thumb 1 Pułk Strzelców Konnych (1 psk) – oddział kawalerii Armii Polskiej we Francji (1919), Wojska Polskiego II RP (1919–1939) i Armii Krajowej (1940–1944).

Jednostka nieoficjalnie nosiła imię Cesarza Napoleona i nazwę wyróżniającą „Raszyńskich”1 Pułk Strzelców Konnych Raszyńskich im. Napoleona I, Rocznik Oficerów Kawalerii 1930 s. 41.. Przed 1939 stacjonowała w Garwolinie, w dawnych koszarach 13 pułku dragonów carskiej armii. Święto pułkowe obchodzono 9 maja w rocznicę przekroczenia granicy polskiej w 1919 przez 4 pułk szwoleżerów. Oddział nawiązywał do tradycji 1 pułku strzelców konnych Księstwa Warszawskiego i 1 pułku strzelców konnych Królestwa Kongresowego.

Formowanie i walki antenatów pułku Na przełomie kwietnia i maja 1919, w Louri we Francji, w składzie Armii gen. Józefa Hallera, sformowana została I Grupa 4 pułku szwoleżerów. Dowództwo grupy, będącej odpowiednikiem dywizjonu, objął major armii francuskiej Henryk Paweł de Baupuis. Organizacja jednostki odbywała się na bazie francuskiego 10 pułku dragonów. 4 maja 1919 grupa wyjechała z Francji do Polski przez Niemcy. 9 maja 1919 na stacji kolejowej Zbąszyń oddział przekroczył granicę polsko-niemiecką, a następnie został tymczasowo rozlokowany w Makowie pod Skierniewicami. Pod koniec sierpnia tego roku dowództwo nad grupą objął rtm. Franciszek Kościesza-Ożegalski. 1 września 1919, w wyniku scalenia Armii Polskiej we Francji z armią krajową, grupa przemianowana została na I dywizjon 1 pułku dragonów, a 1 października 1920 na III dywizjon 1 pułku strzelców konnych.

16 października 1919 zorganizowane zostało dowództwo pułku. Dowodzenie jednostką powierzone zostało płk. Tadeuszowi Sulimirskiemu. Dowódca pułku przebywał w Warszawie, nie miał kancelarii i adiutanta, nie wydawał rozkazów i często nie wiedział gdzie walczą jego dywizjony.

Dopiero w maju 1921 otrzymał on nazwę 1 pułku strzelców konnych.

Walki o granice thumb thumb 15 września 1919 III/4 p.szw. wyjechał na front do Małopolski Wschodniej. 18 września wyładowany został w Łanowcach i wszedł w skład Grupy gen. Bonin’a (eks-7 Dywizja Strzelców Polskich), jako jazda dywizyjna. W okolicach Tarnopola nadzorował brzegi Zbrucza, patrolował przedpole oraz utrzymywał łączność między pułkami a dowództwem Grupy.

W listopadzie odszedł na front litewsko-białoruski. 27 grudnia wyruszył przez Hermanowicze do Woronki, a 29 grudnia stanął w Stołbach. 30 grudnia uczestniczył w wypadzie 29 pułku piechoty na Dryssę nad Dźwiną, a po walkach został wycofany do odwodu i prowadził działania rozpoznawcze. W tym czasie przechodził też reorganizację. Zdemobilizowani zostali ochotnicy z Ameryki oraz większości strzelców roczników 1877–1886. Dywizjon usuwał braki w uzbrojeniu i umundurowaniu oraz przyjmował uzupełnienia w ludziach.

Pod koniec marca 1920 przeszedł na linię Dzisny i prowadził tam rozpoznanie na korzyść XV Brygady Piechoty. Liczył wtedy 7 oficerów i 171 żołnierzy, posiadał 191 koni wierzchowych, 56 koni pociągowych, 2 kuchnie, 2 jaszcze i 19 wozów.

W połowie maja ruszyła ofensywa Armii Czerwonej. Zepchnęła ona polską 8 Dywizje Piechoty z obszaru Połocka w kierunku południowo-zachodnim. Dywizjon prowadził działania opóźniające, łącznikowe i rozpoznawcze. Będąc w składzie 8 Dywizji Piechoty, wszedł w skład Armii Rezerwowej. W jej szykach uderzył na północne skrzydło wojsk bolszewickich z zadaniem powstrzymania nieprzyjacielskiej ofensywy i wyparcia Sowietów za Berezynę. Po przełamaniu frontu w rejonie jezior Granat i Dolsza, w dniach 1–12 czerwca uczestniczył w pościgu i wziął udział w zajęciu Duniłowicz i Głębokiego.

13 czerwca dywizjon przeszedł do odwodu i do początków lipca pełnił służbę łącznikową.

4 lipca oddziały Armii Czerwonej przeszły do ofensywy. Oddziały polskiej 1 Armii zaczęły odchodzić w kierunku południowo-zachodnim. Idący w straży tylnej dywizjon ubezpieczał 8 Dywizję Piechoty. Ciężkie i wyczerpujące marsze, służba wywiadowcza i duże straty wśród koni spowodowały, że dywizjon reprezentował realną siłę zaledwie dwóch plutonów jazdy.

19 lipca pod Grodnem kawaleria bolszewicka i wrogo nastawiona do Polaków miejscowa ludność żydowska zaatakowały tabory dywizjonu. Polakom udało się jednak przeprawić przez Niemen. W kolejnych dniach dywizjon cofał się przez Supraśl, Małkinię, a 12 sierpnia doszedł do Ząbek.

Po krótkim odpoczynku, 16 sierpnia dywizjon, wraz z ochotniczym oddziałem piechoty, uczestniczył w wypadzie na Radzymin. Dwa dni później, już w ramach polskiej ofensywy, ruszył w pościg za wycofującymi się w kierunku Prus Wschodnich oddziałami Armii Czerwonej.

Po rozwiązaniu Frontu Północnego, został przesunięty do Małopolski Wschodniej. 11 września stacjonował w Stanisławowie, a kilka dni później wziął udział w ofensywie 6 Armii. Jego wydzielony pododdział walczył między innymi w rejonie Bybła ponosząc duże straty.

Po zawieszeniu broni, dywizjon pełnił służbę na linii demarkacyjnej. W grudniu 1920, po przemianowaniu go na II dywizjon, przeszedł do Wołkowyj, gdzie pozostawał do lutego 1921.

Polegli i zmarli z ran Polegli i zmarli z ran strzel. Piotr Albinger strzel. Józef Berdecki strzel. Wacław Drwęski plut. Czesław Dudziński plut. Jan Gatalas strzel. Adolf Giza strzel. Stanisław Głaziewicz strzel. Zygmunt Hoppen strzel. Antoni Jachimiak strzel. Stefan Jarnot strzel. Julian Rychlicki strzel. Stanisław Kamp strzel. Franciszek Karwowski strzel. Józef Kligier strzel. Jan Moskalski kpr. Józef Niemiec plut. Jan Patalas st. strzel. Ignacy Płoński strzel. Wincenty Poboła st. strzel. Nikodem Rogalski strzel. Franciszek Sajdak st. strzel. Wojciech Szuda strzel. Wincenty Toboła strzel. Jan Worobiej st. strzel. Jan Wrocławski strzel. Aleksander Zając st. strzel. Józef Zieliński

Kawalerowie Virtuti Militari 40x40px Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920strzel. Stefan Jarnotppor. Franciszek Tokarskipor. Dezyderjusz Zawistowski

Pułk w okresie pokoju thumb|Brama wjazdowa do koszar, na pierwszym planie Polski Fiat 518 Mazur w wersji wojskowej, rok 1939 Reorganizacja i podporządkowanie „Pokojowy” 1 pułk strzelców konnych powstał w Ciechanowie wiosną 1921 na bazie III dywizjonu „wojennego” 1 pułku strzelców konnych, I dywizjonu tegoż pułku i szwadronu zapasowego.

W latach 1921–1924 jednostka podporządkowana była dowódcy Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie. W tym czasie w jej skład wchodziły trzy szwadrony i szwadron karabinów maszynowych. Jego podstawowym zadaniem mobilizacyjnym było wystawić dwuszwadronowe dywizjony jazdy organicznej dla 8., 18. i 28 Dywizji Piechoty.

Wraz ze zmianą terminu „jazda" na „kawaleria", pułki strzelców konnych zostały przeformowane w 1924 w pułki jazdy samodzielnej. Reorganizacja polegała na sformowaniu 4 szwadronu oraz przeformowaniu oddziału karabinów maszynowych w szwadron ciężkich karabinów maszynowych. Ponadto w pułku utworzono pluton łączności i sekcję pionierów.

Jednocześnie 1 psk wyszedł z bezpośredniego podporządkowania dowódcy Okręgu Korpusu nr I i wszedł w skład I Brygady Kawalerii. Na przełomie marca i kwietnia 1937 zreorganizowano 2 Dywizję Kawalerii, a 1pułk strzelców konnych został bezpośrednio podporządkowany dowództwu Dywizji Kawalerii w Warszawie. W lutym 1939 wraz z rozformowaniem Dywizji Kawalerii, pułk czasowo podporządkowano dowództwu Mazowieckiej Brygady Kawalerii, a w czerwcu 1939 przekazano w podporządkowanie dowódcy nowo formowanej Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej.

Zakwaterowanie Pierwszym garnizonem pułku był Ciechanów. W tamtejszych koszarach stacjonował szwadron zapasowy, a do których to 28 marca 1921 dotarły II dywizjon i pluton ckm. Tam rozpoczął się proces demobilizacji. W dniach od 23 do 27 maja szwadrony przeniesiono do drewnianych, porosyjskich koszar artyleryjskich w Ostrowi Mazowieckiej. Do nich przybył z frontu I dywizjon, a 6 czerwca 1921 przyjmuje się jako datę powstania 1 pułku strzelców konnych. W styczniu 1923 pułk przeniesiono go do Garwolina. Jedynie 3 szwadron do jesieni 1926 kwaterował osobno, w majątku Głosków. W garwolińskich koszarach pułk kwaterował do września 1939.

Plan mobilizacyjny „S” Pułk w planie mobilizacyjnym „S”Nazwa pododdziałuTerminMiejsce mobilizacjidowódca pułku z drużynąalarmGarwolinpluton łączności1÷4 szwadronyszwadron karabinów maszynowychszwadron kawalerii nr 563 alarmszwadron kawalerii nr 6911pluton ckm nr 56 5pluton ckm nr 89 11kolumna taborowa nr 1636 alarmkolumna taborowa nr 1677 alarmuzupełnienie do czasu „W”6szwadron marszowy 1/1 psk18pluton marszowy nr 1/5630pluton marszowy nr 1/6930szwadron zapasowy30obiekty przemysłu obronnego Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkupłk Stanisław KrólickiI zastępca dowódcymjr Włodzimierz Ludwik Józef BiałobłockiI zastępca dowódcy (dubler)mjr dypl. Jan Kazimierz Jastrzębskiadiutantmjr Karol Błasiński (*)lekarz medycynykpt. dr Grzegorz Woźniakowskistarszy lekarz weterynariikpt. Karol Jackokomendant rejonu PW Konnegortm. adm. (kaw.) Władysław Słuszko-Ciapińskiw dyspozycji dowódcyrtm. Edmund ChojnackiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Jan Ołpińskioficer mobilizacyjnyrtm. Edmund Grunwaldzastępca oficera mobilizacyjnegopor. Mieczysław Bartikoficer administracyjno-materiałowypor Mirosław Sawickidowódca szwadronu gospodarczegomjr Karol Błasiński (*)oficer gospodarczypor int. Jan Cabajoficer żywnościowyvacatdowódca plutonu łącznościp.o. por. Stanisław Antoni Sokołowskidowódca plutonu kolarzyvacatdowódca plutonu ppanc.vacatdowódca 1 szwadronurtm. Stanisław I Łukaszewiczdowódca plutonuppor. Jan Wojciech Alfons Sokołowskidowódca 2 szwadronurtm. Jarosław Malinowskidowódca plutonupor. Józef Adam Leszczyńskidowódca plutonuppor. Stanisław Mierzikowiczdowódca 3 szwadronupor. Edward Schöenaichdowódca plutonuppor. Wacław Zaleskidowódca 4 szwadronup.o. por. Jan Kazimierz Koszutskidowódca plutonuppor. Jerzy Dobrskidowódca szwadronu kmrtm. Karol Dąbrowskidowódca plutonuppor. Józef Mossakowskidowódca plutonuchor. Narcyz Witczak-Witaczyńskidowódca szwadronu zapasowegomjr Oskar Andrzej Berensonzastępca dowódcymjr kontr. Izrafił Jedigar †18 V 1939.dowódca plutonuchor. Stanisław Hagnerodkomenderowanypor. Jan Marowskina kursiertm. Jan Mossakowskina kursiertm. Aleksander Sariusz-Wolskina kursiepor. Stanisław Sierawskina kursiepor. Władysław Tomaszewski

Mobilizacja w 1939 1 pułk strzelców konnych, pomimo że był pułkiem kawalerii zmotoryzowanej, to z uwagi na obowiązujący nadal plan mobilizacyjny „W” zobligowany był do zmobilizowania przewidzianych tym planem pododdziałów. W ramach mobilizacji alarmowej w grupie żółtej zmobilizował w czasie A+36 kolumnę taborową kawaleryjską nr 148 dla Mazowieckiej Brygady Kawalerii. W I rzucie mobilizacji powszechnej zmobilizował Ośrodek Zapasowy Mazowieckiej Brygady Kawalerii (OZKaw. „Garwolin”). Wysłano z pułku komisje poboru koni, dostarczyły one konie i wozy nie dla pułku lecz przekazano je do Ośrodka Zapasowego.

1 psk w kampanii wrześniowej Działania bojowe Obrona linii Wisły