Bitwa o Skaldę – seria operacji wojskowych prowadzonych w czasie II wojny światowej przez 1 Armię Kanadyjską, w skład której wchodziły jednostki kanadyjskie, brytyjskie i polskie, w celu otwarcia szlaku żeglugowego do Antwerpii, tak aby jej port mógł zostać wykorzystany do zaopatrywania wojsk alianckich w północno-zachodniej Europie. Pod dowództwem gen. Guya Simondsa kampania była prowadzona w północnej Belgii i południowo-zachodniej Holandii od 2 października do 8 listopada 1944
Silnie umocnieni żołnierze Wehrmachtu przeprowadzili skuteczną akcję opóźniającą, podczas której zalali obszary lądowe w ujściu rzeki Skaldy, spowalniając natarcie aliantów. Po pięciu tygodniach trudnych walk, w których 1 Armia Kanadyjska straciła 12 873 ofiar (z czego połowa to Kanadyjczycy), udało się oczyścić deltę Skaldy po licznych atakach desantowych, przekraczaniu przeszkód wodnych i kosztownych atakach na otwartym terenie.
Gdy niemieccy obrońcy przestali być zagrożeniem, minęły kolejne trzy tygodnie, do 29 listopada 1944 r., zanim pierwszy konwój z zapasami dla aliantów był w stanie dopłynąć do Antwerpii z powodu konieczności rozminowania linii przybrzeżnej.
Tło strategiczne Po przełamaniu frontu przez aliantów w bitwie o Normandię, wojska Sprzymierzonych rozpoczęły serię szybkich ataków w głąb Francji, z dala od początkowych źródeł zaopatrzenia w prowizorycznych portach na plażach u brzegów kanału La Manche.
Brak odpowiednio solidnej linii zaopatrzeniowej – w tym wystarczającej przepustowości portów – był głównym czynnikiem powstrzymującym dalszy postęp aliantów. Brest, kiedy został ostatecznie zajęty w połowie września, był zbyt zniszczony, aby dało się go wykorzystać, zaś inne porty wciąż utrzymywali Niemcy jako silnie bronione fortece. Alianci potrzebowali dużego portu w Antwerpii i liczyli na jego zdobycie.
Pierwsze plany wyzwolenia Europy przez armie anglo-amerykańskie, o kryptonimie operacja Roundup, zostały opracowane w grudniu 1941 r. Podkreślono w nich, że port w Antwerpii będzie miał kluczowe znaczenie dla ofensywy na Niemcy, ponieważ był to największy port głębinowy w pobliżu niemieckich granic, który alianci mają szansę zdobyć w stanie nienaruszonym.. Antwerpia to głębinowy port śródlądowy połączony z Morzem Północnym rzeką Skaldą, wystarczająco szeroką i głęboką, aby umożliwić przepływ statków oceanicznych.
Brygada Witte (Biała Brygada) belgijskiego ruchu oporu zajęła port w Antwerpii, zanim Niemcy zdążyli wysadzić instalacje portowe zgodnie z planem. 4 września miasto zostało zajęte przez 11 Dywizję Pancerną z portem nienaruszonym w 90%.. Jednak Niemcy mocno ufortyfikowali wyspę Walcheren u ujścia zachodniej Skaldy, tworząc dobrze okopane stanowiska artylerii zdolne do odparcia każdego ataku powietrznego i kontrolujące dostęp do rzeki. Uniemożliwiło to alianckim okrętom oczyszczenie ujścia rzeki z min.. Adolf Hitler rozkazał 15 Armii, która stacjonowała w regionie Pas-de-Calais, a teraz maszerowała na północ do Niderlandów, aby utrzymać ujście rzeki Skaldy, pozbawiając aliantów możliwości korzystania z portu w Antwerpii. Montgomery dowiedział się o tym 5 września dzięki informacjom przechwyconym przez system Ultra. Hitler osobiście nazwał wyspę „Fortecą Walcheren”, którą nakazał bronić do ostatniego człowieka. Wyspa była utrzymywana przez mieszankę spieszonych marynarzy Kriegsmarine i żołnierzy z rozbitych dywizji Wehrmachtu, a jej garnizon składał się z 202. batalionu artylerii przybrzeżnej, 810. morskiego batalionu przeciwlotniczego, 89 Pułku Fortecznego i 70 Dywizji Piechoty dowodzonej przez gen. Wilhelma Dasera.
5 września dowódca alianckich sił morskich, adm. Bertram Ramsay doradził Montgomery’emu, aby uczynił z ujścia Skaldy swój główny priorytet, stwierdzając, że dopóki znajduje się ona w rękach niemieckich, trałowce Royal Navy nie mogą oczyść wód przybrzeżnych, co czyni port w Antwerpii bezużytecznym. Spośród wyższych dowódców alianckich tylko Ramsay uważał otwarcie Antwerpii za kluczowe dla utrzymania postępu w kierunku Niemiec. 6 września 1944 r. Montgomery powiedział kanadyjskiemu generałowi Harry’ emu Crerarowi, że „bardzo chce Boulogne” i to miasto powinno zostać natychmiast zajęte bez względu na straty.. W tym momencie porty takie jak Cherbourg, który Amerykanie zajęli w czerwcu, znajdowały się zbyt daleko od linii frontu, aby zaspokoić alianckie potrzeby logistyczne.
Od września adm. Ramsay był mocno zaangażowany w planowanie ataku na „Fortecę Walcheren”. Wysłał kpt. Pugsleya z Royal Navy, który wylądował z 7 Brygadą 3 Dywizji Piechoty w D-Day, do kwatery głównej 1 Armii Kanadyjskiej, z zadaniem rozpoczęcia przygotowań. Gdyby Montgomery zabezpieczył ujście Skaldy na początku września 1944 r., co zdecydowanie zalecił mu adm. Ramsay, Antwerpia zostałaby otwarta dla alianckich statków znacznie wcześniej, a ucieczka niemieckiej 15 Armii z Francji zostałaby zatrzymana. W ramach operacji Fortitude, akcji dezinformacyjnej zorganizowanej przed lądowaniem w Normandii, alianci oszukiwali Niemców, aby ci uwierzyli, że inwazja odbędzie się w rejonie Pas-de-Calais we Francji. Z tego powodu siły Wehrmachtu zostały wzmocnione 15 Armią właśnie w Pas-de-Calais.
9 września Montgomery napisał do marszałka polnego Alana Brooke’ a z Imperialnego Sztabu Generalnego, że „jeden dobry port w Pas-de-Calais” byłby w stanie zaspokoić potrzeby logistyczne tylko 21 Grupy Armii. Zauważył ponadto, że jeden taki port byłby niewystarczający dla amerykańskich armii we Francji, co zmusiło Dwighta Eisenhowera, choćby z innych powodów niż logistyka, do faworyzowania planów Montgomery’ ego dotyczących ofensywy na północne Niemcy w wykonaniu 21 Grupy Armii, bo gdyby Antwerpia została otwarta, wszystkie armie alianckie mogłyby zostać dzięki niej zaopatrzone. Montgomery chciał zdobyć Berlin, zanim zrobią to Amerykanie lub Sowieci, dlatego nakazał, by 1 Armia Kanadyjska zajęła Calais, Boulogne i Dunkierkę oraz oczyściła deltę Skaldy – zadania, które zdaniem gen. Herry’ ego Crerara były niemożliwe do wykonania, bo nie miał wystarczającej liczby żołnierzy do przeprowadzenia tylu operacji jednocześnie. Montgomery odrzucił jednak prośbę Crerara o przydzielenie brytyjskiego XII Korpusu pod dowództwem gen. Neila Ritchiego, aby ten pomógł oczyścić ujście Skaldy, ponieważ potrzebował XII Korpusu do operacji Market Garden.
Niewiele zrobiono w celu odblokowania portu we Antwerpii we wrześniu, ponieważ Montgomery postanowił uczynić z feralnej operacji Market Garden swój priorytet, zamiast oczyścić ujście Skaldy. Wraz z Market Garden Montgomery zamierzał ominąć linię Zygfryda i przebić się na Nizinę Północnoniemiecką w celu zdobycia Berlina, ale brytyjska porażka w bitwie o Arnhem, która okazała się przysłowiowym „mostem za daleko”, pozostawiła linie alianckie z odsłoniętym wybrzuszeniem sięgającym głęboko w Niderlandy. W międzyczasie siły niemieckie w ujściu rzeki Skaldy były w stanie zająć pozycje obronne i przygotować się na oczekiwaną walkę. Pierwsze ataki w tym kierunku miały miejsce 13 września. Po tym jak kanadyjska 4 Dywizja Pancerna samodzielnie zaatakowała Kanał Leopolda, została odrzucona z wysokimi stratami, a gen. Guy Simonds, dowodzący II Korpusem Kanadyjskim, nakazał wstrzymanie operacji na odcinku Skaldy, dopóki nie zostaną zajęte francuskie porty przy kanale La Manche, ponieważ akcja w tym obszarze wymaga zaangażowania większych sił.. Zatrzymanie alianckiej ofensywy pozwoliło niemieckiej 15 Armii na umocnienie pozycji nad brzegiem Skaldy.
thumb|left|Dowódca 1 Armii Kanadyjskiej, gen. Guy Simonds Po stronie niemieckiej utrzymanie rejonu Skaldy zostało uznane za kluczowe. Hitler zarządził planowanie ofensywy w Ardenach we wrześniu 1944 r., a jej pierwszym celem miało być odzyskanie Antwerpii. 15 Armia, która zajmowała linię Skaldy po prawej stronie niemieckich pozycji, została pozbawiona zapasów, ponieważ Wehrmacht skoncentrował się na wzmocnieniu uderzenia w Ardenach planowanego na grudzień, a kilka nowo powstałych dywizji grenadierów ludowych wysłano, by zastąpić dywizje utracone w Normandii i operacji Bagration na froncie wschodnim. Jednak płaski polder na holenderskiej wsi sprzyjał obronie i uważano, że rekompensuje on zmniejszoną liczebność 15 Armii. Przydzielono jej tylko dwie dywizje grenadierów ludowych. Feldmarsz. Gerd von Rundstedt powiedział gen. Gustavowi-Adolfowi von Zangenowi: „Zaopatrzenie wroga, a zatem jego zdolność do walki, jest ograniczona upartą obroną portu, jak dowodzą raporty wywiadu. Próbie zajęcia przez nieprzyjaciela zachodniej Skaldy, aby uzyskać swobodny dostęp do portu w Antwerpii, należy za wszelką cenę stopniu się oprzeć”. W rozkazach do swoich ludzi von Zangen oświadczył:
Na początku października, po fiasku operacji Market Garden, siły alianckie 1 Armii Kanadyjską na czele w końcu rzucono do walki, aby otworzyć port w Antwerpii dla aliantów. Ponieważ głównym zmartwieniem Montgomery’ ego było wtedy Arnhem, oddelegował on z 1 Armii (która znajdowała się pod tymczasowym dowództwem Simondsa, kiedy Crerar był chory) brytyjską 51 Dywizję Piechoty Highland, polską 1 Dywizję Pancerną, brytyjską 49 Dywizję Piechoty West Riding oraz kanadyjską 2 Brygadę Pancerną i wysłał wszystkie te formacje, aby pomóc brytyjskiej 2 Armii utrzymać znaczenie Arnhem. Simonds widział nadchodzącą bitwę o Skaldę jako sprawdzian swoich umiejętności, wyzwanie do pokonania, i czuł, że może oczyścić ujście Skaldy tylko trzema dywizjami II Korpusu, mimo że musiał pokonać całą 15 Armię, która zajmowała silnie ufortyfikowane pozycje w terenie sprzyjającym działaniom obronnym.. Simonds ani razu nie wysłał skargi na brak siły ludzkiej, nie zwracał uwagi na fakt, że amunicja była wysyłana głównie dla sił walczących w rejonie Arnhem oraz właściwy brak wsparcia powietrznego, co dodatkowo pogorszyła pochmurna, październikowa pogoda.
Plan thumb|Front Północny. Widoczne jest znaczne wybrzuszenie w kierunku Nijmegen, powstałe w wyniku operacji Market Garden W dniach 12 i 13 września 1944 r. 1 Armii Kanadyjskiej, pod tymczasowym dowództwem gen. Guya Simondsa, powierzono zadanie oczyszczenia ujścia Skaldy po zakończeniu zdobyciu portów kanału La Manche, zwłaszcza Boulogne, Calais i Dunkierki. Następnie Montgomery zmienił plany, uznając znaczenie Antwerpii za tak duże, że zdobycie Dunkierki mogło zostać przełożone. W tym czasie pod jego dowództwem działał kanadyjski II Korpus, z polską 1 Dywizją Pancerną, dołączonymi do niego 49 i 52 Dywizją Piechoty Lowland oraz brytyjskim I Korpusem. Montgomery obiecał wsparcie powietrze samolotów RAF-u w czasie ataku na niemieckie fortyfikacje oraz 8 Armii Powietrznej USAAF „w danym dniu”. 51 Dywizja Piechoty Highland miała zrezygnować ze swojego transportu mechanicznego, aby umożliwić szybkie przerzucenie innych sił na pozycje bojowe. Zaniechanie zdobycia Dunkierki zwolniło kanadyjską 2 Dywizję Piechoty.
Plan otwarcia ujścia Skaldy obejmował cztery główne operacje prowadzone w niekorzystnych warunkach geograficznych: oczyszczenie obszaru na północ od Antwerpii i zapewnienie dostępu do półwyspu południowy Beveland; operacja Switchback, oczyszczanie kotła Breskens na północ od Kanału Leopolda i na południe od zachodniej Skaldy; operacja Vitality, zdobycie półwyspu południowy Beveland, na północ od zachodniej Skaldy; operacja Infatuate, zdobycie wyspy Walcheren, która została zamieniona w ufortyfikowaną niemiecką twierdzę. Jako część Wału Atlantyckiego wyspa Walcheren, ze swoim strategicznym położeniem na północ od ujścia Skaldy, została uznana za „najsilniejszą koncentrację obrony, jaką Wehrmacht kiedykolwiek zbudował”.
21 września kanadyjska 4 Dywizja Pancerna ruszyła na północ wzdłuż linii kanału Gandawa–Terneuzen, biorąc za cel oczyszczenie obszaru na południowym brzegu Skaldy wokół holenderskiego miasta Breskens, terenu zwanego „kotłem breskeńskim”. Polska 1 Dywizja Pancerna skierowała się do granicy holendersko-belgijskiej dalej na wschód i do kluczowego obszaru na północ od Antwerpii.