w Berlinie, a dwa lata później w Monachium uzyskał tytuł doktora za pracę z zakresu elektryczności. Następnie odbył kilka podróży naukowych po Europie, nawiązując kontakty z czołowymi naukowcami europejskimi, oraz organizując sprzęt naukowy niedostępny w Polsce. W końcu osiadł w Krakowie, gdzie zaproponowano mu, jako już uznanemu naukowcowi, katedrę fizyki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Tam zaprzyjaźnił się z Karolem Olszewskim, z którym od tego czasu intensywnie współpracował. Przez wiele lat przyjaźnił się także z matematykiem Brunonem Abakanowiczem.
Zajmował się badaniem właściwości gazów i metali w niskich temperaturach oraz dyfuzją gazów. Wyznaczył temperatury krytyczne szeregu gazów, w tym parametry krytyczne wodoru.
W roku 1882 jako pierwszy wytworzył klatrat dwutlenku węgla i zbadał jego podstawowe właściwości.
Wraz z Karolem Olszewskim – chemikiem i również profesorem UJ – dokonał w 1883 r. pierwszego na świecie skroplenia tlenu (5 kwietnia) i azotu (13 kwietnia), co było dużym wydarzeniem w ówczesnym świecie naukowym. Później obaj uczeni zestalili także dwutlenek węgla i alkohol. Użyli do tego celu kaskadowej metody skraplania gazów pod zmniejszonym ciśnieniem, w której kolejne skroplone i wrzące gazy obniżały temperaturę dla kolejnych skropleń w niższych temperaturach.
Wróblewski zmarł przedwcześnie w wieku 43 lat, w wyniku tragicznego wypadku, który miał miejsce późnym wieczorem 25 marca 1888, w jego laboratorium w gmachu Collegium Physicum, gdzie pracując nad swoją publikacją przy biurku rozlał sobie na ubranie zawartość lampy naftowejZachował się nadpalony blat owego biurka. Wraz z przymocowanymi doń resztkami lampy naftowej przechowywany jest w zbiorach Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego. W płonącym ubraniu wybiegł z gmachu, gdzie dopiero dwaj studenci stłumili ogień płaszczami. W wyniku rozległych oparzeń Zygmunt Wróblewski zmarł 16 kwietnia 1888 r. o godz. 7. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w kwaterze Ra. W 2018 jego szczątki przeniesiono do Panteonu Narodowego w krypcie Kościele świętych Piotra i Pawła w Krakowie.
Życie prywatne Syn Antoniego (1810-?) i Karoliny z Mańkowskich (1815-1900), miał braci: geografa Witolda (1839–1927) i chemika i wykładowcę Instytutu Technologicznego w Petersburgu Edwarda Wincentego (1848-1892)Artur T. Wróblewski, Edward Wincenty Wróblewski, Słownik Biograficzny Techników Polskich, t. 15, s. 173 i inżyniera technologa Stanisława (1854–1928)Zygmunt Florenty Wróblewski, M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 14.08.2023]. Był kawalerem i nie miał dzieci. thumb|240px|Grób prof. Zygmunta Wróblewskiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (do 2018)
Upamiętnienie Decyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej w 1976 roku imieniem Zygmunta Wróblewskiego został nazwany krater Wróblewski na KsiężycuImię jego nosi też m.in.: IX Liceum Ogólnokształcące w Krakowie.. Patronuje ulicom w Krakowie, Wrocławiu, Gdańsku (dzielnica Wrzeszcz Górny) i Radzyminiehttps://edziennik.mazowieckie.pl/WDU_W/2016/9432/akt.pdf. Jest także patronem IX Liceum Ogólnokształcącego w Krakowie, przy ul. Kazimierza Czapińskiego 5.
Przypisy
Bibliografia
M. Kucharski, Zygmunt Florenty Wróblewski. Szkic o życiu i twórczości, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków A. Hrynkiewicz, A. Szytuła, Stulecie skroplenia składników powietrza, „Postępy Fizyki”, nr 36 (1), 41 (1985) Karolina Grodziska-Ożóg Cmentarz Rakowicki w Krakowie (1803–1939) wyd. II, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987
Linki zewnętrzne Prace Zygmunta Wróblewskiego dostępne w Sieci (Katalog HINT) Prace Zygmunta Wróblewskiego w serwisie Polona
Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Akademii Umiejętności Kategoria:Ludzie urodzeni w Grodnie (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Osoby przedstawione na znaczkach pocztowych Kategoria:Polscy fizycy XIX wieku Kategoria:Polscy odkrywcy Kategoria:Polscy wynalazcy Kategoria:Polscy zesłańcy na Sybir Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim (powstanie styczniowe) Kategoria:Powstańcy styczniowi Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Urodzeni w 1845 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Zmarli w 1888 Kategoria:Pochowani w kościele Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krakowie Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami kraterów na Księżycu