Bilans wodny (także: bilans wody, bilans płynów) – ilość wody w ciałach organizmów żywych, w tym także człowieka, która jest dostarczana i usuwana z ustroju za pomocą różnych mechanizmów regulujących poziom płynów w organizmie. Zadaniem tych procesów jest utrzymanie prawidłowego stopnia nawodnienia ustroju – bilans wodny jest zatem elementem homeostazy organizmu. W stanie zdrowia ilość wody traconej przez organizm powinna być równa ilości wody przyjmowanej; w takiej sytuacji bilans jest zerowy. Organizm traci płyny w sposób widoczny z moczem i kałem, natomiast tak zwane niewidoczne straty odnoszą się do wody uciekającej przez skórę, traconej z potem i z powietrzem usuwanym z płuc. Z kolei przyjmowanie wody odbywa się poprzez picie płynów i jedzenie pokarmów; ponadto woda nieustannie powstaje w organizmie w przebiegu różnorakich procesów chemicznych. +Dobowy bilans wodny organizmu człowiekaPodaż wodyUtrata wodyPłyny1000 mlParowanie przez skórę500 mlWoda w pokarmie1200 mlWydychanie pary wodnej350 mlWoda metaboliczna300 mlStolec150 mlMocz1500 mlCałkowita ilość wody przyjętej2500 mlCałkowita ilość wody utraconej2500 ml Patologią związaną z nadmiarem wody w organizmie jest przewodnienie, zaś niedobór wody w organizmie nazywany jest odwodnieniem.
Zawartość wody w organizmie człowieka Woda całkowita u człowieka stanowi około 45-65% masy ciała (średnio 60%). Jest zależna od zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie, płci i wieku. Tłuszcz zgromadzony w tkankach zawiera zaledwie 10% wody, dlatego u osób otyłych całkowita woda może stanowić tylko 45% organizmu. Z tego samego względu ilość wody całkowitej jest odrobinę mniejsza u kobiet. Ilość wody maleje wraz z wiekiem, np. woda stanowi 76% masy ciała noworodka i do końca pierwszego roku życia obniża się do 65% masy ciała
Zapotrzebowanie +Wystarczające dzienne spożycie wody dla wieku i płciGrupaWiek (lata)Woda z pokarmów i napojów (ml/d)Niemowlęta0-6 miesięcy100-190/kg masy ciała6 miesięcy - 1 rok800-1000Dzieci1-312504-616007-91750Chłopcy10-12210013-152350Dziewczęta10-12190013-151950Mężczyźniod 16 roku życia2500Kobietyod 16 roku życia2000Ciąża2300Laktacja2700
Czynniki wpływające na zapotrzebowanie na wodę Podzielić je można na dwie grupy: osobnicze i środowiskowe. Do pierwszej grupy można zaliczyć podeszły wiek, który zmniejsza zapotrzebowanie na wodę; natomiast do czynników osobniczych zwiększających podaż wody należą: ciąża, laktacja, czy wysiłek fizyczny. W różnych stanach chorobowych ilość wody, którą człowiek powinien przyjmować może rosnąć (np. wymioty, biegunki, gorączka) bądź maleć (z powodu gromadzenia nadmiaru wody w organizmie, np. w niewydolności serca, zespole nerczycowym).
Do warunków środowiskowych wpływających na zwiększenie podaży wody należą: wysoka temperatura powietrza, niska wilgotność oraz pozostawanie na dużych wysokościach nad poziomem morza. W tych sytuacjach wzrastają straty wody przez skórę oraz układ oddechowy. Wpływ na ilość przyjmowanej wody ma również dieta - nadmierne spożycie białka i małej ilości węglowodanów powoduje konieczność wydalenia z organizmu wody wraz z dodatkowymi produktami przemian metabolicznych. Przy wyższej podaży soli oraz dużego udziału błonnika w diecie zachodzi potrzeba obniżenia osmolalności płynów ustrojowych oraz pokrycie wyższej strat wody wraz z kałem. Kofeina i alkohol również powodują odwodnienie.
Źródła wody w diecie Na gospodarkę wodną, poza piciem wody, wpływ ma też woda zawarta w pokarmach i napojach, które zawierają bardzo różne jej ilości:
Napoje zawierają od 99,9g do 68,3g wody na 100 g. Zaliczają się do nich soki z owoców i warzyw a także nektary, mleko, kawę, herbatę, napoje alkoholowe i bezalkoholowe.
+Średnia zawartość wody w przykładowych napojach na 100gRodzajŚrednia zawartość wody (g)Kawa i herbata99,7Soki88,8Napoje bezalkoholowe90,4Nektary88,6Napoje alkoholowe83,6Mleko88,1
Zupy zawierają od 70,4g wody w żurku do 96,3g w zupie pomidorowej.
Wszystkie świeże owoce i warzywa, z wyjątkiem roślin strączkowych, posiadają co najmniej 70g/100g.
+Grupa warzyw i owocówZawartość wody w 100 g (g)Przykłady owoców i warzywO dużej zawartości wody>90bakłażan, cukinia, kalafior, ogórek, kapusta pekińska, pomidor, papryka, rzodkiewka, sałata, arbuz, truskawkiO średniej zawartości wody70-90większość warzyw i owocówO małej zawartości wody<20fasola biała, groch, soczewica, soja
W pozostałych grupach produktów żywnościowych zawartość wody może wynosić od 0g/100g produktu w tłuszczach, cukrze i wybranych słodyczach przez 20-50g/100g produktu w serach, produktach zbożowych, przetworach owocowych i warzywnych, po około 70-80g/100g w jajach, rybach, mięsie, innych przetworach mlecznych.
Zobacz też zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej
Przypisy
Kategoria:Fizjologia człowieka