Nie-Marksowski materializm historyczny (NMMH) – teoria rozwoju społecznego, stworzona w latach 80. XX w. przez filozofa poznańskiej szkoły metodologicznej Leszka Nowaka. Centralnym zagadnieniem NMMH była jednostka i jej autonomia, dlatego wszelka władza traktowana była jako zło. Nowak pozostawał jednak sceptyczny co do możliwości zniesienia władzy – należało ją ograniczać, ale nie dało się usunąć.
Nie-Marksowski materializm historyczny opierał się na założeniu, że rozwój społeczny wynika z walki między klasą obywateli a klasami panów. W odróżnieniu od marksizmu Nowak uznawał równorzędność różnych form opresji: ekonomicznej, politycznej i kulturowej, dlatego wyróżniał trzy różne klasy panów: właścicieli (dysponentów środków produkcji), władców (dysponentów środków przymusu) i kapłanów (dysponentów środków indoktrynacji – zarówno religii jak środków masowego przekazu). Według NMMH w toku rozwoju historycznego następowało zlewanie się klas panów: najpierw następowało „dwójpanowanie”, czyli rządy władców-kapłanów (w terminologii Nowaka „totalitaryzm”, np. faszyzm), potem „trójpanowanie” klasy władców-kapłanów-właścicieli (nazywane przez Nowaka „socjalizmem”).
W przypadku uzależnienia jednego społeczeństwa przez drugie całe zniewolone społeczeństwo staje się klasą obywateli, dlatego zdaniem Nowaka wyzwolenie narodowe miało priorytet przed społecznym.
Zobacz też Materializm historyczny Rewizjonizm
Bibliografia Krzysztof Brzechczyn, red., Realny socjalizm – Solidarność – kapitalizm. Wokół myśli politycznej Leszka Nowaka, Instytut Pamięci Narodowej, Poznań 2013, Juliusz Iwanicki. Myśl społeczna Leszka Nowaka w: Ł. Kamiński (red.), Letnia Szkoła Doktorantów Historii Najnowszej, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2013, ss. 57-64. Leszek Nowak, U podstaw teorii socjalizmu. T. I-III, Poznań 1991
Kategoria:Ideologie