Zbigniew Szygenda (ur. 7 stycznia 1945 w Myśliborzu) – polski duchowny katolicki, Honorowy Prałat Jego Świątobliwości, wieloletni proboszcz parafii Najświętszego Zbawiciela we Włocławku i budowniczy kościoła parafialnego, Kapelan „Solidarności”, były duszpasterz wojskowych i policji, działacz kombatancki, wykładowca, muzykolog, dyrektor chóru i kaznodzieja.
Życiorys Dzieciństwo i edukacja Urodził się w rodzinie Władysława Szygendy i Marianny z Czerniejewskich. Jego ojciec był wiejskim kowalem, matka pochodziła z rodziny rolniczej. Szygendowie roztaczali działalność kulturową w Myśliborzu, m.in. prowadzili teatr ludowy przy miejscowym domu parafialnym. Swemu synowi wpoili miłość do Boga i Ojczyzny. W publikacji pt. Wiara rodzi się ze słuchania Zbigniew Szygenda przyznaje, że zapragnął zostać księdzem pod wpływem wrażenia, jakie wywarły na nim piękne kazania misyjne, które usłyszał uczęszczając w dzieciństwie na msze do kościoła św. Mateusza w Myśliborzu.
Uczęszczał do szkoły podstawowej w Radolinie. W 1958 roku wstąpił do Niższego Seminarium Duchownego we Włocławku. Na skutek likwidacji szkoły w 1961 roku, przeniósł się do Konina, gdzie w kolejnym roku zdał maturę. W tym samym roku rozpoczął 6-letnie studia filozoficzno-teologiczne na Wyższym Seminarium Duchownym we Włocławku.
23 czerwca 1968 roku otrzymał święcenia kapłańskie z rąk biskupa Antoniego Pawłowskiego w bazylice kolegiackiej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kaliszu. Wspólnie z nim otrzymał święcenia m.in. ks. Kazimierz Rulka.
Wikariat i studia Pierwszą parafią, w której objął wikariat, była parafia św. Stanisława w Bytoniu. Pracował tu od 15 lipca 1968 roku do 29 czerwca 1971 roku. 30 czerwca 1971 roku przeniesiono go do parafii św. Wawrzyńca w Stolcu, gdzie przebywał do 30 kwietnia 1974 roku. Od 1 lipca 1974 roku do 15 czerwca 1975 roku był wikariuszem parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Charłupii Małej.
W 1974 roku rozpoczął studia muzykologiczne na Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, które ukończył w 1978 roku. W trakcie studiów, w 1976 roku poznał księdza Jerzego Popiełuszkę, który w kilka lat później zostanie zamordowany na włocławskiej tamie. Młodzi księża spotykali się w weekendy. W przyszłości Szygenda, wzorem Jerzego Popiełuszki także zostanie kapelanem Solidarności. Później wiele przestrzeni w kościele Najświętszego Zbawiciela we Włocławku poświęci jego upamiętnieniu. Męczeństwo księdza będzie często przywoływane w kazaniach Szygendy.
Z uwagi na studia, w 1975 roku Szygenda przerwał swoją posługę jako wikariusz. W tym czasie doskonalił swój warsztat muzyczny, spędzając dwa miesiące w Paryżu i w opactwie św. Piotra w Solesmes, ośrodku odnowy śpiewu gregoriańskiego. W 1978 roku obronił pracę pt. Analiza źródłoznawcza Graduału Włocławskiego ms. 2 z Biblioteki Seminarium Duchownego we Włocławku, uzyskawszy stopień magistra muzykologii. Praca ta ukazała się drukiem w 1980 roku na łamach publikacji Muzyka religijna w Polsce. Materiały i studia, t. 4.
2 września 1978 roku powrócił do pracy duszpasterskiej, obejmując wikariat parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lipnie, gdzie przebywał do 7 listopada tego roku. 8 listopada 1978 roku został wikariuszem parafii katedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Włocławku, gdzie pozostał do 31 stycznia 1983 roku.
Kapelan Solidarności Wikariat w parafii katedralnej we Włocławku zbiegł się w czasie z epoką Karnawału Solidarności i stanu wojennego. Ksiądz Szygenda roztoczył wówczas opiekę nad środowiskiem pracy we Włocławku. Od września 1980 roku do 13 grudnia 1981 roku był nieformalnym kapelanem Solidarności. Organizował w Katedrze nabożeństwa solidarnościowe, podczas których wygłaszał patriotyczne kazania. Po ogłoszeniu stanu wojennego, pomagał organizować pomoc materialną dla rodzin aresztowanych i internowanych. Nie zaprzestał prowadzenia mszy w intencji ojczyzny i Solidarności. Organizował również koncerty, m.in. w Teatrze im. Horzycy w Toruniu.
Za działalność z lat 1980–1983 był represjonowany przez Służbę Bezpieczeństwa. W 1982 roku Naczelna Prokuratura Wojskowa w Warszawie założyła akta nadzoru ks. Szygendy, oskarżonego o przestępstwo z art. 48 dekretu o stanie wojennym, dotyczące wygłaszania kazań „zawierających fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny lub rozruchy w kościele katedralnym we Włocławku 14 lutego i 20 lipca 1982 r.”. W 1983 roku w Sądzie Wojskowym w Bydgoszczy odbył się jego proces. Został skazany na rok pozbawienia wolności w zawieszeniu na dwa lata oraz na karę grzywny w wysokości 50 tysięcy złotych. Wyrok ten umorzono przez Sąd Najwyższy w Warszawie. W 1991 roku odbył się proces rewizyjny (z urzędu), postanowieniem którego wyrok ten anulowano.
W 1985 roku Wydział IV Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych we Włocławku umieścił ks. Zbigniewa Szygendę na liście osób przewidzianych do internowania w ramach planu obrony PM-77.
W latach 1988–1989 współpracował z Tajną Komisją Koordynacyjną Tymczasowego Zarządu Regionu Solidarności we Włocławku. Udostępnił wtedy dom parafialny przy kościele Najświętszego Zbawiciela we Włocławku na miejsce spotkań opozycjonistów.
Po objęciu probostwa parafii Najświętszego Zbawiciela we Włocławku w 1988 roku, przez kolejne dwa lata odprawiał w nim msze za Ojczyznę w każdą ostatnią niedzielę miesiąca. W 1989 roku sprzedawał w parafialnym kiosku książki drugiego obiegu, które po upadku cenzury straciły na zainteresowaniu.
Proboszcz na Rózinowie i w Chodczu Od 1 lutego 1983 roku do 21 stycznia 1986 roku ks. Zbigniew Szygenda był proboszczem parafii Chrystusa Króla we włocławskim Rózinowie. Przeprowadził wówczas reorganizację prezbiterium kościoła. Od 22 stycznia 1986 roku do 29 czerwca 1988 roku był proboszczem parafii św. Dominika w Chodczu. Dokonał tu konserwacji witraży i remontu organów.
Proboszcz parafii Najświętszego Zbawiciela we Włocławku
Budowa i wyposażenie kościoła Dokończenie budowy mały|Front gmachu kościoła Najświętszego Zbawiciela we Włocławku 30 czerwca 1988 roku biskup Henryk Muszyński mianował ks. Zbigniewa Szygendę proboszczem parafii Najświętszego Zbawiciela we Włocławku.
Pierwszym zadaniem, przed jakim stanął ks. Szygenda było dokończenie budowy nowego kościoła parafialnego. W 1983 roku poprzednik ks. Szygendy, ks. proboszcz Feliks Gruse wraz ze swoim bliskim współpracownikiem ks. wikariuszem Stanisławem Płaszczykiem rozpoczął budowę gmachu, usytuowanego w Parku im. Władysława Łokietka. Równocześnie funkcjonowała jeszcze kaplica przy ul. Jagiellońskiej, działająca niemal od początków istnienia Parafii.
Jedną z pierwszych decyzji ks. Szygendy jako proboszcza było całkowite przeniesienie nabożeństw do nowego kościoła w dniu 1 września 1988 roku, pomimo że pozostawał on jeszcze wtedy w stanie surowym (np. dach kościoła ukończono dopiero pod koniec roku). W latach 1988–1989 zreorganizował budynek administracyjno-mieszkalny przy kościele, wygospodarowując część pomieszczeń przeznaczonych na sale katechetyczne na potrzeby Diecezjalnego Studium Organistowskiego, przeniesionego do tej parafii. Więcej pomieszczeń wygospodarowano na cele mieszkaniowe.
Ks. Szygenda proponował zmiany w planie budowy kościoła, które jednak nie zostały przyjęte. Polegałyby one m.in. na likwidacji łącznika między kościołem a plebanią i przeniesienie zakrystii do pomieszczenia w pobliżu wejścia do kościoła. Dzięki temu rozpoczęcie każdej mszy odbywałoby się poprzez wejście procesjonalne. W obliczu braku zgody na zmianę planu, doprowadził do budowy łącznika i zakrystii w latach 1989–1990. W tym samym czasie urządzono wnętrze Świątyni, obejmujące m.in. wyodrębnienie prezbiterium i wzniesienie ściany ołtarzowej. W 2001 roku wykonano nowoczesną kotłownię, zapewniającą kościołowi ogrzewanie niezależne od miejskiej sieci ciepłowniczej. W latach 2007–2008 przeprowadził zburzenie starych schodów prowadzących do kościoła i wykonanie nowych, obłożonych następnie granitem. Stanowią one wotum za jubileusz 50-lecia istnienia parafii.
Po ukończeniu budowy, ks. Szygenda doprowadził do sprzedaży dawnej kaplicy parafialnej przy ul. Jagiellońskiej, która w latach 1988–1994 uległa dewastacji z braku nadzoru (w tym czasie dzierżawiła ją firma pogrzebowa Pascha). Wraz z kaplicą sprzedano sąsiadujące z nią budynki gospodarcze i parafialne. Nabywcą była Spółdzielnia Mieszkaniowa Ursus, która w kolejnym roku zburzyła kaplicę.
Wyposażenie wnętrza i otoczenie kościoła mały|Ks. Szygenda był pomysłodawcą utworzenia Groty Matki Bożej Królowej Pokoju na przykościelnym parkingu Po ukończeniu budowy kościoła, ks. Szygenda stanął przed zadaniem urządzenia jego wnętrza. Gmach pozostawał w stanie surowym, wobec czego aranżacja wystroju zależała w całości od nowego proboszcza.
Na projektanta wnętrza kościoła zatrudnił ks. Tadeusza Furdynę. W opinii proboszcza, dzięki jego pracy wystrój świątyni jest spójny i tworzy niepowtarzalną atmosferę. W zamyśle ks. Furdyny i Szygendy, liczne elementy wystroju wykonano w ceramice. Dzieło to zlecono włocławskiemu artyście Antoniemu Bisadze, silnie związanemu z życiem parafii. Dziełem Bisagi i projektu Furdyny jest m.in. najbardziej charakterystyczny element wnętrza kościoła, tj. wysoka ściana ołtarzowa z licznymi rzeźbami nawiązującymi do wiary w Zmartwychwstanie Chrystusa. Kamienne elementy wyposażenia wnętrza, takie jak część ołtarza, chrzcielnica i prezbiterium wykonał Tadeusz Sidor z Włocławka, zaś witraże wg projektu ks. Furdyny wykonał w latach 1997–1998 Marek Poczwardowski z Inowrocławia.
Zbigniew Szygenda był pomysłodawcą wykonania tzw. Filaru Wielkich Polaków, stanowiącego dziś istotny element wystroju wnętrza Świątyni. Są to trzy ceramiczne płaskorzeźby wykonane w latach 1994–2006 i zamontowane na filarze po lewej stronie od wejścia kościoła, przedstawiające sylwetki trzech wielkich kapłanów związanych z Włocławkiem. Ci kapłani to: zamordowany we Włocławku ks. Jerzy Popiełuszko, papież Jan Paweł II, który w 1991 roku nawiedził Włocławek podczas IV pielgrzymi do Polski i wychowanek miejscowego seminarium kardynał Stefan Wyszyński. Imiona wspomnianych Polaków noszą też trzy dzwony kościoła, zamontowane w 1995 roku.
W 1996 roku ks. Szygenda zorganizował w jednym z pomieszczeń piwnicznych kościoła kaplicę przedpogrzebową Memento Mori, funkcjonującą do dziś. Wiele elementów wyposażenia kaplicy pochodzą z dawnej kaplicy parafialnej przy ul. Jagiellońskiej, czyniąc z kaplicy przedpogrzebowej niejako pamiątkę po pierwotnej Świątyni parafialnej.
Zbigniew Szygenda zadbał, by zaaranżować otoczenie kościoła Najświętszego Zbawiciela we Włocławku. Najbardziej charakterystycznym elementem otoczenia kościoła jest Pomnik Armii Krajowej we Włocławku, o czym wspomniano w podrozdziale Duszpasterz Wojskowych, oraz Grota Matki Bożej Królowej Pokoju, wzniesiona w 2004 roku. Figura w grocie nawiązuje do przedstawienia Matki Boskiej objawionej w Medziugorie, gdzie w 2003 r. ksiądz Szygenda wraz z grupą parafian odbył pielgrzymkę. W 1997 roku przed wejściem do domu parafialnego umieszczono figurę Chrystusa Dobrego Pasterza. Twarz Chrystusa przypomina twarz papieża Jana Pawła II. Zarówno figura pasterza, jak i grota zostały zaprojektowane i wykonane przez Antoniego Bisagę.
Życie parafii Ksiądz Szygenda doprowadził do reorganizacji podziału parafii we Włocławku, składając w tej sprawie wniosek do biskupa Muszyńskiego w 1990 roku. Po wysłuchaniu opinii ks. Szygendy i proboszczów sąsiadującym z jego parafiami św. Jana Chrzciciela i Najświętszego Serca Jezusowego, biskup dokonał rozszerzenia parafii Najświętszego Zbawiciela.
W kościele Najświętszego Zbawiciela we Włocławku działają liczne grupy modlitewne i apostolskie, mające oparcie w postaci proboszcza. Część z nich działała już wcześniej. Te, które powstały w czasach proboszcza Szygendy to m.in. Klub Biblijny, Akcja Katolicka, Caritas Parafialna im. ks. Jerzego Popiełuszki, Koło Anonimów Alkoholików, Duszpasterstwo Niepełnosprawnych i Świetlica Środowiskowa.