Maria Fromowicz, primo voto Nassau, secundo voto Simeoni (ur. 23 maja 1897 w KrakowieArchiwum Narodowe Kraków, Księga obejmująca wpisy urodzin Izraelitów w okręgu metrykalnym Krakowskim na rok 1897, sygn. 29/1472/0/1/458, s. 112, akt. 334 , zm. po 1974 prawdopodobnie w Mediolanie) – jedna z pierwszych studentek na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, artystka malarkaSłownik Artystów Polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, graficy, tom II, D-G, Fromowicz-Nassau Maria. Hasło oprac. Maria Łodyńska-Kosińska. T.2. Wrocław 1975, Wydawnictwo PAN, 1975, s. 251..
Życiorys Maria przyszła na świat w żydowskiej rodzinie jako druga córka Pepi Liebeskind i Feliksa Fromowicza (prawdziwe imię Efraim). Feliks był synem Miny Mindel Apsel i Mojżesza – kupca korzennego. Maria miała jeszcze starszą siostrę Henrykę (potem Henryka Stillerowa) i młodszą siostrę Irenę (potem Irena Pisek). Ojciec Feliks Fromowicz był bankowcem, początkowo pracował jako kasjer w domu bankowym Alberta Mendelsburga. Potem przez 15 lat był dyrektorem oddziału krakowskiego Wiedeńskiego Banku Związkowego we Lwowie, a następnie dyrektorem krakowskiego oddziału Powszechnego Banku Związkowego SA w Polsce. Był również filantropem.
W 1919 Henryka zdobyła stopnień doktora filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie pracy Emalie malarskie z Limoges w zbiorach krakowskichPrace Komisji Historii Sztuki, Tom III (Sprawozdań Komisji Do Badania Historii Sztuki w Polsce t. XII), Wydawnictwo Polskiej Akademii Umiejętności, Kraków 1923, s. 38-72 . Potem pisała recenzje z wystaw do „Nowego Dziennika” i zabierała głos w „Głosie kobiety żydowskiej”Agnieszka Janczyk, Fromowiczowie – portret rodziny. Była wydawczynią oraz redaktorką gazety „Okienko na Świat. Pismo dzieci i młodzieży” (1937–1939). Młodsza siostra Marii, Irena, również studiowała na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W czasie kiedy była jeszcze studentką, w 1923 roku poślubiła w Krakowie Karola Piska.
Maria uczyła się w Prywatnym Gimnazjum Żeńskim im. Królowej Jadwigi w Krakowie. W roku 1909/1910 była w drugiej klasie. Rok niżej, w tej samej szkole była jej przyszła koleżanka (również jedna z pierwszych studentek) z Akademii Sztuk Pięknych Maria GutkowskaSprawozdanie dyrekcji Prywatnego Gimnazjum Żeńskiego im. Królowej Jadwigi w Krakowie („Pałac Spiski”) z lat 1909/1910, s. 87 .
Na początku I wojny światowej Fromowiczowie mieszkali w Wiedniu. Tam Maria zdała maturę w Polskim Liceum. W roku akademickim 1915/1916 była już w Krakowie, gdzie zapisała się jako studentka nadzwyczajna na historię sztuki na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego. Miała wtedy osiemnaście lat, była jedną z najmłodszych studentek. Studiowała na UJ do 1917 roku. W roku akademickim 1919/1920 zapisała się na kurs malarstwa do prof. Wojciecha Weissa w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Znalazła się na liście studentek, które jako pierwsze kobiety zaliczyły na akademii semestr 1919/1920Iwona Demko, Walka kobiet o prawo do studiowania w Akademii, „Wiadomości ASP”, kwiecień 2018, s. 46.. Studiowała na ASP jednak tylko przez jeden rok. W obydwu semestrach z malarstwa otrzymała ocenę bardzo dobrą. W drugim półroczu dostała wzmiankę pochwalną. Nie wiadomo, dlaczego przerwała studiaMateriały do dziejów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie 1895-1939, oprac. Józef E. Dutkiewicz, Jadwiga Jeleniewska-Ślesińska, Władysław Ślesiński, Wrocław–Warszawa–Kraków 1969, s. 270..
W czerwcu 1923 roku w wieku 25 lat poślubiła w Krakowie o dwa lata starszego od niej chemika dr. Ernesta Nassau. W 1925 zamieszkała w Rzymie. Pod koniec 1925 miała tam wystawę w elitarnym rzymskim klubie Lyceum. Zaprezentowała 26 obrazów, które powstały we Włoszech. Edward Kleinlerer w „Nowym Dzienniku” pisał o wystawie bardzo entuzjastycznieKleinlerer Edward, Wielki sukces artystyczny malarki krakowskiej w Rzymie. Wystawa p. Marji Fromowicz-Nassau. „Nowy Dziennik” 1926, nr 20, z 25 stycznia, s. 3 .
W czasie pobytów w Krakowie brała udział w wystawach (w drugiejSt. M., II Wystawa Niezależnych w Krakowie, „Ilustrowany Kurier Codzienny” nr 79 z dnia 21 marca 1927 r., s. 3 i trzeciejMojżesz Waldman, Trzecia Wystawa „Niezależnych”. „Nowy Dziennik” 1927, nr 143, z 2 czerwca, s. 7 Wystawie Niezależnych w 1927). 16 lutego 1930 roku została otwarta I wystawa sztuki żydowskiej w Akademickim Domu Żydowskim w Krakowie zorganizowana przez nowo założone Żydowskie Towarzystwo Krzewienia Sztuk Pięknych. Jedną z wstawiających swoje prace była Maria, jako jedyna kobieta wśród szesnastu mężczyznKronika artystyczna, „Sztuki Piękne” 1930, r. 6, nr 3, s. 110. Po tej wystawie nazwisko Fromowicz-Nassau przestało się pojawiać w prasie.
Przed wybuchem II wojny światowej Maria wyszła ponownie za mąż. Mężem był Franco Simeoni, którego poślubiła w Mediolanie, Simeoni był katolikiem. Niektóre publikacje po drugiej wojnie światowej błędnie podają informacje, według których zmarła w 1939 roku.
W czasie wojny Maria nie tworzyła. Potem zamieszkała w Mediolanie, gdzie odnowiła swoją działalność artystyczną. Wystawiała, uczyła malarstwa, zajmowała się tłumaczeniem tekstów i pisaniem. W 1951 wzięła udział w krajowej wystawie malarstwa „Nagroda Miasta Monza” w Villa Reale (Mostra Nazionale di Pittura Premio Cittá di Monza). Przez kilkanaście lat należała w Mediolanie do Societá per le Belle Arti ed Esposizione Permanente (brała udział w wystawach w latach 1954-1969). W 1969 wzięła udział w dwóch wystawach organizowanych przez towarzystwo. Po tej dacie jej nazwisko nie pojawiło się już w katalogach wystaw mediolańskich. W archiwum wnuka Ireny Pisek, Amichai Pardo, znajduje się włoski dowód osobisty Marii z datą 1974 r. W dowodzie powróciła do swojego panieńskiego nazwiska, podpisana była jako Maria Fromowicz. Dodatkowo wbita była pieczątka z informacją: „Stan cywilny: wdowa”, z dopiskiem odręcznym Simeoni. Jako zawód wpisano: „gospodyni domowa”. Wzrost 155 cm, oczy szare. Nie wiadomo, jak długo jeszcze żyła Maria. Nie jest znana data jej śmierci ani miejsce pochówkuInformacja uzyskana od Amichaia Pardo (wnuka Ireny Pisek, aktora), mieszkającego w Tel Awiwie..
Ojciec Marii Feliks zmarł jeszcze przed II wojną światową 12 czerwca 1936 roku w Krakowie. Henryka została rozstrzelana w lecie 1942 roku w domu we Lwowie. Na cmentarzu żydowskim przy ul. Miodowej w Krakowie znajduje się tablica pamiątkowa z nazwiskami Fromowiczów. Jest na niej Feliks Fromowicz, Henryka Stillerowa z Fromowiczów oraz jej mąż Alfred Stiller, prawnik. Irena wyemigrowała i osiadła w Tel Awiwie, gdzie do dzisiaj mieszkają jej potomkowie.
Wybrane wystawy 16 II-20 III 1927 – Druga Wystawa „Niezależnych”, kamienica Józefa Sterlinga przy ul. Sławkowskiej 12Kronika artystyczna, „Sztuki Piękne” 1926/1927, r. 3, nr 7, s. 277 V-VI 1927 – Trzecia Wystawa Niezależnych, Gmach Towarzystwa Rolniczego przy placu Szczepańskim 8, KrakówMojżesz Waldman, Trzecia Wystawa „Niezależnych”, „Nowy Dziennik” 1927, nr 143, z 2 czerwca, s. 6-7 16 II 1930 (wernisaż) – I Wystawa malarzy żydowskich w salach Żydowskiego Domu Akademickiego, Kraków, ul. Przemyska 3Kto wystawia?, „Nowy Dziennik” 1930, nr 42, z 16 lutego, s. 4 13-26 II 1954 – Wystawa indywidualna, Galleria d’Arte Gavioli, Mediolan IV-V 1957 – Milano di ieri e di oggi: attraverso d’arte, Societá per le Belle Arti ed Esposizione Permanente, Mediolan 11-20 IX 1962 – Wystawa indywidualna, Galleria „La Cornice”, Werona 21 III – 3 IV 1964 – Maria Simeoni Fromowicz, Galleria Barbaroux, MediolanKatalog w posiadaniu spadkobiercy Amichi Pardo (Tel Aviv). 1967 – Premio Nazionale di bianco nero, Villa Reale, Mediolan 11-27 IV 1969 – Maria Simeoni Fromowicz, Galleria d’arte La Guastalla, Mediolan 1969 – IV Mostra d’arte contemporanea, Villa Reale, Mediolan
Prace w zbiorach Wazon z georginiami/Portret młodej kobiety, 1924, (olej na tekturze), Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu, Pracownia Ikonografii, nr inw. 2857.
Przypisy
Bibliografia Agnieszka Janczyk, Fromowiczowie – portret rodziny, [w:] Krzysztofory 35. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Kraków 2017, s. 475-494. Agnieszka Janczyk, „Polacca di nascita ed Italiana di adozione” – malarka Maria Fromowicz (1897-po 1969). Próba uporządkowania biografii [w:] Wędrowanie sztuki, red. A. Badach, K. Chrudzimska-Uhera, Warszawa 2018 (wyd. 2019), s. 158-169. Materiały do dziejów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie 1895-1939, oprac. Józef E. Dutkiewicz, Jadwiga Jeleniewska-Ślesińska, Władysław Ślesiński, Wrocław–Warszawa–Kraków 1969, s. 270. Słownik Artystów Polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, graficy, tom II, D-G, Fromowicz-Nassau Maria. Hasło oprac. Maria Łodyńska-Kosińska. T.2. Wrocław 1975, Wydawnictwo PAN, 1975, s. 251. Archiwum Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Księga świadectw 1919/1920, sygn. KS12, Rodowody studentów 1908-1924, sygn. T19B. Maria Zientara, Krakowscy artyści i ich sztuka w latach 1939– 1945, red. Anna Biedrzycka. Biblioteka Krzysztoforska, nr 5. Kraków 2013, s. 346, 350, 356.
Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Malarze związani z Krakowem Kategoria:Malarze związani z Mediolanem Kategoria:Polscy malarze pochodzenia żydowskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie