thumb|160px|Herb Ostoja, wersja średniowieczna thumb|160px|Aleja prowadząca niegdyś do dworu Jasiony w Błażkowej, majątku należącym do Irzykowskich thumb|160px|Stanisław Jerzykowski (1847-1927), wybitny lekarz thumb|160px|Karol Irzykowski (1873-1944), wybitny literat thumb|160px|Pogrzeb Zbigniewa Jerzykowskiego, starosty poznańskiego w 1937 r. Jerzykowscy herbu Ostoja, znani również jako Jurzykowscy i Irzykowscy – polski ród szlachecki, należący do heraldycznego rodu Ostojów (Mościców)Biblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Monografie - Baranowscy h. Ostoja.A. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1902, t. IX, s. 25.S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1908-9, t. V, s. 265, t. VI, s. 68-69.K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845, t. IV, s. 490.. Jerzykowscy swoje nazwisko wzięli od wsi Jurzykowo (obecnie Jerzykowo koło Pobiedzisk), położonej w dawnym pow. gnieźnieńskim województwa poznańskiegoT. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Poznań, część I, s. 11-13, 594.. Jerzykowscy zostali wspomnieni w herbarzu Bartosza PaprockiegoB. Paprocki, Herby rycerstwa polskiego przez Bartosza Paprockiego zebrane i wydane r. p. 1584, wydanie Kazimierza Józefa Turowskiego, Kraków, Biblioteka Polska, 1858, s. 371.. Od Jerzykowskich pochodzą Baranowscy herbu Ostoja.
Najstarsze świadectwa źródłowe dotyczące rodu Poniżej wymienione są wybrane świadectwa źródłowe dotyczące Jerzykowskich herbu Ostoja oraz wsi gniazdowej Jerzykowa, do połowy XV wieku.
Pierwsza wzmianka o wsi Jerzykowo występuje w dokumencie z 28 V 1235 roku, w którym książę Władysław Odonic nadał wieś Vehne zamieszkałą przez ród Jerzyka kościołowi poznańskiemuKodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, Biblioteka Kórnicka 1877, t.1, nr 180..
Według Stanisława Kozierowskiego w końcu XIV wieku Jerzykowo wraz z wsią Kowalskie stanowiły siedlisko rodu CzewojówS. Kozierowski, Pierwotne osiedlenie ziemi gnieźnieńskiej wraz z Pałukami, Poznań 1924, s. 81-82..
Pierwszym Jerzykowskim należącym do rodu Ostojów był występujący w źródłach, w latach 1378-1390, Mikołaj z JerzykowaA. Gąsiorowski, Niepublikowane dokumenty poznańskie z wieku XIV, [w:] „Studia źródłoznawcze” vol. 12 (1967) s. 118., kasztelan ostrowski, który w roku 1380 oddał wieś Gortatowo koło Swarzędza kapitule katedry poznańskiej w zamian za wieś Jurzykowo z młynemA. Kobza, Swarzędzki alfabet historyczny Antoniego Kobzy. Gortatowo, [w:] „Prosto z Ratusza”, nr 8 (339), Swarzędz 2017, s. 22.. Mikołaj od nowo nabytych dóbr począł się pisać z Jerzykowa.
W Jerzykowie, w 1389 roku, występował Naram Ostrowski z Jerzykowa. Być może Naram był bliskim krewnym Mikołaja z Jerzykowa, kasztelana ostrowskiego (stąd nazwisko Narama Ostowski)? Ten sam Naram (właściwie Paweł Naram) występował w latach 1387-1390 jako właściciel dóbr w Baranowie. Być może ten sam Naram w roku 1393 był właścicielem Sierosławia, a w latach 1396-99 zastawnym posiadaczem RosnowaT. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Poznań, część I, s. 12..
Mikołaj z Jerzykowa, kasztelan ostrowski, w roku 1390 prowadził spór o 15 grzywien z Pawłem Naramem z BaranowaT. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Poznań, część I, s. 11-12..
W księgach grodzkich i ziemskich poznańskich w roku 1422 występuje Adam, dziedzic Kowalskich i JerzykowaBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Poznań > Rezygnacje > XV wiek > Część 2 - 1762 (Nr. 7 zs) 1422..
W księgach grodzkich i ziemskich gnieźnieńskich występują w roku 1449 bracia Piotr i Aleksander z JerzykowaBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Gniezno > Część 2 - 1794 (Nr. 7) 1449..
Majątki ziemskie należące do rodu Poniżej wymienione są ważniejsze dobra ziemskie należące do Jerzykowskich h. Ostoja.
Jerzykowo, Gortatowo, Szyszłowo, Kowalskie, Komorowo, Baranowo, Kozarzew, Gorazdowo, Borkowo, Psarskie, KościeszkiBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Poznań > Rezygnacje > XVII wiek > Część 1 - 1487 (Nr. 1429) 1679., BiałężynBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Poznań > Inskrypcje > XVII/XVIII wiek - 13855 (Nr. 1122 XI) 1691., Oborzyska, Rosnowo, JarosławiecBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Poznań > Rezygnacje > XVII wiek > Część 1 - 11104 (Nr. 1431) 1690., BłażkowaB. Winklowa, Karol Irzykowski. Życie i twórczość, t. I, Kraków 1987., WilanowiecKronika Miasta Poznania: kwartalnik poświęcony sprawom kulturalnym stoł. m. Poznania: organ Towarzystwa Miłośników Miasta Poznania, Poznań 1937, R. 15, nr 4, s. 379., NiewierzDziennik Poznański, 22 XII 1910, nr 292, s. 3..
Przedstawiciele rodu Mikołaj z Jerzykowa Jerzykowski (zm. po 1390) - dziedzic Gortatowa i Jerzykowa, kasztelan ostrowski.
Jan Jurzykowski (zm. po 1478) - dziedzic dóbr w Jerzykowie i GraboszewieBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Gniezno > Część 2 - 2854 (Nr. 20) 1471., ksiądz, pleban we WronczynieBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Gniezno > Część 2 - 2972 (Nr. 21) 1477., rektor kościoła parafialnego w GraboszewieBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Poznań > Rezygnacje > XV wiek > Część 1 - 4812 (Nr. 1385) 1469..
Aleksander Irzykowski (zm. po 1516) - dziedzic Jerzykowa, Kowalskich i Komorowa, podwojewodzi kaliski, burgrabia ziemski koniński, burgrabia zamku łowickigo. Był synem Szymona i Katarzyny, dziedziców w Jerzykowie. Wyekwipował dwóch żołnierzy ze swoich dóbr na wołoską wyprawę wojenną w 1497 rokuM. Słomski, Urzędnicy i personel zamku arcybiskupów gnieźnieńskich w Łowiczu (XIV w. – 1531 r.), Instytut Historii PAN, Warszawa 2017, s. 231..
Wojciech Jerzykowski (Baranowski) (zm. przed 1582) - właściciel dóbr ziemskich w Kozarzewie, Gorazdowie, Borkowie i Psarskich.
Dobrogost Jerzykowski (Irzykowski, Baranowski) (zm. po 1597) - dziedzic w Kozarzewie, burgrabia ziemski koniński. Był synem Wojciecha Jerzykowskiego i Katarzyny Iwieńskiej.
Maciej Jerzykowski (zm. po 1659) - regent kancelarii grodzkiej poznańskiejBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Poznań > Relacje > XVII wiek - 891 (Nr. 196) 1669..
Jan Franciszek Jerzykowski (Irzykowski) (zm. przed 1702) - dziedzic Łosińca, Kościeszek, Białężyna, Oborzysk i innych, burgrabia grodzki poznański, regent grodzki poznański, pisarz grodzki kościański. Był synem Andrzeja i Heleny z Wilkowskich. W związki małżeńskie wstępował kilkukrotnie. Jego pierwszą małżonką była Marianna Katarzyna Komorowska, córka Stanisława i Zofii z Rostrzębowa ObodowskiejBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Poznań > Relacje > XVII wiek - 163 (Nr. 199) 1672., drugą Urszula Szołdrska, córka Marcina i Zofii z CieleckichBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Poznań > Rezygnacje > XVII wiek > Część 1 - 1498 (Nr. 1429) 1679. a trzecią Agnieszka Rolanka Bratuska, córka Samuela i Jadwigi Pruskiej, wdowa po Walentynie RaczyńskimBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Monografie - Bratuscy herbu Rola..
Andrzej Jerzykowski (zm. po 1679) - dziedzic Kościeszek, ksiądz. Był synem Andrzeja i Jadwigi Katarzyny Wolskiej. Jego bratem przyrodnim był Jan Franciszek Jerzykowski. Sprzedał swoją część w Kościeszkach bratu Marcinowi w 1679 roku.
Stafan Jerzykowski (zm. po 1752) - dziedzic Oborzysk, burgrabia grodzki poznański. Był synem Jana Franciszka Jerzykowskiego, pisarza grodzkiego kościańskiego i Urszuli SzołdrskiejZ. Cieplucha, Z przeszłości ziemi Kościańskiej, Kościan 1929, s. 216..
Antoni Jerzykowski (1819-1889) - profesor, doktor, polski filolog klasyczny, pedagog. Ojciec Stanisława Jerzykowskiego. Jego małżonką była Rozalia ZwolskaBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Regesty > Metrykalia > Katolickie > Część 8 - 54907 (Ostrów), 54911 (Ostrów), 54972 (Ostrów), 54924 (Ostrów), 54926 (Ostrów)..
Marceli Tadeusz Jerzykowski (1842–1884) - urzędnik Królestwa Polskiego, rachmistrz II kl. Biura Kontroli i Rachunkowości w Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych, rachmistrz w Sekcji Rachuby Wydziału Wyznań Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, sekretarz kolegialnyA. Kulecka, Urzędnicy Królestwa Polskiego (1815-1915), Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, rok wyd. 2019, s. 1142., intendent aleksandryjskiego instytutu wychowania panienKurjer Warszawski, (red.) W. Szymanowski, 1884, nr 119b, s. 5 (nekrolog).. Był synem Franciszka i Katarzyny KosteckiejE. Sęczys, Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim, Warszawa 2000, s. 258.. Ożenił się z Julią Krystyną Henrich w 1837 rokuArchiwum Państwowe w Warszawie, Akta stanu cywilnego parafii ewangelicko-augsburskiej w Warszawie, akta urodzeń, małżeństw i zgonów, 1837, nr 102, s. 373..
Stanisław Jerzykowski (1847-1927)Prof. W. Dworzaczek sugerował, że dr Stanisław Jerzykowski pieczętował się herbem Ostoja: Biblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Regesty > Gazety > XIX wiek > Część 2 - 1705 (Dziennik Poznański) 1913. – polski lekarz, działacz społeczny. Syn prof. Antoniego Jerzykowskiego i Rozalii ze Zwolskich. Mąż Marii Jadwigi JagielskiejBiblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Regesty > Gazety > XIX wiek > Część 1 - 3491 (Dziennik Poznański) 1880..
Karol Irzykowski (1873-1944) - polski krytyk literacki i filmowy, poeta, prozaik, dramaturg, teoretyk filmu, tłumacz, szachista. Był synem Czesława Irzykowskiego i Julianny z Ławrowskich.
Zbigniew Jerzykowski (1881-1937) - doktor filozofii, starosta chodzieski i poznański, prezes Związku Starostów w województwie poznańskim, członek Sejmiku Wojewódzkiego, właściciel Wilanowca. Odznaczony orderem Polonia Restituta, Złotym Krzyżem Zasługi i orderem "Korony Humullskiej". Był synem Stanisława Jerzykowskiego i Marii z JagieiskichKronika Miasta Poznania: kwartalnik poświęcony sprawom kulturalnym stoł. m. Poznania: organ Towarzystwa Miłośników Miasta Poznania, Poznań 1937, R. 15, nr 4, s. 378-379..
Zobacz też Herb Ostoja Ród Ostojów (Mościców) Baranowscy herbu Ostoja
Przypisy
Bibliografia Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV-XX w., Biblioteka Kórnicka PAN, Kórnik-Poznań 1995-2019 - Teki Dworzaczka. T. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2019, Poznań, część I, s. 11-13, 594. K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845, t. IV, s. 490. A. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1902, t. IX, s. 25. S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1908-9, t. V, s. 265, t. VI, s. 68-69. R. Kalinowski, Protoheraldyczny znak na portalu kościoła w Wysocicach a historia herbu Ostoja w średniowieczu, Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego nowej serii, t. XV (XXVI). Z. Cieplucha, Z przeszłości ziemi Kościańskiej, Kościan 1929.
!