Stosunki polsko-ukraińskie – relacje między państwem polskim a państwem ukraińskim, uwzględniając także relacje między narodami polskim i ukraińskim. thumb|Polska i Ukraina na mapie Europy
Rys historyczny
mały|skala|Ilustracja Celiny Dominikowskiej przedstawiająca zawieszenie flagi polskiej i ukraińskiej na ratuszu we Lwowie w trakcie galicyjskiej Wiosny Ludów
Przed 1918 rokiem Trudno ustalić historyczne początki stosunków polsko-ukraińskich. Na terenach dzisiejszej Polski Ukraińcy/Rusini mieszkali od wieków. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów Rusini stanowili dużą część społeczeństwa.
W okresie, gdy Polska znajdowała się pod zaborami zaczął się rozwijać ukraiński ruch narodowy, nierzadko antagonistycznie nastawiony do Polaków.
W listopadzie 1918, po ogłoszeniu odrodzenia państwa polskiego, wybuchła wojna polsko-ukraińska, w której przeciwnikiem Polski była głównie Zachodnioukraińska Republika Ludowa, a po zjednoczeniu Ukraińska Republika Ludowa.
Okres międzywojenny thumb|Józef Piłsudski i Symon Petlura w Winnicy, 16 maja 1920 mały|Zniszczona czytelnia Proswity podczas pacyfikacji Małopolski Wschodniej. Po lewej widoczny portret Tarasa Szewczenki. Knihynicze, 1930 rok W latach 1918–1920 Ukraińcy podjęli wysiłek utworzenia własnego państwa. Elementem tych starań była w 1920 r. wyprawa kijowska, w której wzięły wraz z Ukraińcami udział wojska niepodległego państwa polskiego. Porażka wyprawy przekreśliła możliwość utworzenia państwowości ukraińskiej. Polska zawarła traktat ryski (formalnie sygnowany również przez radziecką Ukrainę), krytykowany przez wielu Ukraińców.
W II Rzeczypospolitej 5 milionów obywateli utożsamiało się z narodowością ukraińską. Relacje między tą mniejszością a Polakami naznaczone były licznymi napięciami (zob. Akcja polonizacyjno-rewindykacyjna 1938 roku, Akcja rewindykacji cerkwi prawosławnych w II Rzeczypospolitej). Państwo polskie nie miało możliwości utrzymywać bezpośrednich stosunków z Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką, gdyż ta była częścią ZSRR i musiała realizować politykę zagraniczną kierownictwa sowieckiego.
Do 1925 r. działał we Lwowie Tajny Uniwersytet Ukraiński, a od 1930 roku pod auspicjami władz polskich funkcjonował Ukraiński Instytut Naukowy w Warszawie.
Ważną rolę w życiu mniejszości ukraińskiej II RP pełnił kościół greckokatolicki. Na Wołyniu kompromisową politykę prowadził dwukrotny wojewoda Henryk Józewski.
Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów walczyła m.in. z Polską stosując terror. Aktywiści byli więzieni m.in. w Berezie Kartuskiej. Ukraińskim politykiem i ideologiem nacjonalizmu ukraińskiego był Dmytro Doncow.
W latach 1925–1939 działała partia Ukraińskie Zjednoczenie Narodowo-Demokratyczne.
Za Wielki głód na Ukrainie współodpowiedzialny był pochodzący z Podlasia Stanisław Kosior, a wśród ofiar głodu byli Polacy. Polscy dyplomaci wiedzieli o głodzie, reakcja Polski była ograniczona.
W USRR powołano Polski Rejon Narodowy im. Juliana Marchlewskiego, zlikwidowany w 1935. Podczas operacji polskiej NKWD (1937–1938) zginęło i zostało wysiedlonych wielu Polaków z Ukrainy.
Okres II wojny światowej II wojna światowa była okresem nowego kształtu stosunków polsko-ukraińskich. Część społeczeństwa ukraińskiego na polskim obszarze państwowym stanęła po stronie okupanta niemieckiego. Po walkach między frakcjami OUN banderowcy przejęli i rozbudowali Ukraińską Powstańczą Armię. Nad relacjami Ukraińców i Polaków w tym czasie zaciążyły wydarzenia rzezi wołyńskiej i czystki etnicznej w Małopolsce Wschodniej. Zbrodnie na Polakach i Ukraińcach popełniła Służba Bezpieczeństwa OUN. Rewanż AK obejmował akcję przeciwko ukraińskiej policji i kilka zbrodni (zbrodnia w Chlebowicach Świrskich, zbrodnia w Szołomyi).
Akcja „Burza” na Wołyniu spowodowała także walki z UPA.
3 marca 1945 oddział Bissa popełnił zbrodnię w Pawłokomie.
Lata 1945–1991 mały|Wizyta „chłopskiej delegacji demokratycznej Polski” w Radzie Ministrów Ukraińskiej SRR. Z tyłu od prawej: Nikita Chruszczow, Demjan Korotczenko, A. Brzoza (kierownik 1. delegacji polskich chłopów). Przemawia Wanda Wasilewska Po zakończeniu okupacji niemieckiej Polska znalazła się w strefie wpływów sowieckich, zaś granica z ZSRR (w tym terenów Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej) została przesunięta na zachód. 9 września 1944 Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego i władze USRR – realizując wytyczne najwyższego kierownictwa radzieckiego – podpisały układ w sprawie wzajemnych przesiedleń ludności (polskiej do Polski i ukraińskiej na Ukrainę). Na terenach przejętych przez USRR pozostało też mienie ruchome o ogromnej wartości dla polskiego dziedzictwa narodowego. W wyniku polsko-ukraińskich rozmów zwrócono Polsce część zbiorów Ossolineum, Panoramę Racławicką, jak również trzy lwowskie pomniki; pierwszy sekretarz KP Ukrainy Nikita Chruszczow unikał przekazywania stronie polskiej obiektów istotnych również z punktu widzenia kultury ukraińskiej.
Po II wojnie światowej próby dialogu polsko-ukraińskiego podejmowały środowiska emigracyjne. 28 listopada 1979 w Londynie przedstawiciele emigracyjnych władz Ukraińskiej Republiki Ludowej prezydent Mykoła Liwycki, premier Teofil Łeontij i minister spraw zagranicznych Jarosław Rudnycki i polskich prezydent Edward Raczyński, premier Kazimierz Sabbat i wiceminister Tadeusz Lasko podpisali wspólną deklarację.
Lata 1991–2022 thumb|Spotkanie prezydentów Polski i Ukrainy: Lecha Kaczyńskiego i Wiktora Juszczenki, 2007 Przełom lat 80. i 90. przyniósł zakończenie sowieckiej dominacji w Europie Środkowo-Wschodniej, transformację polityczną i gospodarczą w Polsce oraz procesy niepodległościowe na Ukrainie. 2 grudnia 1991 roku Polska uznała powstałe w wyniku rozpadu ZSRR państwo ukraińskie. 2 stycznia 1992 nawiązane zostały stosunki między oboma państwami. 18 maja 1992 zawarto umowę o dobrosąsiedztwie, przyjaźni i współpracy.
W latach 90. Polska aspirowała do odgrywania roli pośrednika w relacjach Ukrainy ze światem zachodnim. Jednak jej ówczesna pozycja polityczna i ekonomiczna była słaba, co skłoniło Kijów do szukania bezpośrednich relacji z państwami zachodnimi. Pomimo to dwustronne kontakty polityczne były intensywne.
Polska popierała demokratyczne i proeuropejskie dążenia społeczeństwa ukraińskiego w trakcie pomarańczowej rewolucji (2004) i rewolucji godności (2013–2014). W kontekście wstąpienia Polski do NATO i Unii Europejskiej Rzeczpospolita stała się rzecznikiem integracji Ukrainy z UE współinicjując program Partnerstwa Wschodniego.
Od 2020 roku Polska i Ukraina wspólnie z Litwą współpracują w ramach nowego formatu współpracy politycznej – Trójkąta Lubelskiego.
Po 2022 r.
Wobec agresji rosyjskiej rozpoczętej w lutym 2022 roku Polska poparła niepodległość i integralność terytorialną Ukrainy, co wyraził m.in. polski Sejm w przyjętej przez aklamację w przeddzień inwazji uchwale. Polska udzieliła Ukrainie pomocy finansowej, humanitarnej oraz w formie dostaw uzbrojenia, a także uchodźców wojennych. W pomoc Ukraińcom zaangażowały się organizacje pozarządowe, instytucje kościelne i przedsiębiorcy. W marcu 2022 roku premier Polski Mateusz Morawiecki wraz z premierem Czech Petrem Fialą i premierem Słowenii Janezem Janšą złożyli wizytę na Ukrainie jako pierwsi przywódcy zagraniczni od wybuchu wojny.
Postawa Polski wobec wojny ukraińsko-rosyjskiej wpłynęła na zbliżenie obu państw i społeczeństw, jednak rok 2023 przyniósł pogorszenie relacji m.in. na tle różnic interesów gospodarczych związanych z eksportem ukraińskiego zboża.
8 lipca 2024 roku prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski i premier Polski Donald Tusk podpisali dwustronne porozumienie o współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa. W tym samym roku powołano Radę do spraw Współpracy z Ukrainą jako organ pomocniczy premiera Polski. Ponadto polscy politycy pełniący najważniejsze funkcje państwowe deklarowali swoje poparcie m.in. dla osiągnięcia trwałego pokoju na Ukrainie czy na rzecz rozwijania współpracy między firmami z Polski i Ukrainy.
W latach 2024–2025 pojawiały się wypowiedzi polskich polityków (reprezentujących różne środowiska polityczne), którzy wiązali kwestię członkostwa Ukrainy w Unii Europejskiej z rozwiązaniem sporów wokół zbrodni wołyńskiej i ekshumacji ofiar. W 2026 roku decyzja prezydenta Ukrainy o nadaniu Samodzielnemu Centrum Operacji Specjalnych „Północ” imieniu Bohaterów UPA spowodowała ostrą krytykę ze strony polskich władz i polityków i skutkowała decyzją prezydenta Karola Nawrockiego o pozbawieniu prezydenta Ukrainy Orderu Orła Białego.
W czerwcu 2026 roku w Gdańsku odbyła się Konferencja na rzecz Odbudowy Ukrainy.
Współpraca polityczna thumb|Premier Polski Donald Tusk podczas spotkania z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim w Kijowie, 2024 Do zinstytucjonalizowanych form kontaktów politycznych należą m.in.: Komitet Konsultacyjny przy prezydentach obu państw, Polsko-Ukraińskie Zgromadzenie Parlamentarne, komisje i rady międzyrządowe (w tym Międzyrządowa Komisja Współpracy Gospodarczej, Międzyrządowa Rada Koordynacyjna ds. Współpracy Międzyregionalnej).
1 czerwca 2022 roku po raz pierwszy w historii stosunków polsko-ukraińskich odbyło się spotkanie w formacie konsultacji międzyrządowych pod przewodnictwem premierów obu krajów z udziałem prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego. Podpisano bądź przyjęto szereg dokumentów międzyresortowych. Kolejne konsultacje międzyrządowe odbyły się 28 marca 2024 roku.
Współpraca gospodarcza
Ze względu na członkostwo Polski w Unii Europejskiej relacje gospodarcze pomiędzy Polską i Ukrainą regulowane są zarówno przez umowy zawarte pomiędzy UE a Ukrainą jak i umowy dwustronne.
W 2025 roku wartość wymiany handlowej między oboma państwami przekroczyła 18 mld EUR (z saldem dodatnim po stronie Polski) i była nieznacznie wyższa niż rok wcześniej. Według danych Narodowego Banku Ukrainy wartość polskich inwestycji w Ukrainie pod koniec 2025 roku wynosiła ponad 1,4 mld USD. Według danych z marca 2025 roku na rynku ukraińskim funkcjonowało ponad 3,5 tysiąca firm mających różnego rodzaju powiązania z Polską (głównie z obwodu lwowskiego i Kijowa).
Współpraca rozwojowa Od 2005 roku Ukraina znajduje się wśród krajów priorytetowych programu polskiej pomocy rozwojowej. Polska wspiera procesy reform (decentralizacji, edukacji i szkolnictwa zawodowego, finansów publicznych i walki z korupcją, systemów zarządzania kryzysowego) oraz prowadzi działania na rzecz profesjonalizacji kadry urzędniczej. Polska pomoc dociera także do osób poszkodowanych w wyniku działań zbrojnych oraz obejmuje stypendia.
Współpraca wojskowa thumb|Premierzy Denys Szmyhal i Mateusz Morawiecki na tle przekazanych przez Polskę na rzecz Ukrainy czołgów Leopard 2, 24 lutego 2023 Podstawą polsko-ukraińskiej współpracy wojskowej jest podpisana 2 grudnia 2016 roku umowa ogólna między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą w sprawie wzajemnej współpracy w dziedzinie obronności, która zastąpiła Porozumienie o współpracy w dziedzinie wojskowej z 3 lutego 1993 r. Na podstawie nowej umowy zostały ustanowione dwadzieścia cztery obszary współpracy wojskowej, realizowanej w różnych formach. Polsko-ukraińska współpraca wojskowa obejmuje m.in. cyklicznie spotkania szefów obrony i wspólne ćwiczenia (m.in. ćwiczenia dowódczo-sztabowe CPX).
8 lipca 2024 roku podpisane zostało dwustronne porozumienie o współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa przewidujące m.in.: współpracę w wyposażaniu i szkoleniu sił bezpieczeństwa i obrony Ukrainy, wsparcia przyszłego rozwoju wojsk ukraińskich i wspieranie procesu integracji Ukrainy ze strukturami euroatlantyckimi.