Północ, północny zachód (tytuł oryg. North by Northwest) – amerykański sensacyjny dreszczowiec szpiegowski z 1959 w reżyserii Alfreda Hitchcocka i według scenariusza Ernesta Lehmana. Inspiracją dla fabuły filmu była autentyczna historia z okresu II wojny światowej. W rolach głównych wystąpili Cary Grant, Eva Marie Saint i James Mason. Akcja filmu koncentruje się na Rogerze O. Thornhillu (Grant), kierowniku agencji reklamowej, niewinnie ściganym przez grupę szpiegów, którzy omyłkowo biorą go za osobę z kręgu agencji rządowej.

Po zaniechaniu pomysłu ekranizacji powieści Tajemnica „Mary Deare”, Hitchcock zgodził się wyreżyserować nowy film dla studia Metro-Goldwyn-Mayer, którego kierownictwu spodobał się pomysł na fabułę. Reżyser podpisał kontrakt, uzyskując pełną niezależność w działaniu. Po premierze film otrzymał w większości pozytywne recenzje ze strony krytyków, którzy podkreślali, że po ryzykownych eksperymentach w Zawrocie głowy (1958) Hitchcock powrócił do sprawdzonej konwencji napięcia, humoru i romansu. Północ, północny zachód nominowany był w trzech kategoriach do nagrody Akademii Filmowej i odniósł sukces komercyjny, przynosząc w samych tylko Stanach Zjednoczonych dochód w wysokości ponad 13 milionów dolarów. W 1995 został objęty konserwacją przez National Film Registry.

Fabuła mały|left|Zwiastun filmu Kierownik agencji reklamowej Roger O. Thornhill (Cary Grant) bierze udział w nieformalnym spotkaniu biznesowym w nowojorskim hotelu Plaza. Jest zaniepokojony, ponieważ zapomniał powiedzieć swojej sekretarce Maggie (Doreen Lang), że jego matka (Jessie Royce Landis) jest na brydżu u jednej z przyjaciółek, przez co nie będzie miała możliwości dodzwonić się do niej. Postanawia wysłać telegram. Przywołuje do siebie boya hotelowego, który szuka na sali człowieka nazwiskiem George Kaplan. Po drugiej stronie sali stoi dwóch mężczyzn – Valerian (Adam Williams) i Licht (Robert Ellenstein) – którzy wierzą, że zawołanie Thornhilla jest potwierdzeniem na to, iż nazywa się Kaplan. Gdy Thornhill udaje się nadać telegram, mężczyźni zatrzymują go w korytarzu, zmuszając go pod groźbą użycia broni do opuszczenia budynku. Wsiadają razem do samochodu i udają się do prywatnej rezydencji należącej do dyplomaty Lestera Townsenda (Philip Ober) w Glen Cove.

Na miejscu Thornhill poznaje, podającego się za Townsenda, Phillipa Vandamma (James Mason) i jego sekretarza Leonarda (Martin Landau). Mężczyzna stanowczo zaprzecza, jakoby nazywał się Kaplan i całe porwanie uznaje za pomyłkę. Vandamm nie daje wiary jego słowom. Kiedy Thornhill usiłuje opuścić pomieszczenie, odkrywa, że przed drzwiami stoi Valerian. Vandamm informuje go, że ten może zostać zabity, jeśli nie podejmie współpracy. Gdy Thornhill zaprzecza wszystkim dokumentom, Vandamm opuszcza pokój. Leonard, Licht i Valerian zmuszają go do wypicia butelki burbonu, po czym prowadzą pijanego Thornhilla do samochodu. Valerian, siedzący na miejscu pasażera, odpala silnik i kieruje auto na zbocze góry. Mimo upojenia alkoholowego, Thornhill orientuje się w sytuacji i wypycha mężczyznę z samochodu. W ostatniej chwili unika spadku autem ze skał do morza. Podejrzanie jadącego mężczyznę zaczyna ścigać patrol policji. Chcąc uniknąć zderzenia z rowerzystą, Thornhill gwałtownie hamuje. Jadący za nim radiowóz uderza w tył jego samochodu. Śledzący Thornhilla Licht i Valerian, widząc całe zdarzenie, zawracają i udają się do rezydencji. Mężczyzna zostaje aresztowany. Na komisariacie zeznaje, że został porwany i próbowano go zabić. Okazuje się, że sportowy samochód, którym jechał, został skradziony. Korzystając z przysługującego mu prawa do jednego telefonu, w asyście sierżanta Klingera (John Beradino), nietrzeźwy Thornhill dzwoni do swojej matki, prosząc o interwencję adwokata i wpłacenie kaucji. Badający go doktor Cross (Philip Coolidge) diagnozuje zatrucie alkoholowe. Mężczyzna odmawia pobrania krwi i zasypia na stole.

mały|left|Cary Grant i Eva Marie Saint na fotosie promocyjnym z filmu Nazajutrz adwokat Thornhilla opowiada całą historię przed sądem. Decyzją sędziego rozprawa zostaje odroczona, aby można było zbadać wiarygodność zeznań. W towarzystwie swojej matki, adwokata i dwóch detektywów z wydziału śledczego, mężczyzna udaje się do rezydencji Townsenda. Pokazuje im pokój, w którym był przetrzymywany. Kobieta podająca się za panią Townsend (Josephine Hutchinson) zeznaje, że Thornhill był obecny na przyjęciu z własnej, nieprzymuszonej woli. Informuje przedstawicieli prawa, że jej mąż jest w siedzibie ONZ, gdzie po południu wygłosi przemowę na Zgromadzeniu Ogólnym. Poddenerwowany Thornhill, zdając sobie sprawę, że nikt mu nie wierzy, udaje się z matką do hotelu Plaza, szukając dowodów na potwierdzenie swojej historii. W recepcji dowiaduje się, że Kaplan jest zameldowany w pokoju 796. Prosi matkę, wręczając jej 50 dolarów, aby załatwiła klucz do apartamentu wynajmowanego przez Kaplana. W pokoju Thornhill odnajduje fotografię, na której rozpoznaje Townsenda (Vandamma, podającego się za niego). Zarówno sprzątaczka, jak i portier uważają Thornhilla za Kaplana. Gdy do pokoju dzwoni telefon, mężczyzna orientuje się, że jest śledzony. W windzie spotyka Lichta i Valeriana. Decyduje się na ucieczkę. Wsiada do taksówki i prosi o kurs do siedziby ONZ, gdzie przemawiać ma Townsend. Na recepcji podaje się za Kaplana i nalega na spotkanie z nim. W międzyczasie pod siedzibę ONZ podjeżdżają Licht i Valerian. Ten drugi wysiada z taksówki i udaje się do budynku. Thornhill jest zdezorientowany, gdy okazuje się, że Townsend to w rzeczywistości zupełnie inna osoba. Okazuje się, że żona dyplomaty nie żyje od wielu lat. Gdy wyjmuje znalezione w pokoju hotelowym zdjęcie i pyta o tożsamość znajdującego się na nim mężczyzny, prawdziwy Townsend zostaje zamordowany i upada w jego ramiona. Thornhill wyjmuje z pleców mężczyzny nóż. Stojący obok fotograf robi mu zdjęcie, a na miejscu zjawia się tłum ludzi i wybucha panika. Thornhill tłumaczy, że nie ma z tym nic wspólnego, po czym przerażony ucieka.

mały|Grant w scenie po nieudanej próbie zabicia kreowanego przezeń bohatera przez samolot W siedzibie Defense Intelligence Agency grupa agentów pod kierownictwem człowieka o pseudonimie „profesor” (Leo G. Carroll) omawia zabójstwo Townsenda i zaangażowanie Thornhilla w tę sprawę. Agenci zastanawiają się, czy nie powinni interweniować, by chronić Thornhilla, lecz „profesor” odmawia, uważając, że skutecznie odwraca on uwagę od innego agenta, który pracuje pod przykrywką dla Vandamma. Dowiedziawszy się, że Kaplan pojechał do Chicago, Thornhill podąża jego tropem. Wymyka się policji i przedostaje na pokład pociągu. Spotyka w nim atrakcyjną blondynkę, która widząc ścigających go funkcjonariuszy, podaje im fałszywy trop. Wieczorem Thornhill w wagonie restauracyjnym ponownie napotyka tajemniczą kobietę, która przedstawia się jako Eve Kendall (Eva Marie Saint). Przyznaje, że zna prawdziwą tożsamość Thornhilla i wie za co jest ścigany. Oferuje mu ukrycie się w jej przedziale, gdy do pociągu wsiada dwóch funkcjonariuszy policji. Ich dalsza znajomość nabiera znamion intymności.

Kobieta przekazuje potajemnie stewardowi wiadomość dla Vandamma i Leonarda, którzy także jadą tym samym pociągiem. Rano Thornhill przebiera się za bagażowego i opuszcza z Kendall teren dworca. Gdy goli się w męskiej toalecie, kobieta otrzymuje od Leonarda dalsze instrukcje. Informuje ona Thornhilla, że Kaplan spotka się z nim poza obrębem miasta. Mężczyzna, zgodnie z otrzymanymi wskazówkami, udaje się autobusem poza Chicago, gdzie wysiada przy skrzyżowaniu ulic w samym środku pustych pól uprawnych. Po kilku minutach oczekiwania, Thornhill dostrzega latający nad polami samolot, zajmujący się agrolotnictwem. W pewnej chwili maszyna zaczyna atakować mężczyznę, co zmusza go do ukrycia się w pobliskim polu kukurydzy. Rozpylony w powietrzu środek chemiczny powoduje, że Thornhill zaczyna się dusić. Wkrótce dostrzega nadjeżdżającą cysternę, którą rozpaczliwie zatrzymuje na środku drogi. Samolot traci równowagę i uderza w tył cysterny, powodując wybuch. Przejezdni zatrzymują się, by zobaczyć zdarzenie z bliska. Thornhill kradnie stojącego z boku drogi pick-upa i wraca do hotelu Ambassador w Chicago.

mały|left|Cary Grant i Eva Marie Saint w scenie na Mount Rushmore W recepcji mężczyzna dowiaduje się, że Kaplan z samego rana zwolnił pokój i przeniósł się do Rapid City w Dakocie Południowej. Orientuje się, że Kendall go okłamała. Domyślając się prawdy udaje się do jej pokoju. Niczego nie zdradzając, nalega na wspólną kolację, lecz kobieta początkowo odmawia. W końcu zgadza się. Odbiera telefon i zapisuje adres. Gdy Thornhill idzie do łazienki, Kendall wychodzi z pokoju. Mężczyzna odczytuje z kartki adres i podąża jej śladem. Trafia do domu aukcyjnego, gdzie obserwuje kobietę w otoczeniu Vandamma i Leonarda. Czując zdradę i rozgoryczenie, decyduje się na bezpośrednią konfrontację. Na aukcji obecny jest również „profesor”. Po zdemaskowaniu Kendall i Vandamma, Thornhill grozi, że zgłosi się na policję, by zeznawać przeciwko im. Leonard i Valerian odcinają mu drogę wyjścia. Zdesperowany aranżuje scenę, uderzając jednego z pracowników, po czym zostaje aresztowany. Funkcjonariusze dostają rozkaz przewiezienia Thornhilla na lotnisko, gdzie spotyka się z „profesorem”. Pracownik wywiadu informuje go, że Kaplan jest wymyślonym agentem, przynętą na złapanie Vandamma, na którym ciążą poważne zarzuty, dotyczące kradzieży tajemnic państwowych. Prosi Thornhilla, aby przez dobę udawał Kaplana, aż do momentu pojmania Vandamma. Mężczyzna odmawia. „Profesor” wyznaje mu, że Kendall jest ich agentką i może grozić jej niebezpieczeństwo w przypadku zdemaskowania. Mężczyzna zgadza się kontynuować misję. Wyrusza do Rapid City, gdzie w pobliżu Mount Rushmore Vandamm posiada rezydencję.