Alan Hovhaness, właśc. Alan Vaness Scott Chakmakjian (orm. Ալան Յովհաննէս; ur. 8 marca 1911 w Somerville w stanie Massachusetts, zm. 21 czerwca 2000 w Seattle) – amerykański kompozytor pochodzenia ormiańskiego.

Życiorys Jego ojciec był chemikiem, matka pochodziła ze Szkocji. Pobierał lekcje fortepianu u Adelaide Proctor i Heinricha Gebharda. W latach 1932–1934 uczył się w New England Conservatory of Music u Fredericka Converse’a, później był uczniem Bohuslava Martinů w Tanglewood. W latach 1948–1951 był wykładowcą w Tanglewood, następnie osiadł w Nowym Jorku. Dwukrotny laureat stypendium Fundacji Pamięci Johna Simona Guggenheima (1954 i 1958). W 1959 roku otrzymał stypendium Fulbrighta, dzięki któremu odwiedził Japonię i Indie. Doktor honoris causa University of Rochester (1958). Od 1967 roku kompozytor-rezydent Seattle Symphony Orchestra. W 1977 roku został członkiem Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury.

Twórczość Był jednym z najbardziej płodnych kompozytorów współczesnych. Pozostawił po sobie około 500 utworów, reprezentujących różne gatunki muzyczne, w tym ponad 60 symfonii. Aktywny od wczesnej młodości do wieku podeszłego, ponad 30 spośród swoich symfonii skomponował po przekroczeniu 60. roku życia. Krytyczny wobec swojej twórczości, pod wpływem niepochlebnej opinii ze strony Aarona Coplanda i Leonarda Bernsteina w 1943 roku zniszczył większość swoich młodzieńczych dzieł, w tym 7 pierwszych symfonii.

Wypracował własny, indywidualny styl, oparty na połączeniu muzyki europejskiej z elementami muzyki Wschodu. Początkowo pozostawał pod silnym wpływem muzyki armeńskiej, naśladując twórczość Yenovka Der Hagopiana i Komitasa Wardapeta. Na przełomie lat 50. i 60. pod wpływem odbytych podróży i studiów coraz silniej w muzyce Hovhanessa zaczynają pojawiać się nawiązania do kultury muzycznej Dalekiego Wschodu (chińska muzyka okresu Tang, japońskie gagaku, koreańskie ah-ak, muzyka indyjska). W swoich kompozycjach sięgał po wschodnie instrumentarium (utwory na sitar, koto, shō, ryūteki, hichiriki). Muzyka Hovhanessa cechuje się wyrazistą melodyką modalną, determinującą konsonansową lub nieco dysonansową harmonikę. Kompozytor odszedł od tradycyjnej pracy motywiczno-tematycznej, w wielu utworach porzucił całkowicie tradycyjne formy muzyki europejskiej, np. w IX symfonii, składającej się z 24 krótkich części uszeregowanych w 5 większych segmentów. W utworze Wind Drum posłużył się indyjską ragą, opierając półgodzinną kompozycję w całości na jednym modi 6-dźwiękowym. W koncercie Lousadzak z 1944 roku zastosował technikę opartą na powtarzaniu formuł bez wzajemnej koordynacji między wykonawcami przy zachowaniu ścisłej kontroli wysokości, wyprzedzającą późniejszy aleatoryzm kontrolowany. Innym oryginalnym utworem jest And God Created Great Whales, napisany na rzecz ruchu przeciwko polowaniom na morskie ssaki, w którym orkiestrze towarzyszą nagrane na taśmę głosy wielorybów.

Muzyce stawiał cele praktyczne, dbał też o przystępną formę utworów. Stąd preferował formy kameralne, nawet jego opery są dostępne dla małych zespołów. Krytykował elitarny charakter muzycznej awangardy, operując prostymi środkami wyrazu i odwołując się do emocjonalnej wrażliwości słuchacza. W wielu utworach widoczne jest religijno-mistyczne nastawienie kompozytora. Swoim kompozycjom często nadawał tytuły o charakterze programowym. Minimalistyczna, uduchowiona muzyka Hovhanessa swoją formą przypomina znacznie późniejsze dzieła Arvo Pärta, Henryka Mikołaja Góreckiego i Johna Tavernera. Pomimo swojej nonkonformistycznej postawy twórczej potrafił się podporządkować celom praktycznym, pisząc utwory na zamówienie, np. utwór Koke no kiwa dla telewizji japońskiej czy XVII symfonię na zlecenie koncernu metalurgicznego.

Ważniejsze kompozycje (na podstawie materiałów źródłowych)

Przypisy

Kategoria:Amerykańscy kompozytorzy muzyki poważnej Kategoria:Amerykanie pochodzenia ormiańskiego Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 2000 Kategoria:Stypendyści Fulbrighta Kategoria:Amerykańscy kompozytorzy operowi Kategoria:Kompozytorzy XX wieku