Czytelnia Akademicka w Krakowie – organizacja samopomocowa założona w 1859 roku razem z Bratnią Pomocą przez studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Historia Na początku 1859 roku z inicjatywy studenta medycyny Stanisława Loewenhardta powstała tajna organizacja studentów Bratnia Pomoc. Równocześnie w jego mieszkaniu działała Czytelnia Akademicka. Gdy Loewenhardt wyjechał z Krakowa zmieniła ona lokalizację, ale nie zaprzestała działalności. Opracowując w 1861 roku pierwszy statut Bratniej Pomocy zaproponowano połączenie obu organizacji, ale w 1862 roku został on przez Namiestnictwo zwrócony z zaleceniem oddzielenia Czytelni. Pomimo wprowadzonych zmian w statucie do 1865 roku Obie organizacje nadal były połączone, a na czele Czytelni stał wiceprezes Bratniej Pomocy. Pod koniec 1866 roku Namiestnictwo zatwierdziło statut Czytelni. Początkowo miała ona 83 członków. Ich ilość zwiększyła się do 220 po 1870 roku, gdy Czytelnia w 1869 roku uzyskała pozwolenie na udostępnianie czasopism literackich i codziennych. W latach 70. XIX wieku powstały pierwsze kółka filozoficzne i przyrodnicze. Potem historyczne, geograficzne, prawnicze, szachistów, muzyczne i oświaty ludowej. W latach 1881–1882 Czytelnia wydawała „Przegląd Akademicki”, który przez ostatni rok wydawania był jej oficjalnym organem. Od roku 1883 zaczęło wychodzić pismo „Przyszłość”, a od 1885 roku przez 5 miesięcy „Ziarno”. W 1884 roku profesor Smolka zrzekł się opieki nad Czytelnią, a dekretem Namiestnictwa z 1 października 1884 Czytelnia została rozwiązana. W momencie rozwiązania w Czytelni działały kółka: filozoficzne, prawnicze, oświaty ludowej, filologiczne, geograficzne, muzyczne, szachistów i szermiercze. Po rozwiązaniu Czytelni część z nich się usamodzielniła, część upadła, a część rozpoczęła działalność w nowej Czytelni. W 1887 roku Czytelnia powołała komitet w składzie: Tadeusz Butrymowicz, Władysław Leopold Jaworski, dr Ludwik Grzybowski i Herman Seinfeld, którego celem było sprowadzenie prochów Adama Mickiewicza do Krakowa. W 1888 roku składu Komitetu został rozszerzony o Ksawerego Konopkę, Mieczysława Pawlikowskiego, ks. Ignacego Polkowskiego, posła Tadeusza Romanowicza i Ferdynanda Weigla, a Damazy Miśko jako przedstawiciel Czytelni szedł w skład jego zarządu i pełnił funkcję sekretarza. W 1890 roku jako przedstawiciele Czytelni z delegacją do Francji po prochy Adama Mickiewicza pojechali: Marian Stefan Grzybowski, Damazy Miśko i Franciszek Siedlecki . Miśko dotarł tylko do Zurychu i tam z powodu choroby pozostał. 2 lipca 1890 roku przedstawiciele młodzieży wrócili do Krakowa.
W listopadzie 1884 roku Czytelnia ponownie rozpoczęła działalność ze zmienionym statutem. Nowa organizacja przejęła majątek poprzedniej z biblioteką liczącą 4145 woluminów. Liczyła ona 401 członków zwyczajnych i 47 honorowych. Czytelnia mieściła się pod adresem Rynek Główny 10. 9 maja 1889 roku Minister Spraw wewnętrznych odpowiedział na pismo członków Czytelni informując, że decyzja o jej rozwiązaniu w 1884 roku była bezprawna. W związku z tym zgromadzenie członków podjęło decyzję o rozwiązaniu z dniem 1 lipca starej Czytelni, a zaczął obowiązywać stary statut sprzed 1884 roku.
W październiku 1889 roku w lokalu Czytelni wygłosił wykład Ernest Breiter, który mówił o wynarodowieniu Polaków przez Austrię i Niemcy i stwierdził, że wierzy w rewolucję w Rosji. Podczas obchodów wigilii w grudniu wykład o braterstwie mówił Ludwik Kulczycki. Namiestnictwo reskryptem z 15 lutego 1890 roku rozwiązało stowarzyszenie za zorganizowanie spotkań podczas których "dyskutowano kwestie społeczne i polityczne".
Kuratorzy: prof. Aleksander Bojarski 1869-1874 prof. Udalryk Heyzmann 1874-1882 prof. Franciszek Kasparek 1883-1884 prof. Stanisław Smolka
Prezesi: Teofil Malinowski (1863-1865) Stanisław Domański ( 1866/1867) Starkel (1867/1868) Jan Buszek (1868/1869) lekarz Hilary Filasiewicz (1869–1971) Józef Merunowicz (1871/1872) Teodor Pareński (1872/1873) Stanisław Jabłoński (1873/1874) Kazimierz Bartoszewicz (1874, 1874/1875) Michał Śliwiński (1875, 1875/1876) S. Bogdanik (1876/1877) Antoni Gluziński (1877/1878) Maciej Kwieciński (1878/1879) Stanisław Borek (1879/1880) Kazimierz Ożóg (1880/1881, 1881/1882) Gustaw Piotrowski 1885/86 Władysław Leopold Jaworski Franciszek Michalik 1888 Damazy Miśko 1888/89 Franciszek Nowicki 1889/90
Zobacz też Czytelnia Polska Akademików Górniczych w Leoben Czytelnia Akademicka we Lwowie
Przypisy
Bibliografia Jubileusz 60-cio lecia Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Uczniów Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie : księga pamiątkowa :1866-1926 Kraków 1926
Kategoria:Organizacje studenckie