thumb|Okładka miesięcznika Droga redagowanego przez Wilama Horzycę. Lipiec 1936. thumb|Teatr im. Wilama Horzycy w Toruniu mały|Grób Wilama Horzycy na cmentarzu Powązkowskim Wilam Horzyca, właśc. Wilhelm Henryk Hořitza (ur. 28 lutego 1889 we Lwowie, zm. 2 marca 1959 w Warszawie) – polski reżyser i dyrektor teatrów, pisarz, tłumacz, krytyk teatralny, współtwórca tzw. Polskiego Teatru Monumentalnego, poseł na Sejm III kadencji w II RP.
Życie i działalność Z pochodzenia był Czechem, synem Edwarda. Edukację rozpoczął we Lwowie i Stryju. W 1908 zdał maturę i rozpoczął studia na Uniwersytecie Wiedeńskim, gdzie studiował germanistykę, filologię klasyczną i historię sztuki. W 1914 zaciągnął się do Legionów Polskich. W latach 1917–1918 pracował jako nauczyciel języka niemieckiego w gimnazjum we Lwowie. W 1918 odbywał w Warszawie służbę wojskową w Departamencie Gospodarczym Ministerstwa Spraw Wojskowych. Wojsko opuścił w stopniu kapitana w 1921.
W 1920 wszedł w skład grupy poetyckiej Skamander. Był redaktorem pisma „Skamander” i autorem manifestu grupy. W 1921 wraz z Jarosławem Iwaszkiewiczem kierował teatrem eksperymentalnym Elsynor. W latach 1922–1931 wykładał historię dramatu i teatru powszechnego w Państwowej Szkole Dramatycznej, której w 1929 został dyrektorem.
W latach 1924–1926 związany z Teatrem im. Wojciecha Bogusławskiego w Warszawie, w 1925 kierował tą sceną wspólnie z Leonem Schillerem i Aleksandrem Zelwerowiczem. Był dyrektorem Teatrów Miejskich we Lwowie (1931–1937), scen dramatyczno-komediowych: Wielkiej i Rozmaitości Teatru Wielkiego we Lwowie (1930–1936). Redagował miesięcznik „Droga” (1928–1937), „Scena Lwowska” (1932–1937), „Pion” (1937–1939).
W latach 1930–1935 poseł na Sejm z ramienia BBWR, zapraszał do współpracy Schillera posądzanego o lewicowe poglądy, w 1936 – udzielił sali teatralnej Zjazdowi Pracowników Kultury, będącemu największą manifestacją lewicy literackiej i artystycznej w Polsce międzywojennej. Dzięki Leonowi Schillerowi oraz Horzycy scena lwowska stanęła w rzędzie pierwszych teatrów w Polsce. W 1936 zamieszkał w Warszawie.
Na początku II wojny światowej przebywał we Lwowie. Podczas okupacji niemieckiej, od 1940 pracował jako tłumacz w Zarządzie Miejskim w Warszawie, wykładał historię literatury na tajnych kursach oraz z Ferdynandem Goetlem redagował miesięcznik Nurt. Pismo poświęcone kulturze polskiej (1943–1944). W 1945 organizował teatr w Katowicach (od marca do września 1945 był jego dyrektorem).
Dyrektor teatrów: Teatru Ziemi Pomorskiej w Toruniu (1945–1948) – to tu zrealizował swoje prawie wszystkie najwybitniejsze przedstawienia. Wokół teatru ogniskowało się wówczas całe życie kulturalne Torunia. teatru w Bydgoszczy (1947–1948) Teatru Polskiego w Poznaniu (1948–1951) od 1951–1952 zastępca dyrektora i reżyser Teatru Narodowego w Warszawie, a od 1 października 1957 do końca życia – dyrektor. od 1952–1953 dyrektor Teatru Dramatycznego we Wrocławiu (1952–1955). Reżyser Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1955–1957).
W 1916 ożenił się ze Stanisławą Gozdecką.
Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera Aleja Zasłużonych-1-95).
Ważniejsze przedstawienia Wyzwolenie (1935; 1958) Wesele (1947) S. Wyspiańskiego Profesja pani Warren (1937) G.B. Shawa Miłość czysta u kąpieli morskich (1939; 1959) Za kulisami (prapremiera 1946; 1959) Norwida Pugaczow (1948) S. Jesienina Mozart i Salieri (1949) A.S. Puszkina Hamlet (1950) Sen nocy letniej (1946; 1948; 1953) Shakespeare’a
Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (dwukrotnie:11 listopada 1935 „za zasługi na polu pracy dziennikarsko-publicystycznej”., 19 kwietnia 1956 „za zasługi w dziedzinie sztuki teatralnej i pracy zawodowej”.) Złoty Krzyż Zasługi (15 czerwca 1946) „za wybitne zasługi w dziedzinie Teatru i Sztuki na terenie całego kraju”.
Upamiętnienie W 1960 Teatr Ziemi Pomorskiej w Toruniu przemianowano na Teatr im. Wilama Horzycy.
Przypisy
Bibliografia
Lidia Kuchtówna: Wilam Horzyca (1889-1959), reżyser i dyrektor teatru, krytyk literacki, poeta, tłumacz i redaktor, [w:] Marian Biskup, Andrzej Giziński (red.), Toruńscy twórcy nauki i kultury (1945-1985). Warszawa – Poznań – Toruń. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 95-101.
Linki zewnętrzne Małgorzata Lisowska – Teatr lwowski w latach 1918–1939 Wojciech Dzieduszycki – Wspomnienia ze "zorganizowanego obłędu"
Kategoria:Dyrektorzy Teatru Narodowego w Warszawie Kategoria:Dyrektorzy Teatru Polskiego w Poznaniu Kategoria:Dyrektorzy Teatru Polskiego we Wrocławiu Kategoria:Politycy Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej Kategoria:Posłowie na Sejm III kadencji (1930–1935) Kategoria:Skamander Kategoria:Ludzie związani z polską prasą podziemną 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polacy pochodzenia czeskiego Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w 1959