mały|Żyrafy w Taronga Zoo (Sydney) mały|Wybieg słoni w Cincinnati Zoo mały|Zoo w Warszawie, koń Przewalskiego mały|Tiergarten Schönbrunn w Wiedniu – najstarszy działający ogród zoologiczny na świecie mały|Nosorożce białe w Nowym Zoo w Poznaniu mały|Zoo w Antwerpii mały|Brama wejściowa Ogrodu Zoologicznego we Wrocławiu mały|Brama wejściowa Ragunan Zoo w Indonezji Ogród zoologiczny, w skrócie zoo – obiekt edukacyjno-rozrywkowy w postaci specjalnie urządzonego terenu, będącego miejscem egzystencji i publicznej ekspozycji zwierząt, umieszczonych w nim przez człowieka.

Nowoczesne ogrody zoologiczne zazwyczaj są miejscami łączącymi walory komercyjne z naukowymi, zapewniając inwestorom zarobek i rozwój, widzom rekreację i rozrywkę, a naukowcom możliwość zdobywania wiedzy zoologicznej, prowadzenia badań i kompleksowej opieki nad gatunkami zagrożonymi wyginięciem.

Jednym z dawnych rodzajów ogrodu zwierzęcego, pełniącego jednakże rolę hodowlano-rozrywkową, był zwierzyniec.

Charakterystyka Ogród zoologiczny ma pełnić przede wszystkim rolę edukacyjną i rekreacyjną, jednakże nowoczesne placówki tego typu zazwyczaj mają też bazę naukową potrzebną do systematycznych badań nad hodowanymi gatunkami. Ogrody zoologiczne mogą odgrywać pewną rolę w zachowaniu gatunków, które wyginęły w warunkach naturalnych lub są na granicy wyginięcia, przykładem może być proces przywracania przyrodzie żubra, konia Przewalskiego czy jelenia milu.

Ogrody zoologiczne kształtowane są w trzech systemach rozmieszczenia zwierząt:

zoogeograficznym, według systematyki gatunków, na zasadach krajobrazowo-siedliskowychRobert Zubkowicz, Ogólne zasady urządzania ekspozycji w ogrodach zoologicznych, w: Przyroda Polska, nr 23/2023, s. 28.

Prawo w Polsce Zgodnie z polskim prawem, ogród zoologiczny jest zobowiązany do eksponowania zwierząt przez co najmniej 7 dni w roku, uwzględniając żywe zwierzęta gatunków występujących dziko, odróżniając to miejsce od cyrków, sklepów ze zwierzętami i miejsc, w których eksponowanych jest publicznie nie więcej niż 15 gatunków tych zwierząt i łącznie nie więcej niż 50 gadów, ptaków i ssaków.

Prawie taka sama definicja zawarta jest w art. 2 Dyrektywy Rady 1999/22/WE z dnia 29 marca 1999 r.:

Historia Ogrody zoologiczne mają długą historię, sięgającą starożytności. Już 2000 lat p.n.e. znane były w Chinach, Egipcie i Asyrii, stanowiąc zwykle rozrywkę i obiekt dumy władców, podobnie zresztą jak w średniowieczu i w czasach późniejszych. Taki zwierzyniec miał też w Polsce król Jan III Sobieski. Usytuowany był w Wilanowie na Morysinie i trzymano w nim wiele gatunków egzotycznych.

Menażerie, czy objazdowe zwierzyńce, organizowano też w celach zarobkowych. Zwierzęta wożono i pokazywano zwykle tak długo, aż padały z przemęczenia i złych warunków w ciasnych klatkach. W XIX wieku powstało w Warszawie kilka prywatnych zwierzyńców, ale przestawały istnieć po „wyczerpaniu” zasobów, czyli po śmierci najbardziej atrakcyjnych okazów.

Początkowo, zgodnie z doświadczeniami objazdowych menażerii, zwierzęta trzymano w ciasnych klatkach, co bardzo odbijało się na ich zdrowiu i możliwościach rozrodu. Z czasem dyrektorzy ogrodów zoologicznych zdali sobie sprawę, że jednym z warunków sukcesu hodowlanego jest zapewnienie zwierzętom lepszych warunków: większych wybiegów i możliwości „ukrycia” przed oczami zwiedzających.

Najstarsze ogrody zoologiczne Najstarszym istniejącym ogrodem zoologicznym jest ogród Tiergarten Schönbrunn założony w 1752 w Wiedniu, jednakże pierwszą placówką o charakterze nowoczesnego ogrodu zoologicznego była paryska menażeria Jardin des Plantes otwarta w 1794 roku i stanowiła ona uzupełnienie istniejącego tam Ogrodu Botanicznego.

Pierwszy ogród zoologiczny w faktycznym tego słowa znaczeniu posiadał Londyn, w którym miejskie zoo powstało w 1828 roku.

Efekty tych przedsięwzięć sprawiły, że ogrody zoologiczne miały wkrótce również inne duże miasta:

Dublin w 1831 – Dublin Zoo Bristol w 1836 – Bristol Zoo Amsterdam w 1838 – Natura Artis Magistra Antwerpia w 1843 – Zoo w Antwerpii Berlin w 1844 – Ogród Zoologiczny w Berlinie Rotterdam w 1857 – Rotterdam Zoo Frankfurt nad Menem w 1858 – Frankfurt Zoo Kopenhaga w 1859 – Kopenhaga Zoo Melbourne w 1862 – Melbourne Zoo Moskwa w 1864 – Ogród Zoologiczny w Moskwie Wrocław w 1865 – Ogród Zoologiczny we Wrocławiu Budapeszt w 1866 – Ogród Zoologiczny w Budapeszcie Poznań w 1874 – Stare Zoo w Poznaniu Cincinnati w 1875 – Cincinnati Zoo Tokio w 1882 – Ueno Zoo Buenos Aires w 1888 – Buenos Aires Zoo Dallas w 1888 – Dallas Zoo Giza w 1891 – Giza Zoo Ogrody zoologiczne w Polsce

Pierwszy polski ogród zoologiczny, mający charakter naukowo-dydaktyczny, założył w 1833 w Podhorodcach (od 1945 na UkrainieUstawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej ().) Stanisław Konstanty Pietruski.

Najstarszym ogrodem zoologicznym w Polsce jest Ogród Zoologiczny we Wrocławiu otwarty 10 lipca 1865. Wrocławskie ZOO posiada największą w Polsce liczbę zwierząt (około 12 000) oraz największą liczbę gatunków zwierząt (około 1 100).

Innym wiekowym ogrodem jest Stare Zoo w Poznaniu, założone w 1874, formalnie zarejestrowane w 1875.

Gdański Ogród Zoologiczny jest największą pod względem powierzchni placówką tego typu w kraju. Zajmuje powierzchnię 124 ha. Drugie pod względem wielkości Nowe Zoo w Poznaniu, zajmuje powierzchnię 121 ha.

Ideę ochrony gatunków poprzez działalność ogrodów zoologicznych na terenie Polski propagowali po II wojnie światowej m.in. Hanna i Antoni Gucwińscy, którzy na antenie Telewizji Polskiej prowadzili popularny program Z kamerą wśród zwierząt nagrywany we wrocławskim ZOO.

Najbardziej liczące się ogrody zoologiczne należą do Światowego Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów, europejskie ogrody dodatkowo do Europejskiego Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów. W Polsce do EAZA należy 11 ogrodów spełniających normy i wymogi EAZA – w Chorzowie, Gdańsku, Krakowie, Łodzi, Opolu, Płocku, Poznaniu, Toruniu, Warszawie, Wrocławiu i Zamościu.

Istnieje także: Ogród Fauny Polskiej ZOO w Bydgoszczy, który jest jedynym zoo w Polsce ukierunkowanym głównie na ekspozycję krajową. Eksponowane są tam również zwierzęta egzotyczne. Ogród zoologiczny w Lubinie, który posiada największą kolekcję bażantów spośród wszystkich polskich ogrodów zoologicznych.

Zobacz też

ogród botaniczny park safari azyl dla zwierząt

Przypisy Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody ()

! Kategoria:Typy ogrodów