mały|Kraje, przez które prowadził rajd Paryż–Dakar (oba miasta zaznaczono czarnymi kwadratami, a na pomarańczowo kraje przebyte w 1992 roku, na trasie rajdu do Kapsztadu w RPA) Rajd Dakar (dawniej Rajd Paryż–Dakar) – doroczny rajd terenowy organizowany obecnie przez Amaury Sport Organisation na początku roku, dostępny również dla amatorów (którzy stanowią około 80% uczestników).
Jest to rajd terenowy, rozgrywany w o wiele trudniejszych warunkach niż rajdy płaskie – zawodnicy podróżują przez pustynię, a długość odcinków specjalnych sięga kilkuset kilometrów dziennie. Z tego powodu używa się pojazdów terenowych, znacznie wytrzymalszych od tych używanych w rajdach płaskich.
Od początku rajdu zawodnicy ścigają się w dwóch klasach – samochody i motocykle, natomiast w klasie ciężarówki od 1980 r. (bez roku 1989). W 2009 r. zadebiutowała nowa klasa – quady.
Historia i trasa Historia rajdu sięga roku 1977, kiedy Francuz Thierry Sabine zgubił się na pustyni w Libii podczas rajdu Abidżan-Nicea. Urzeczony pustynią uznał, że miejsce to jest idealne do rozgrywania rajdów. Pierwotnie trasa rajdu wiodła z Paryża we Francji do Dakaru w Senegalu z przeprawą promową przez Morze Śródziemne, jednak ze względu na różne czynniki, w tym zawirowania polityczne, rajd zmieniał lokalizację zarówno startu, jak i mety. Ostatni raz rajd Paryż – Dakar odbył się w 2001 r. Kolejnymi edycjami były rajdy: Rok Trasa DystansOdcinki specjalneLiczba startującychDotarło do metyUwagi1979 Paryż – Dakar10 000 km3 168 km182 pojazdy74 pojazdyTrasa wiodła przez Algierię, Niger, Mali i Burkina Faso.1980 Paryż – Algier – Dakar10 000 km4 059 km216 pojazdów81 pojazdówRajd trwał od 1 do 23 stycznia 1980.1981 Paryż – Algier – Dakar6 263 km3 357 km291 pojazdów91 pojazdówRajd otrzymał certyfikat FIA.1982 Paryż – Algier – Dakar10 000 km5 963 km385 pojazdów127 pojazdów1983 Paryż – Algier – Dakar12 000 km5 210 km385 pojazdów123 pojazdy1984 Paryż – Algier – Dakar12 000 km5 882 km427 pojazdów148 pojazdów1985 Paryż – Algier – Dakar14 000 km7 470 km552 pojazdy146 pojazdów1986 Paryż – Algier – Dakar15 000 km7 731 km486 pojazdów100 pojazdówW katastrofie helikoptera zginął Thierry Sabine – główny pomysłodawca i organizator rajdu.1987 Paryż – Algier – Dakar13 000 km8 315 km539 pojazdów124 pojazdyPo raz pierwszy w rajdzie wzięli udział polscy zawodnicy (dwie ciężarówki Jelcz).1988 Paryż – Algier – Dakar12 874 km6 605 km603 pojazdy151 pojazdówPonad 600 uczestników (rekord). Na jednym z pierwszych etapów odpadła ich rekordowa liczba – ok. 100.1989 Paryż – Tunis – Dakar10 831 km6 605 km473 pojazdy209 pojazdówTrasa rajdu zmieniona: ominięto Algierię, z Francji transport do Tunisu.1990 Paryż – Trypolis – Dakar11 420 km8 564 km465 pojazdów133 pojazdyTrasa rajdu zmieniona: ominięto Algierię, z Francji transport do Trypolis.Udział polskiego kierowcy Andrzeja Kopera.1991 Paryż – Trypolis – Dakar9 186 km6 747 km406 pojazdów174 pojazdy1992 Paryż – Kapsztad12 427 km6 263 km332 pojazdy169 pojazdówDuże zmiany w trasie rajdu – za sprawą Gilberta Sabina (ojca Thierriego) prowadziła ona przez Afrykę i skończyła się w RPA (zmiana nazwy „Paryż – Le Cap”).Po raz pierwszy pojawia się technologia GPS.1993 Paryż – Dakar8 877 km4 476 km153 pojazdy67 pojazdówKryzys rajdu.Gilbert Sabine sprzedał prawa do organizacji Amaury Sport Organisation Group (ASO).1994 Paryż – Dakar – Paryż13 379 km4 446 km259 pojazdów114 pojazdówNowym dyrektorem rajdu został Claude Fenouil, który wytyczył nową trasę rajdu Paryż-Dakar-Paryż. Jeden z odcinków prowadził przez piaszczystą pustynię w Mauretanii, nieprzebytą dotąd przez pojazd mechaniczny. Trasę tę pokonały jedynie dwa Mitsubishi Pajero, co zajęło im 30 godzin. Nie przyniosło im to jednak sukcesu, gdyż odcinek został unieważniony, a wyczerpane załogi Mitsubishi musiały wycofać się z rajdu. Nowy dyrektor Dakaru stracił posadę.1995 Grenada – Dakar10 109 km5 725 km205 pojazdów103 pojazdyNowym dyrektorem imprezy został trzykrotny zwycięzca rajdu Hubert Auriol1996 Grenada – Dakar7 579 km6 179 km295 pojazdów121 pojazdów1997 Dakar – Agadez – Dakar8 049 km6 509 km280 pojazdów141 pojazdówDo historii przeszła Jutta Kleinschmidt, wygrywając jako pierwsza kobieta odcinek specjalny i plasując się na wysokim piątym miejscu w końcowej klasyfikacji1998 Paryż – Grenada – Dakar10 593 km5 219 km349 pojazdów104 pojazdy1999 Grenada – Dakar9 393 km5 638 km297 pojazdów110 pojazdów2000 Dakar – Kair7 863 km5 012 km401 pojazdów225 pojazdówPo sześciu etapach rajd został wstrzymany na terenie Nigru z powodu zagrożenia terrorystycznego; organizatorzy przerwali rywalizację na pięć dni, za ok. 1,5 mln dolarów zorganizowali most powietrzny do Libii; trzy samoloty transportowe An-124 Rusłan przerzuciły cały sprzęt i bagaż odbywając 18 dziesięciogodzinnych lotów2001 Paryż – Dakar10 219 km6 180 km358 pojazdów141 pojazdówRajd wygrywa pierwsza kobieta Jutta Kleinschmidt2002 Arras – Madryt – Dakar9 436 km6 486 km425 pojazdów132 pojazdy2003 Marsylia – Szarm el-Szejk8 552 km5 216 km490 pojazdów186 pojazdówNa granicy libijsko-egipskiej pod ciężarówką serwisową zespołu motocyklowego KTM wybuchła mina, ale nikt z załogi nie ucierpiał; kolejne pojazdy zostały zatrzymane, a saperzy przez noc sprawdzili trasę przejazdu na tym odcinku2004 Clermont-Ferrand – Dakar9 507 km4 636 km595 pojazdów163 pojazdy2005 Barcelona – Dakar9 039 km5 433 km688 pojazdów215 pojazdów2006 Lizbona – Dakar9 043 km4 813 km474 pojazdy195 pojazdów2007 Lizbona – Dakar7 915 km4 309 km525 pojazdów301 pojazdów2008 Lizbona – Dakar9 273 km5 736 km570 pojazdów odwołany z powodu zagrożenia terrorystycznego2009 Buenos Aires – Valparaíso – Buenos Aires9 578 km5 591 km530 pojazdów268 pojazdówRajd po raz pierwszy organizowany w Ameryce Południowej2010 Buenos Aires – Antofagasta – Buenos Aires9 030 km (8 937 km)4 810 km (4 717 km)373 pojazdy187 pojazdów2011 Buenos Aires – Arica – Buenos Aires9 605 km (9 470 km)5 007 km (5 020 km)413 pojazdów203 pojazdy2012 Mar del Plata – Copiapó – Lima8 373 km4 191 km (4 406 km)471 pojazdów246 pojazdówSzósty etap został odwołany z uwagi na śnieżycę w Andach.2013 Lima – San Miguel de Tucumán – Santiago8 529 km (8 424 km)4 155 km (4 147 km)459 pojazdów302 pojazdy2014 Rosario – Salta – Valparaíso9 374 km (8 733 km)5 522 km (5 228 km)431 pojazdów204 pojazdy2015 Buenos Aires – Iquique – Buenos Aires9 295 km4 752 km406 pojazdów207 pojazdów2016 Buenos Aires – Salta – Rosario347 pojazdów215 pojazdów2017 Asunción – La Paz – Buenos Aires2018 Lima – La Paz – Cordoba8 792 km4 339 km335 pojazdów184 pojazdy2019 Lima – Lima334 pojazdy180 pojazdów2020 Dżudda – Al Qiddiya7855 km5096 km332 pojazdy Rajd pierwszy raz w Azji2021 Dżudda – Ha’il 310 pojazdów 206 pojazdów2022 Ha’il – Dżudda 409 pojazdów 320 pojazdów2023 Janbu – Ad-Dammam 370 pojazdów2024 Al-Ula – Janbu 7670 km 4632 km 340 pojazdów 239 pojazdów Pierwszy raz przeprowadzono odcinek w formacie 48h Chrono2025 Bisza – Szajbah 7826 km 353 pokazdy 224 pojazdy2026 Janbu – Janbu 318 pojazdów
Pojazdy mały|upright|Beduin – nagroda główna za zwycięstwo w rajdzie Pięć podstawowych klas, w jakich rywalizują zawodnicy, to: motocykle (włączając w to motocykle z wózkiem bocznym) quady (oddzielna klasa od roku 2009, wycofana po 2024) samochody (T1+, T1, T2) prototypy SSV (T3) SSV (T4) ciężarówki (T5) Od 2021 rywalizacja toczy się także w klasyfikacji Dakar Classic, w której mogą startować samochody i ciężarówki zbudowane przed rokiem 2000.
Wielu producentów traktuje rajd jako poligon doświadczalny dla swoich konstrukcji, starając się dowieść ich wytrzymałości, jednak większość pojazdów jest znacznie zmodyfikowana w porównaniu z egzemplarzami seryjnymi.
W przeszłości dominowały w rajdzie samochody głównie europejskich producentów, takie jak Land Rover, Range Rover, Mercedes-Benz (Klasa G) i Pinzgauer. Pozostali producenci wystawiali poważnie zmodyfikowane konstrukcje (Citroën, Porsche, a nawet Rolls-Royce). W roku 2002 dominowały takie auta jak Mitsubishi (Pajero/Montero), Nissan i Hyundai. Francuz Jean-Louis Schlesser zaprojektował i zbudował serię buggy, na których kilkakrotnie wygrywał rajd.
Wśród ciężarówek występują Kamaz, Tatra, MAZ, Iveco, Hino, MAN, DAF oraz Mercedes-Benz (Unimog).
Najpopularniejszą (i zajmującą czołowe pozycje) marką wśród motocykli jest KTM. BMW produkowało dawniej motocykl enduro nazwany „Dakar”, ale ze względu na dominację KTM wycofało się z zawodów. W rajdzie biorą udział również motocykle Yamaha.
Lista zwycięzców Rok Samochody Motocykle Ciężarówki Quady SSV (T4) Challanger (T3)ZałogaMarkaKierowcaMarkaZałogaMarkaKierowcaMarkaZałogaMarkaZałogaMarka2025 Yazeed Al-Rajhi Timo GottschalkToyota Hilux Overdrive Daniel SandersKTM 450 Rally Factory Martin Macik Frantisek Tomasek
David SvandaMM Technology Powerstar Brock Heger Max EddyPolaris RZR PRO R Nicolas Cavigliasso Valentina PertegaliniTaurus T3 Max2024 Carlos Sainz Lucas CruzAudi RS Q e-tron E2 Ricky BrabecHonda CRF 450 Rally Martin Macik Frantisek Tomasek
David SvandaIveco PowerStar Manuel AndujarYamaha Raptor 700R Xavier de Soultrait Martin BonnetPolaris RZR PRO R Cristina Gutierrez Pablo MorenoTaurus T3 Max2023 Nasser Al-Attiyah Mathieu BaumelToyota GR DKR Hilux Kevin BenavidesKTM 450 Rally Janus van Kasteren Dariusz Rodewald
Marcel SnijdersIveco PowerStar Alexandre GiroudYamaha Raptor 700 Eryk Goczał Oriol MenaCan-Am Maverick XRS2022 Nasser Al-Attiyah Mathieu BaumelToyota GR DKR Hilux Sam SunderlandGas Gas 450 Rally Dmitry Sotnikov Ruslan Akhamadeev Ilgiz AkhmetzianovKamaz 435091 Alexandre GiroudYamaha YFZ 700 Austin Jones Gustavo GugelminCan-Am Maverick XRS2021 Stephane Peterhansel Edouard BoulangerJohn Copper Works Buggy Kevin BenavidesHonda CRF 450 Rally Dmitry Sotnikov Ruslan Akhamadeev Ilgiz AkhmetzianovKamaz 43509 Manuel AndujarYamaha Raptor 700R Francisco López Contardo Juan Pablo Latrach VinagreCan-Am XRS2020 Carlos Sainz Lucas CruzJohn Copper Works Buggy Ricky BrabecHonda CRF 450 Rally Andriej Karginow Andriej Mokiejew
Igor LeonowKamaz 43509 Ignacio CasaleYamaha Raptor 700 Casey Currie Sean BerrimanCan-Am Maverick2019 Nasser Al-Attiyah Matthieu BaumelToyota Hilux Dakar Toby PriceKTM 450 Rally Eduard Nikołajew Jewgienij Jakowlew Władimir RybakowKamaz 43509 Nicolas CavigliassoYamaha Francisco López Contardo Alvaro Juan Leon QuintanillaCam-Am2018 Carlos Sainz Lucas CruzPeugeot 3008 DKR Maxi Matthias WalknerKTM 450 Rally Replica Eduard Nikołajew Jewgienij Jakowlew Władimir RybakowKamaz 4326 Ignacio CasaleYamaha Raptor 700 Reinaldo Varela Gustavo GugelminCan-Am Maverick X3 Turbo2017 Stephane Peterhansel
Jean Paul CottretPeugeot 3008 DKR Sam SunderlandKTM 450 Rallye Eduard Nikołajew Jewgienij Jakowlew Władimir RybakowKamaz 4326 Siergiej KarjakinYamaha Raptor 700 Leandro Torres Lourival RoldanPolaris RZR 1000 XP2016 Stephane Peterhansel
Jean Paul CottretPeugeot 2008 DKR Toby PriceKTM 450 Rallye Gerard de Rooy Moises Torrallardona
Dariusz RodewaldIveco PowerStar Marcos PatronelliYamaha2015 Nasir al-Atijja
Matthieu BaumelMini All4 Racing Marc ComaKTM 450 Rallye Ajrat Mardejew
Ajdar Beljajew
Dimitrij SwistunowKAMAZ 4326 Rafał SonikYamaha 700 Raptor2014 Nani Roma Michel PerinMini All4 Racing Marc ComaKTM 450 Rallye Andriej Karginow
Andriej Mokiejew