mały|Brzeg jeziora İznik İznik (tur. İznik Gölü) – jezioro tektoniczne w północno-zachodniej Turcji, nieopodal morza Marmara.
İznik jest słodkowodnym zbiornikiem, piątym pod względem powierzchni jeziorem w TurcjiYAĞCI M.A., USTAOĞLU M.R., 2012: Zooplankton fauna of Lake İznik (Bursa, Turkey). Turkish Journal of Zoology, vol. 36 (3), s. 342 . Jest rozciągnięte równoleżnikowo, ma długość 32 km, szerokość 12 km, powierzchnia wynosi 313 km², objętość wód 12,2 km³, maksymalną głębokość do 80 m w południowej części, a średnią 40 m. Roczne wahania poziomu wody wynoszą 0,5 mFranz S.O. i in., 2006: Results from a multi-disciplinary sedimentary pilot study of tectonic Lake Iznik (NW Turkey) – geochemistry and paleolimnology of the recent past. Journal of Paleolimnology, 35, s. 717-719. DOI 10.1007/s10933-005-5015-3 . Zasilane jest przez pięć strumieniYAĞCI, USTAOĞLU 2012, s. 342: Kara, Kiran, Nadir spływające od północy z gór Samantli, Sölöz płynący z położonych na południu gór Katirli i Kiran wpadający do jeziora ze wschodu. Wypływa z niego tylko jedna rzeka Karsak, uchodząca na zachód do Morza MarmaraCzechowska M., 2025: Nikaia 325: w poszukiwaniu miejsca, które zmieniło chrześcijaństwo. Archeologia Żywa, 1 (95), s. 22, 23. İznik Gölü klasyfikuje się jako alkaiczne jezioro monomiktyczne ciepłeFranz i in. 2006, s. 719. Zasiedla je ponad 70 gatunków zooplanktonuYAĞCI, USTAOĞLU 2012, s. 343, 345-348, bentoniczne małżoraczki i otworniceBarut I.F., Ergin M., Meriç E., Avşar N., Nazik A., Suner F.: 2018: Contribution of natural and anthropogenic effects in the Iznik Lake bottom sediment: Geochemical and microfauna assemblages evidence. Quat. Int., 486, 129–142., rakiFranz i in. 2006, s. 720 i 19 gatunków ryb, w tym 11 z rodziny karpiowatych. Pozostałe 8 rodzin stwierdzonych w akwenie reprezentowane są po jednym gatunkuÖZULUĞ M., ALTUN Ö., MERİÇ N., 2005: On the Fish Fauna of Lake İznik (Turkey). Turkish Journal of Zoology, vol. 29 (4), s. 371. . Jezioro uznano w 1989 za ostoję ptaków IBA, ale nie będące objęte żadną formą ochrony i zagrożone przez zanieczyszczanie wód oraz presję człowiekaGrimmett R.F.A., Kasparek M., Kılıç A., Ertan A., 1989: Important Bird Areas In Turkey: Unprotected And Under Threat. .
Jest jeziorem tektonicznym leżącym w północnoanatolijskiej strefie uskokowej rozdzielającej platformę europejską od tektonicznego bloku anatolijskiego, wzdłuż południowego brzegu akwenu przebiega jeden z uskoków. Rejon jeziora od pliocenu do dziś jest aktywny sejsmicznie i trzęsienia ziemi są liczneFranz i in. 2006, s. 715, 716. Wschodnie i zachodnie brzegi jeziora budują rzeczne lub jeziorne piaski, żwiry i iły wieku neogeńskiego i czwartorzędowego, południowe brzegi tworzą kwarcowe piaskowce, mułowce i zlepieńce interwału kreda górna – eocen, miejscami wulkanity tegoż wieku, a północne brzegi głównie skały metamorficzne o wieku od wczesnego paleozoiku do późnej kredy. Dno akwenu tworzą osady czwartorzędowe i być może także plioceńskieFranz i in. 2006, s. 717, 718, 723.
Na wschodnim wybrzeżu jeziora znajduje się miasto İznik, w starożytności i średniowieczu zwane Nicea. Wówczas akwen nosił nazwę jeziora AskańskiegoCzechowska 2025, s. 21, 22.. Pojedyncze budowle dawnej Nicei (w tym największa znana bazylika chrześcijańska miasta – Hagios Neophytos), ulokowane poza murem miejskim, zostały w późniejszym czasie zatopione przez wody jeziora i ich ruiny znajdują się współcześnie na dnie, będąc obiektem archeologii podwodnejCzechowska 2025, s.26. O jeziorze pisał w starożytności Pliniusz Starszy, a Pseudo-Arystoteles informował o bardzo dużej zawartości sody w wodach akwenuViehberg F.A. i in., 2012: Seasonal hydrochemical changes and spatial sedimentological variations in Lake Iznik (NW Turkey). Quaternary International, 274, s. 102. .
W czasach współczesnych nad jeziorem rozwinęła się turystyka, a także rolnictwo, w tym uprawa oliwek i owoców, zaś z samego akwenu pozyskuje się głównie raki (ok. 300 ton rocznie na przełomie XX/XXI w.). Jezioro jest też źródłem wody używanej do irygacji okolicznych pól. Od końca XX w. obserwuje się istotne antropogeniczne skażenie wód związkami chemicznymi i ściekami, co skutkuje m.in. spadkiem liczebności ryb i zmianą typu troficznego, z dotychczasowego mezotroficznego na eutroficznyFranz i in. 2006, s. 719, 720.
Przypisy
Kategoria:Jeziora w Turcji