Historyczne tablice rejestracyjne w Polsce – pierwszy polski wzór tablic rejestracyjnych wprowadzono w 1922 r. Kolejne wzory wprowadzano w 1937, 1944, 1946, 1950, 1956 i 1976 r. Obowiązywały również tablice rejestracyjne dla rowerów i pojazdów konnych.

Przed 1918 r. Polska nie istniała jako niepodległe państwo, więc na jej terenie funkcjonowały systemy zaborców.

Niemcy

Pierwsze tablice rejestracyjne stosowane były w Niemczech od 1901 r. Początkowo składały się z nazwy prowincji i cyfr arabskich występujących po nim, a od 1902 zamiast nazwy prowincji stosowany był wyróżnik. C – Prusy Wschodnie (Ostpreußen) D – Prusy Zachodnie (Westpreußen) J – Prowincja Poznańska (Posen) K – Śląsk (Schlesien)

Tablice stosowane od 1906 składały się z dwóch wyróżników: pierwszy, liczba rzymska, stanowił kraj związkowy, a drugi, litera alfabetu łacińskiego, stanowiła prowincja, po których występował numer złożony z cyfr arabskich. I – Prusy I C – Prusy Wschodnie (Ostpreußen) I D – Prusy Zachodnie (Westpreußen) I K – Śląsk (Schlesien) I Y – Prowincja Poznańska (Posen)

Od 1912 r. stosowany był podział przedziałów cyfrowych między rejencjehttps://dr-herzfeld.de/kennzeichengeschichte/zulassung.htm. Rejencja królewiecka – I C 1–500, 2001–2500 Rejencja gąbińska – I C 501–1500 Rejencja olsztyńska – I C 1501–2000 Rejencja gdańska – I D 1–600, 1001–1200 Rejencja kwidzyńska – I D 601–1000, 1201–2000 Rejencja wrocławska – I K 1–300, 1001–1800, 2401–2900, 4100–4600, 5401–6000 Rejencja legnicka – I K 601–1000, 2101–2400, 3201–3800, 4601–5400 Rejencja opolska – I K 301–600, 1801–2100, 2901–3030, 3032–3200, 3801–4100 Rejencja poznańska – I Y 1–60, 101–200, 401–700, 901–1100, 1301–2000 Rejencja bydgoska – I Y 61–100, 201–400, 701–900, 1101–1300

Austro-Węgry

Tablice stosowane od 1906 składały się z wyróżnika kraju, po którym była opcjonalnie liczba rzymska, a następnie 3-cyfrowy numer, np. SXV 639. Wyróżniki krajów: R – Śląsk Austriacki S – Galicja U – Węgry

Rosja

Rosja nie zdążyła wprowadzić wzoru tablic rejestracyjnych z uwagi na niski poziom motoryzacji, numery były ograniczone jedynie do cyfr.

I wojna światowa

W 1915 roku wojska państw centralnych zajęły część ziem polskich znajdujących się uprzednio pod zaborem rosyjskim. Stosowane były następujące wyróżniki: G.G.W. – Generalne Gubernatorstwo Warszawskie Ob. Ost – Ober-Ost

1918–1922 W latach 1918–1922 wszystkie pojazdy (tj. cywilne i wojskowe) były rejestrowane przez centralne władze wojskowe i tablica miała postać czarnego numeru na białym tle.

1922–1928 mały|upright=1.5|Podział II Rzeczypospolitej na województwa thumb|Samochód Tatra z krakowską rejestracją wzoru 1922 roku thumb|Samochody z rejestracją śląską z okresu 1922-1937 thumb|Samochód Tatra z rejestracją wojskową z okresu 1922-1937 6 lipca 1922 Minister Robót Publicznych oraz Minister Spraw Wewnętrznych wydali rozporządzenie wprowadzające pierwszy w Polsce system tablic rejestracyjnych w miejsce systemów państw zaborczychRozporządzenie Ministra Robót Publicznych i Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 lipca 1922 r. o ruchu samochodów i innych pojazdów mechanicznych na drogach publicznych ()..

Tablice miały białe tło i czarną obwódkę oraz czerwone litery i czarne cyfry oddzielone na tablicach przednich czerwoną kreską. Z przodu pojazdu umieszczano zawsze tablicę jednorzędową o wymiarach 490×145 mm, a z tyłu zawsze dwurzędową o wymiarach 375×245 mm. Na motocyklach bez wózka tablicę w kształcie łuku (bez określonych wymiarów) umieszczano z przodu, równolegle do osi pojazdu. Na motocyklach z wózkiem umieszczano dodatkowo z tyłu tablicę dwurzędową o wymiarach tablicy samochodowej. Na ostatniej przyczepie (samochód mógł wówczas ciągnąć nieograniczoną liczbę przyczep) umieszczano tylną tablicę przeniesioną z pojazdu ciągnącego.

Do roku 1928 na samochodach tylną tablicę można było zastąpić tzw. tablicą świetlną, tj. namalowaną na ściance lampy i odpowiadającą wyglądem i wymiarami tylnej tablicy rejestracyjnej.

Litery były wyróżnikiem województwa. Wyróżnik województwa składał się z dwóch pierwszych spółgłosek jego nazwy (wyjątkiem były województwo wileńskie i miasto stołeczne Warszawa), przy czym dozwolone było stosowanie polskich znaków. Liczba cyfr w numerze nie była określona w rozporządzeniu (numer mógł mieć najwyżej 5 cyfr). Ponadto każde województwo miało przedział cyfrowy, w którym mogły być wydawane numery. W województwie śląskim, ze względu na jego autonomię, wydawano numery od 1 w górę, niezależnie od pozostałych województw.

Wyróżniki województw: W – miasto stołeczne Warszawa BŁ – województwo białostockie KL – województwo kieleckie KR – województwo krakowskie LB – województwo lubelskie LW – województwo lwowskie ŁD – województwo łódzkie NW – województwo nowogródzkie PL – województwo poleskie PM – województwo pomorskie PZ – województwo poznańskie ST – województwo stanisławowskie ŚL – województwo śląskie TR – województwo tarnopolskie WŁ – województwo wołyńskie WN – województwo wileńskie WR – województwo warszawskie

Zakresy liczbowe dla poszczególnych województw: 1–25 – w latach 1922–1925 woj. łódzkie, od 1925 roku – Kompania Zamkowa 1–1500 – łódzkie 1501–3000 – kieleckie 3001–4000 – lubelskie 4001–4500 – białostockie 4501–7000 – krakowskie 7001–9000 – lwowskie 9001–9200 – tarnopolskie 9201–9400 – stanisławowskie 9401–9600 – nowogródzkie 9601–9800 – poleskie 9801–10000 – wołyńskie 10001–12500 – poznańskie 12501–14000 – pomorskie 14001–14500 – wileńskie 14501–15500 – warszawskie 15501–20000 – miasto stołeczne Warszawa

1928–1937 mały|Polski Fiat 508 I z rejestracją z województwa kieleckiego wzoru z 1928 r. mały|Tablica motocyklowa z Warszawy wzoru z 1928 r. thumb|Samochody z rejestracją warszawską i próbną rejestracją warszawską wzoru z 1928 roku Wydane 27 stycznia 1928 r. rozporządzenie ministerstw Robót Publicznych, Spraw Wewnętrznych i Spraw Wojskowych znowelizowało system. Zmieniono wymiary tablic samochodowych; tablica przednia miała teraz wymiary 555×145 mm, a tylna 440×245 mm. Wprowadzono tablicę tylną motocyklową o wymiarach 300×190 mm. Zniesiono tablicę świetlną.

15 stycznia 1933 r., na podstawie rozporządzenia ministerstw: Komunikacji, Spraw Wewnętrznych i Spraw Wojskowych wprowadzono numery ewidencyjne przyczep. Numer musiał być namalowany po lewej stronie przedniej części przyczepy ciemnoniebieską farbą na żółtym tle. Składał się z 2 liter oznaczających województwo, cyfr oraz liter WP oznaczających „wóz przyczepny”.

Dodatkowe zakresy liczbowe dla poszczególnych województw wprowadzone w 1929 r.: 20001–30000 – miasto stołeczne Warszawa 36001–37000 – tarnopolskie 37001–38000 – poleskie 38001–40000 – wileńskie 40001–50000 – poznańskie 50001–60000 – pomorskie 60001–62000 – stanisławowskie 62001–70000 – warszawskie 70001–71000 – wołyńskie 71001–74000 – kieleckie 74001–77000 – lubelskie 77001–79000 – białostockie 79001–80000 – nowogródzkie 80001–90000 – łódzkie 90001–95000 – lwowskie 95001–99000 – krakowskie

Inne typy tablic Tablice próbne w latach 1922–1928 nie miały wyróżnika województwa; miały 1–3 cyfry i litery PR. Istniał też drugi zasób: litery PR i 1–3 cyfry. Numery przydzielano osobno w każdym województwie. Od 1928 roku numer próbny składał się z dwuliterowego wyróżnika województwa, 1–3 cyfr i liter PR. Tablice Kolumny Zamkowej, czyli Kancelarii Prezydenta, wprowadzono w 1925 roku. Numer składał się z liter WZK i liczby w przedziale od 1 do 25. Na tablicach jednorzędowych pomiędzy literami a cyframi znajdowała się czerwona pozioma kreska. Tablice wojskowe miały czarne tło i białe znaki. Numer składał się z 4 cyfr. Na samochodach i motocyklach wojskowych umieszczano z przodu i z tyłu dwie tablice jednorzędowe. Numer mógł być też namalowany z przodu i z tyłu bezpośrednio na pojeździe.

1937–1939 (1944) thumb|Samochody Chevrolet z tablicami wzoru z 1937 roku. Tablice A01-000 nosiły kolejne samochody Witolda Rychtera. mały|Tablica wojskowa wzoru z 1937 roku

Rozporządzeniem z 20 października 1936 roku zmieniono od 1 lutego 1937 roku system tablic rejestracyjnych w PolsceRozporządzenie Ministra Komunikacji i Ministra Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wojskowych z dnia 20 października 1936 r. w sprawie zmiany rozporządzenia z dnia 15 stycznia 1933 r. o ruchu pojazdów mechanicznych na drogach publicznych.. Dopiero jednak 19 lutego 1937 roku ogłoszono zarządzenie Ministra Komunikacji z 26 stycznia 1937 roku w sprawie znakowania pojazdów mechanicznych, wprowadzające nowy system tablic rejestracyjnychDziennik Urzędowy Ministerstwa Komunikacji z 1937 nr 5, poz. 34.. Składały się z 6 białych znaków (1 litera + 5 cyfr) umieszczonych dla samochodów na czarnej tablicy o wymiarach 350×125 mm, z zaokrąglonymi kątami. Tło było czarne, a litery, cyfry i obrzeża tłoczone koloru białego. Dla motocykli z przodu była tablica w kształcie łuku 260 na 65 mm z malowanymi znakami, z tyłu tablica dwurzędowa motocyklowa o wym. 170 na 170 mm. Pojazdy mechaniczne dopuszczone dotychczas do ruchu powinny być zaopatrzone w tablice nowego wzoru do 1 września 1937 roku, przy czym do tej daty były one wymieniane bezpłatnie.

Oznaczenia te przetrwały w praktyce w zasadzie jedynie do wybuchu wojny we wrześniu 1939. Po wybuchu II wojny światowej część ówczesnych samochodów i motocykli albo została skonfiskowana przez Wojsko Polskie (częstokroć wraz z ewakuowanym wojskiem znalazła się na Węgrzech lub w Rumunii) lub przez okupantów, albo uległa zniszczeniu w zawierusze wojennej.

Litera oznaczała przeznaczenie pojazdu: T – taksówki (wg zarządzenia „dorożki samochodowe”) A, B, C, D, E, H, K, L, X, Y, Z – pozostałe M, N, P, R, S, U – motocykle W – wojskowe

Dwie pierwsze cyfry oznaczały województwo, dalej były trzy cyfry od 000 do 999, oddzielone dywizem.

Wyróżniki województw w latach 1937–1944 (w praktyce do września 1939): 00–19 – miasto stołeczne Warszawa 20–24 – białostockie 25–29 – kieleckie 30–34 – krakowskie 35–39 – lubelskie 40–44 – lwowskie 45–49 – łódzkie 50–54 – nowogródzkie 55–59 – poleskie 60–64 – pomorskie 65–69 – poznańskie 70–74 – stanisławowskie 75–79 – śląskie 80–84 – tarnopolskie 85–89 – warszawskie 90–94 – wileńskie 95–99 – wołyńskie

Inne typy tablic

Tablice próbne w latach 1937–1944 miały 3 litery i 3 cyfry. Pierwsza litera oznaczała przeznaczenie pojazdu (kody takie same jak na tablicach zwyczajnych), następne były zawsze PR. Dwie pierwsze cyfry były wyróżnikiem województwa. Tablice Kolumny Zamkowej (Kancelarii Prezydenta) miały litery AZK i 3 cyfry (od 100 do 999). Nowy wzór tablic wojskowych, zgodnych z tablicami cywilnymi, wprowadzono w 1938 roku. Miały literę W i 5 cyfr. Na wojskowych samochodach umieszczano dwie jednorzędowe tablice samochodowe, natomiast na motocyklach – dwie motocyklowe (przednią w kształcie łuku i tylną dwurzędową). Na pojazdach pancernych tablice rejestracyjne przewożono wewnątrz.

II wojna światowa 1 września 1939 rozpoczęła się II wojna światowa. Po zakończeniu kampanii wrześniowej tereny II RP rozparcelowano głównie pomiędzy zaborców – Niemcy i ZSRR, a także inne kraje.

Bezpośrednio do Niemiec włączono województwa śląskie, pomorskie, poznańskie oraz zachodnie fragmenty woj. kieleckiego (tj. Zagłębie Dąbrowskie i okolice), zachodnie fragmenty woj. krakowskiego, część woj. łódzkiego z Łodzią, północno-zachodnią część woj. warszawskiego oraz Suwałki z woj. białostockiego. Po ataku Niemiec na ZSRR do III Rzeszy przyłączono także dawne woj. białostockie.

Tablice składały się z wyróżnika i następującego po nim ciągu cyfr arabskich. Miały tło białe, znaki i obramowanie czarne. DW – Gdańsk-Prusy Zachodnie (Danzig Westpreußen) P – Poznań (Posen)/Kraj Warty (Wartheland) I C – Prusy Wschodnie (Ostpreußen), od 1942 także Bezirk Bialystok I K – Śląsk (Schlesien)