Jacek Wierzbicki (ur. 1958 w Poznaniu) – polski archeolog, dr hab. prof. UAM nauk humanistycznych. Specjalizuje się w archeologii pradziejowej i neolicie.

Życiorys W latach 1965–1973 uczęszczał do Szkoły Podstawowej nr 5, a od 1973 r. kontynuował naukę w V Liceum Ogólnokształcącym w Poznaniu. Po zdaniu matury w 1977 r. i zdaniu egzaminów wstępnych rozpoczął studia archeologiczne na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. 13 maja 1981 r., na IV roku studiów, został zatrudniony w Katedrze Archeologii na stanowisku technika jako rysownik. W 1982 r. obronił pracę magisterską pt. „Cmentarzysko ludności kultury pucharów lejkowatych w Łupawie, woj. Słupsk, stanowisko 2”, napisaną pod kierunkiem prof. dr hab. Jana Żaka. 21 lipca 1982 r. został awansowany na stanowisko starszego technika. Od września 1982 do sierpnia 1983 r. odbył zasadniczą służbę wojskową, którą ukończył w stopniu ogniomistrza podchorążego (po dodatkowym kursie w Głogowie został w sierpniu 1986 r. podporucznikiem rezerwy). W 1989 r. otrzymał awans - z etatu starszego technika na archeologa.

Stopień doktorski uzyskał w 1997 r. na podstawie pracy pt. Łupawski mikroregion osadniczy ludności kultury pucharów lejkowatych (promotorem była dr hab. Dobrochna Jankowska).

Z dniem 1 maja 1997 r. został mianowany na stanowisko adiunkta w Instytucie Prahistorii UAM. W latach 1999–2005 pełnił funkcje wicedyrektora tego Instytutu ds. studenckich.

Habilitował się w 2014 r. na podstawie oceny dorobku naukowego i rozprawy pt. Wielka kolonizacja. Społeczności kultury pucharów lejkowatych w dorzeczu środkowej Warty: koniec V–poł. III tys. BC.

Od 1 września 2016 do 30 września 2019 r. pełnił funkcję zastępcy dyrektora Instytutu Archeologii ds. naukowych, w latach 2019–2024 pełnił funkcję prodziekana ds. naukowych. Z dniem 1 maja 2017 r. przeszedł na stanowisko profesora nadzwyczajnego.

Z zamiłowania jest filatelistą, a główną pasją stało się zbieranie walorów filatelistycznych wiążących się tematycznie z antropogenezą i epoką kamienia w Europie. Za opracowanie i opublikowanie w miesięczniku „Filatelista” w latach 2009–2011 cyklu artykułów promujących filatelistykę tematyczną z zakresu archeologii i najstarszych dziejów człowieka otrzymał w 2012 r. medal Polskiego Związku Filatelistów „Za Zasługi dla Rozwoju Publikacji Filatelistycznych”, a jego książka na Krajowej Wystawie Filatelistycznej w Chorzowie otrzymała w grudniu 2012 r. złoty medal. Od kwietnia 2025 r. Prezes Okręgu Wielkopolskiego Polskiego Związku Filatelistów.

Od 2002 r. jest członkiem Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich. W latach 2002–2007 pełnił funkcję Skarbnika Zarządu Głównego SNAP, a w latach 2007–2013 był Przewodniczącym Głównej Komisji Rewizyjnej SNAP. W 2013 r. został wybrany Wiceprezesem Oddziału SNAP w Poznaniu i Członkiem Zarządu Głównego, a od 2 czerwca 2016 r. jest prezesem Oddziału Wielkopolskiego SNAP. W 2019 r. otrzymał Nagrodę im. Krzysztofa Dąbrowskiego za popularyzację archeologii.

Publikacje

Gräberfeld der Einzelgrabkultur in  Łupawa (Fundstelle 2), Gemeinde Potęgowo, Wojewodschaft Słupsk, „Folia Praehistorica Posnaniensia”, t. III: 1987, s. 257–268. Z badań nad wczesną epoką brązu na Pomorzu Środkowym, „Fontes Archaeologici Posnanienses”, vol. XXXVI: 1987–1988, s. 53–58. (z W. Świderskim), Osada kultury pucharów lejkowatych w Poganicach, woj. Słupsk, gm. Potęgowo, stanowisko 4 (strefa 2), Poznań 1990. Cmentarzysko megalityczne ludności kultury pucharów lejkowatych w Łupawie, gm. Potęgowo, woj. Słupsk, stanowisko 2a, „Folia Praehistorica Posnaniensia” 1991, t. IV, s. 49-56. Cmentarzysko kultury pucharów lejkowatych w Łupawie woj. Słupsk, stanowisko 2. Obrządek pogrzebowy grupy łupawskiej, Poznań 1992. Charakterystyka strefy 10 stanowiska 4 w Poganicach, woj. Słupsk, [w:] Kopalnia surowców mineralnych kultury pucharów lejkowatych w Poganicach, woj. Słupsk, stanowisko 4 (strefa 10), Poznań 1993, s. 9–22. (z E. Indycką), Materiały kultury pucharów lejkowatych z terenu kopalni surowców mineralnych w Poganicach, woj. Słupsk, stanowisko 4, [w:] Kopalnia surowców mineralnych kultury pucharów lejkowatych w Poganicach, woj. Słupsk, stanowisko 4 (strefa 10), Poznań 1993, s. 75–116. Cmentarzysko ludności kultury pucharów lejkowatych w Łupawie, gm. Potęgowo, woj. Słupsk, stanowisko 15, „Folia Praehistorica Posnaniensia” 1994, t. VI, s. 5–58. Dzieje i stan badań nad kulturą pucharów lejkowatych w Wielkopolsce, „Folia Praehistorica Posnaniensia” 1995, t. VII, s. 21–52. Wstępne wyniki badań wykopaliskowych osiedli kultury pucharów lejkowatych na stanowisku Poganice 4 (strefy 2 i 5), gm. Potęgowo, woj. słupskie, „Folia Praehistorica Posnaniensia” 1995, t. VII, s. 53–79. Neolityczny grobowiec megalityczny z grobem korytarzowym w Łupawie woj. słupskie, stan. 27, „Materiały Zachodniopomorskie”, t. XLII (1996), s. 7–29. Dynamiczny model łupawskiego mikroregionu osadniczego (ŁMO) ludności kultury pucharów lejkowatych, [w:] Acta Archaeologica Pomoranica, Szczecin 1998, s. 53–67. Łupawski mikroregion osadniczy ludności kultury pucharów lejkowatych, Poznań 1999. Epoka kamienia na ziemi wieleńskiej, [w:] P. Waśko, K. Heppner, H. Machajewski (red.), Z najdawniejszych dziejów ziemi wieleńskiej, Wieleń 2002, s. 9–41. Brakujące groby (ze studiów nad społeczeństwem grupy łupawskiej kultury pucharów lejkowatych), [w:] M. Fudziński, H. Paner (red.), XIII Sesja Pomorzoznawcza, vol. 1, Od epoki kamienia do okresu rzymskiego, Gdańsk 2003, s. 51–59. Grobowiec megalityczny z Borkowa, stan. 1, gm. Malechowo, woj. zachodniopomorskie. Jedyny grób korytarzowy na ziemiach polskich?, [w:] W. Rączkowski, J. Sroka (red.), Historia i kultura Ziemi Sławieńskiej, t. IV, Gmina Malechowo, Sławno 2005, s. 93–112. Idea megalityczna między pradoliną Noteci a Morzem Bałtyckim, [w:] H. Machajewski, J. Rola (red.), Pradolina Noteci na tle pradziejowych i wczesnośredniowiecznych szlaków handlowych, Poznań 2006, s. 87–106. Materiały neolityczne z wielokulturowego stanowiska 108 w Międzyrzeczu, woj. lubuskie, [w:] Współczesnymi drogami w przeszłość. IV Polsko-Niemieckie Spotkania Archeologiczne. Dychów 15–18 listopada 2005 roku, Biblioteka Archeologii Środkowego Nadodrza 2006, z. 3, t. 2, s. 103–136. Megality kultury pucharów lejkowatych - czy tylko grobowce?, [w:] J. Libera, K. Tunia (red.), Idea megalityczna w obrządku pogrzebowym kultury pucharów lejkowatych, Lublin-Kraków 2006, s. 87–101. (z J. Krokoszem i J. Tybulczukiem), Odlewnictwo w filatelistyce, Kraków 2006. Neolit Wielkopolski w świetle ostatnich badań, [w:] H. Machajewski (red.), Wielkopolska w dziejach. Archeologia o regionie, Poznań 2008, s. 31‒55. Nowy typ cmentarzyska wielkopolskich społeczności kultury pucharów lejkowatych (Konarzewo, gm. Dopiewo, pow. Poznań, woj. wielkopolskie, stan. 5), „Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne” 2008, t. 9, s. 25‒55. Dzierznica stanowisko 35, gm. Dominowo, pow. Środa Wielkopolska – trzecie stanowisko kultury pucharów lejkowatych z fazy wczesnowióreckiej w Wielkopolsce, „Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne” 2009, t. 10, s. 11‒37. Osada wczesnych społeczności kultury amfor kulistych ze stanowiska 5 w Konarzewie, gm. Dopiewo, pow. Poznań, woj. wielkopolskie, „Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne” 2010, t. 11, s. 13‒37. Kurhany kultury ceramiki sznurowej na Pomorzu Środkowym (Łupawa stan. 2, gm. Potęgowo, pow. Słupsk), [w:] H. Kowalewska-Marszałek, P. Włodarczak (red.), Kurhany i obrządek pogrzebowy w IV‒II tysiącleciu p.n.e., Kraków-Warszawa 2011, s. 425‒434. Osadnictwo ludności kultury pucharów lejkowatych na stan. 22 w Borzejewie, gm. Dominowo, pow. Środa Wlkp., „Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne” 2011, t. 12, s. 11‒22. Osadnictwo społeczności kultury ceramiki sznurowej na stanowisku 35 w Dzierznicy, gm. Dominowo, pow. Środa Wlkp., „Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne” 2011, t. 12, s. 23‒41. Ślady pobytu ludności kultur wstęgowych na Pomorzu Środkowym. Nowo odkryte materiały z dawnych badań wykopaliskowych, [w:] M. Fudziński, H. Paner (red.), XVII Sesja Pomorzoznawcza, vol. 1, Od epoki kamienia do wczesnego średniowiecza, Gdańsk 2011, s. 13‒22. Epoka kamienia w Europie znakami pocztowymi pisana. Popularyzacja archeologii w filatelistyce, Zielona Góra 2012. Działalność Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich w Wielkopolsce na przestrzeni ostatnich 20 lat, „Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne” 2013, t. 14, s. 235–241. Migracje – przypadek grupy łupawskiej kultury pucharów lejkowatych, [w:] W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński (red.), Funeralia Lednickie, spotkanie 15. Migracje, Poznań 2013, s. 31–43. Niezidentyfikowany przedmiot gliniany z osady kultury pucharów lejkowatych w Poganicach, pow. Słupsk, stan. 4, „Folia Praehistorica Posnaniensia”, t. XVII (2012), s. 437–445. Wielka kolonizacja. Społeczności kultury pucharów lejkowatych w dorzeczu środkowej Warty: koniec V–poł. III tys. BC, Poznań 2013. Jubileusz Profesor Dobrochny (Dosi) Jankowskiej, „Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne” 2015, t. 15, s. 293–297. Ceramika z ornamentem pasmowo-grzebykowym z osady kultury pucharów lejkowatych w Poganicach, pow. słupski, stan. 4. Przyczynek do studiów nad kierunkami kontaktów interregionalnych ludności grupy łupawskiej, „Folia Praehistorica Posnaniensia” 2015, t. XX, s. 531–544. Jubileusz 70-lecia profesor Dobrochny Jankowskiej, „Folia Praehistorica Posnaniensia” 2015, t. XX, s.11–26. Symbolika wody w ornamentyce naczyń ceramicznych kultury pucharów lejkowatych, [w:] A. Jaszewska, A. Michalak (red.), Woda — żywioł ujarzmiony i nieujarzmiony, Biblioteka Archeologii Środkowego Nadodrza, z. 8, Zielona Góra 2015, s. 19–39. Dwa pierścienie bursztynowe z grobowca megalitycznego kultury pucharów lejkowatych w Łupawie, pow. słupski, stan. 18, [w:] A. Różański (red.), Gemma Gemmarum. Studia dedykowane Profesor Hannie Kóčce-Krenz, Poznań 2017, s. 1415–1455. Grobowce megalityczne w dorzeczu Łupawy, [w:] Dziedzictwo archeologiczne doliny Łupawy. Pomiędzy ochroną a promocją, Gdynia 2017, s. 25–41. (z M. Bigosem i D. Jankowską), Z badań nad wykorzystaniem dolin rzecznych północnej części Pomorza Środkowego przez społeczności epoki kamienia, [w:] M. Fudziński, W. Świętosławski, W. Chudziak (red.), Pradoliny pomorskich rzek. Kontakty kulturowe i handlowe społeczeństw w pradziejach i wczesnym średniowieczu, Gdańsk 2017, s. 71–82. 40 lat tradycji konferencji sprawozdawczych „Badania archeologiczne na Nizinie Wielkopolsko-Kujawskiej” 1977–2018, [w:] J. Wierzbicki (red.), Badania archeologiczne na Nizinie Wielkopolsko-Kujawskiej w latach 2013–2017, Poznań 2018, s. 9–18. Is it possible to define an eastern group of the Funnel Beaker Culture today?, „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Seria archeologiczna”, nr 47 (2016–2017), s. 53–67. Traces of the Bell Beakers' contacts with the Funnel Beaker communities in Central Pomerania, [w:] P. Valde-Nowak, K. Sobczyk, M. Nowak, J. Źrałka (red.), Multas per gentes et multa per saecula. Amici magistro et collegae suo Ioanni Christopho Kozłowski dedicant, Kraków 2018, s. 531–536. O pewnych krzywolinijnych motywach zdobniczych ceramiki kultury pucharów lejkowatych, [w:] M. Szmyt, P. Chachlikowski, J. Czebreszuk, M. Ignaczak, P. Makarowicz (red.), Vir Bimaris. Od kujawskiego matecznika do stepów nadczarnomorskich. Studia z dziejów międzymorza bałtycko-pontyjskiego ofiarowane Profesorowi Aleksandrowi Kośko, Poznań 2019, s. 511–518.

Źródło:.

Odznaczenia

Medal Komisji Edukacji Narodowej (2025) Złota Odznaka Honorowa Polskiego Związku Filatelistycznego (2024)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Archeologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Historycznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu