Helena Marcello-Palińska właśc. Helena z Chraszczewskich Palińska (ur. 1857 lub 19 kwietnia 1860 w Périgueux, zm. 25 września 1939 w Warszawie) – polska aktorka.

Życiorys mały|1890 Urodziła się w rodzinie Marcelego Szymona Chraszczewskiego h. Poraj (1826–1885) i Franciszki z Pinińskich (zm. 1893). Była siostrą Bronisławy i Marii Jadwigi (zm. 1922)Helena «Marcello» Chraszczewska h. Poraj M.J. Minakowska, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2023-03-09].. Mieszkała w Polsce od trzeciego roku życia. Jej nauczycielami gry aktorskiej byli Jan Królikowski i Anastazy Trapszo. Prawdopodobnie debiutowała pod ps. Marczello (później zmienionym na Marcello) w zespole Trapszy na scenie w Częstochowie w 1873 jako Maria w Doktorze Robinie Jules-Martiala Regnaulta de Prémaray. Występowała w tym zespole do końca sezonu 1873/74, w 1874 - w zespole Juliana Grabińskiego, w sezonie 1875/76 - Mieczysława Krauzego. Od 5 października 1876 do końca 1877 grała w teatrze krakowskim (debiut w roli Lidii w Pojedynku szlachetnych Ignacego Maciejowskiego). 14 stycznia 1878 wystąpiła gościnnie w teatrze lwowskim jako Lidia w Daniszewach Piotra Newskiego. W 1878 grała też w teatrze poznańskim. W sezonie 1878/79 ponownie należała do zespołu teatru w Krakowie. W tym czasie wystąpiła znów gościnnie u Grabińskiego w Kielcach w 1879. 30 września 1879 zadebiutowała w Warszawskich Teatrach Rządowych (WTR) w Miłości ubogiego młodzieńca Octave'a Feuilleta. Formalnie należała do zespołu dramatu WTR od 13 października tego roku do 1923. W tym okresie występowała gościnnie m.in. w Pradze w 1900 (np. jako Klara w Właścicielu kuźnic Georgesa Ohneta). W 1908 i czerwcu 1909 podróżowała po Polsce z własnym zespołem objazdowym. Zagrała z nim m.in. w Płocku, Radomiu, Lublinie i Sosnowcu. Obchodziła uroczyście jubileusze trzydziestolecia (22 stycznia 1909) i czterdziestopięciolecia (19 listopada 1922) pracy scenicznej. Należała do kapituły członków zasłużonych ZASP.

mały|Helena Marcello - Jacek MalczewskiOd 30 października 1897 była żoną aktora Władysława Palińskiego.

Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera F/G-6-1). Napis na nagrobku: z Chraszczewskich Helena Marczello Palińska artystka dramatyczna.

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (30 kwietnia 1925)M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 435 „za długoletnią działalność artystyczną”. Srebrny Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936) „za zasługi dla polskiej sceny”.

Role sceniczne W swoim repertuarze posiadała m.in. role: Porcji w Kupcu weneckim Williama Szekspira mały|Portret Heleny Marcello-Palińskiej - Tadeusz AjdukiewiczDesdemony w Otellu Williama Szekspira Katarzyny w Poskro­mieniu złośnicy Williama Szekspira Amelii w Mazepie Juliusza Słowackiego Balladyny w Balladynie Juliusza Słowackiego Rozy w Lilli Wenedzie Juliusza Słowackiego Nike Napoleonidów w Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego Królo­wej Żony w Bolesławie Śmiałym Stanisława Wyspiańskiego Amalii w Zbójcach Friedricha Schillera Mańki w Panu Damazym Józefa Blizińskiego Praksedy w Karpackich góralach Józefa Korzeniowskiego Mai w Lecie Tadeusza Rittnera tytułową w Adriannie Lecouvreur Ernesta Legouvé'a i Eugène'a Scribe'a tytułową w Odette Victoriena Sardou Ady w Końcu Sodomy Hermanna Sudermanna Judyty w Urielu Akoście Karla Gutzkowa Messaliny w Arrii i Messalinie Adolfa Wilbrandta Elizy w Nieuczciwych Gerolamo Rovetty Jadwigi w Czyja wina? Henryka Sienkiewicza Azy w Chacie za wsią Jana Kantego Galasiewicza i Zofii Mellerowej Marty w Nauczycielce Władysława Koziebrodzkiego

Filmografia 1912: Ofiara namiętności 1913: Zemsta spoza grobu 1921: Tamten jako matka Kazimierza 1922: Tajemnica medalionu jako Helena Drojowska 1922: Rok 1863 jako Rudecka, kuzynka Salomei 1923: Od kobiety do kobiety 1924: Trucizna bolszewizmu 1926: Trędowata jako księżna Podhorecka 1928: Przedwiośnie jako pani Wielosławska, matka Hipolita

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Aktorki związane z Kaliszem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polskie aktorki filmowe Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Zmarli w 1939