Marie-Jeanne L’Héritier de Villandon lub Lhéritier de Villandon (ur. 12 listopada 1664 w Paryżu, zm. 24 lutego 1734 tamże) – francuska pisarka z nurtu préciosité, autorka wierszy, nowel i baśni, tłumaczka Owidiusza.

Życiorys Marie-Jeanne L’Héritier de Villandon urodziła się w 1664 jako potomkini starego szlacheckiego rodu z Normandii. Jej ojcem był Nicolas L’Héritier de Nouvellon de Villandon, erudyta i nadworny historiograf Ludwika XIV. Ze strony matki, Françoise Le Clerc, była spokrewniona z pisarzem Charles'em Perraultem, który był najprawdopodobniej kuzynem samej Marie-Jeanne L’Héritier lub jej matki. Brat Marie-Jeanne był uzdolnionym matematykiem, a siostra, znana jako panna de Nouvellon, pisała wiersze.

L’Héritier nigdy nie wyszła za mąż. Słynęła ze swojego wykształcenia i obracała się w środowisku salonowym. Żyła dosyć skromnie, utrzymując się dzięki takim patronkom jak księżna Burgundii czy Marie d’Orléans-Longueville, księżna de Nemours. Po śmierci tej ostatniej, w 1728, kanclerz Germain Louis Chauvelin przyznał pisarce niedużą pensję w wysokości 400 liwrów rocznie.

Zgodnie z ówczesną modą na porównywanie pisarek współczesnych do starożytnych, w środowisku salonowym L’Héritier bywała nazywana Telesillą – od imienia jednej z najsłynniejszych poetek greckich, która żyła w Argos w VI wieku p.n.e.. L’Héritier utrzymywała bliskie kontakty z wieloma postaciami ze świata nauki i literatury, takimi jak jej krewniak Perrault, historiograf Claude Charles Guyonnet de Vertron, tłumacz Louis de Sacy oraz pisarki Antoinette Des Houlières, Marie Catherine d’Aulnoy, Henriette-Julie de Murat i Madeleine de Scudéry, która podobno pozostawiła jej w spadku swój salon. Mimo skromnych warunków materialnych L’Héritier od 1710 podaje datę 1701, bezpośrednio po śmierci panny de Scudéry. przyjmowała dwa razy w tygodniu gości, z którymi dyskutowała o literaturze.

Jej pierwsze utwory ukazały się w 1689 na łamach czasopisma Mercure galant, które także później chętnie drukowało jej teksty. Twórczość L’Héritier należała do salonowego nurtu préciosité i obejmowała między innymi nowele oraz drobne teksty wierszowane, pisane w ramach towarzyskich gier literackich, takie jak sonety bouts-rimésFrancuskie „rymowane końcówki” – gra polegała na napisaniu wiersza do ustalonego z góry układu rymujących się wyrazów.. L’Héritier była także autorką utworów okolicznościowych, na przykład z okazji ślubu Elżbiety Charlotty Orleańskiej lub śmierci delfina, jak również pośmiertnych panegiryków na cześć zaprzyjaźnionych pisarek: pani Des Houlières i panny de Scudéry. Jej utwory były nagradzane przez akademie literackie z Caen (Académie des Palinods) i – trzykrotnie – z Tuluzy (Académie des Lanternistes). W 1696 tuluzańska Akademia Igrzysk Kwietnych przyjęła ją do swego grona jako pierwszą kobietę. Rok później L’Héritier została także członkinią padewskiej Accademia dei Ricovrati.

Wielokrotnie stawała w obronie kobiet i krytykowała przede wszystkim Nicolasa Boileau jako autora mizoginicznej Satyry X. Uczestniczyła także w sporze starożytników z nowożytnikami, broniąc wyższości współczesnych gustów nad regułami klasycznymi oraz francuskich twórców nad autorami grecko-rzymskimi.

Pod koniec życia przełożyła Heroidy Owidiusza. Tłumaczenie ukazało się w 1732. Gdy dwa lata później L’Héritier zmarła, Mercure galant oraz Journal des savants zamieściły obszerne epitafia ku jej czci.

Baśniowa twórczość L’Héritier Współcześnie L’Héritier budzi zainteresowanie przede wszystkim jako autorka baśni (contes de fées). Gatunek ten, którego była jedną z prekursorek i najważniejszą teoretyczką, stał się modny na paryskich salonach w ostatniej dekadzie XVII wieku i bardzo wyraźnie wpisywał się w kontekst sporu starożytników z nowożytnikami. Pisarka wywodziła go ze średniowiecznych opowieści francuskich i przeciwstawiała utworom starożytnym, przede wszystkim klasycznej bajce ezopowej. Podkreślała także wartościowe przesłanie moralne baśni.

mały|alt=Pożółkła strona, na której dużymi literami wydrukowany jest tytuł tomu i niektórych zawartych w nim utworów.|Strona tytułowa Oeuvres meslées Trzy pierwsze baśnie L’Héritier ukazały się w 1695 w zbiorze Oeuvres meslées (Dzieła różne)Na stronie tytułowej widnieje data 1696.. Były to:

Marmoisan ou l'innocente tromperie. Nouvelle historique et satirique (Marmuasan, czyli Niewinne oszustwo. Nowela heroiczna i satyryczna) – utwór osnuty na motywie dziewczyny w męskim przebraniu (według międzynarodowej klasyfikacji ATU 514), zadedykowany córce Perraulta;

Les Enchantements de l'éloquence ou les effets de la douceur. Nouvelle (tłum. pol. A. W. Labuda, Czary wymowy albo efekta łagodności. Nowela) – utwór dedykowany księżnej d'Épernon, oparty na tym samym pomyśle co Wróżki Perraulta (ATU 480). Mógł być wynikiem literackiej zabawy, w której L’Héritier i Perrault brali udział. Przeciwstawia sposób bycia i mówienia dwóch dziewcząt, z których jedna jest uprzejma i dowcipna, a druga to grubiańska prostaczka. Utwór stanowi pochwałę salonowego ideału elokwencji i towarzyskiego obycia;

L'Adroite Princesse ou les Avantures de Finette. Nouvelle (Sprytna księżniczka, czyli przygody Filutki) – utwór oparty prawdopodobnie na neapolitańskiej baśni Sapia Liccarda Giambattisty Basilego, dedykowany pisarce Henriette-Julie de Murat. Od XVIII wieku był często, acz niesłusznie, przypisywany przed wydawców Perraultowi i jako taki też wszedł do zbioru Bajki Babci Gąski w przekładzie Hanny Januszewskiej.

W 1705 L’Héritier opublikowała jeszcze dwie baśnie, włączone w treść niedokończonej książki La Tour ténébreuse et les jours lumineux. Contes anglais (Mroczna wieża i świetliste dni. Powiastki angielskie). W przedmowie L’Héritier twierdziła, że stanowią one adaptacje tekstów pochodzących ze średniowiecznego rękopisu, zawierającego utwory Ryszarda Lwie Serce. Nie jest pewne, czy rzeczywiście istniał taki manuskrypt; podejrzewa się, że była to ze strony L’Héritier mistyfikacja literacka, podkreślająca arystokratyczne i średniowieczne korzenie baśni. Baśnie zawarte w książce to:

Ricdin-Ricdon – utwór oparty na obiegowym wątku „Imię pomocnika” (ATU 500), w którym bohaterka zawiera pakt z demoniczną istotą. Wykazuje pewne odległe podobieństwa z baśnią Perraulta Knyps z czubkiem;

La Robe de sincérité (Szata uczciwości) – baśń osnuta jest na obiegowym wątku Nowe szaty króla (ATU 1620) i opowiada o rzekomo niezwykłej szacie, której hafty mają być widoczne tylko dla osób uczciwych i prawdomównych (w rzeczywistości strój w ogóle nie jest haftowany).

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Baśniopisarze Kategoria:Francuscy pisarze XVII wieku Kategoria:Francuscy pisarze XVIII wieku Kategoria:Właścicielki salonów literackich Kategoria:Urodzeni w 1664 Kategoria:Zmarli w 1734 Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu