alt=Mapa świata z wypisanymi elementami krytycznymi: kurczenie się pokrywy lodowej na Oceanie Arktycznym, Topnienie lądolodu grenlandzkiego, Zanik tajgi w Ameryce Północnej i na Syberii, Topnienie wiecznej zmarzliny i zanik tundry na Syberii, Dziura ozonowa spowodowana zmianami klimatu na północy Europy, Zmiany w tworzeniu wód głębinowych na Atlantyku, Destabilizacja indyjskich i zachodnioafrykańskich monsunów, Zazielenianie Sahary, Zanik amazońskich lasów deszczowych, Zmiany amplitudy El Nino - La Nina, Topnienie lądolodu Antarktydy Zachodniej, Zmiany w tworzeniu wód głębinowych w okolicach Antarktydy|mały|300x300px|Elementy krytyczne w ziemskim systemie klimatycznym, na podstawie Lenton i inni (2008) mały|Przewidywane oddziaływania między niektórymi punktami krytycznymi w ziemskim systemie klimatycznym, na podstawie Lenton et al. (2008) i Kriegler i inni (2009) Punkt krytyczny w ziemskim systemie klimatycznym – wartość lub szybkość zmiany wartości (próg) przekroczenie której może prowadzić do znaczącej zmiany klimatu, która może być nieodwracalna (zob. ). Występujące w systemie dodatnie sprzężenie zwrotne może prowadzić do przyspieszenia, nieodwracalnych zmian systemu. Potencjalne punkty krytyczne zidentyfikowano zarówno w geofizycznych częściach systemu klimatycznego, jak i w dotkniętych zmianami ekosystemach.

Przykładowo, naturalne cykliczne zmiany orbity Ziemi inicjują sprzężenia zwrotne cyklu węglowego, które prowadzą do przejść między epoką lodowcową i międzylodowcową. Ziemi notuje wiele przykładów szybkich przejść pomiędzy różnymi stanami klimatycznymi.

Punkty krytyczne są szczególnie istotne w odniesieniu do obaw związanych z globalnym ociepleniem. Potencjalne skutki uruchomienia sprzężeń zwrotnych są modelowane a modele weryfikowane na podstawie zachowań ziemskiego systemu klimatycznego w przeszłości. Zainicjowane przez działalność ludzką zmiany naturalnego obiegu węgla i ziemskiego albedo mogą skutkować lawinowym przekraczaniem kolejnych punktów krytycznych, co doprowadzi planetę do cieplarnianego stanu klimatycznego.

Wielkoskalowe elementy ziemskiego systemu, które mogą przekroczyć punkt krytyczny, nazywane są elementami krytycznymi. Przykładami takich elementów są pokrywy lodowe Grenlandii i Antarktydy, których kurczenie się może spowodować podniesienie poziomu morza o dziesiątki metrów.

Skutki przekroczenia punktu krytycznego nie muszą być natychmiastowe, pojemność cieplna wprowadza bezwładność do układu. Przykładowo, przy wzroście temperatury nieuniknione będzie stopienie części pokrywy lodowej Grenlandii i Antarktydy Zachodniej. Sama pokrywa lodowa może jednak utrzymywać się jeszcze przez wiele stuleci.

Przypisy

Kategoria:Klimatologia Kategoria:Klimat Kategoria:Zmiany klimatu