Christo Stoiczkow Stoiczkow (cyryl. Христо Стоичков Стоичков; ur. 8 lutego 1966 w Płowdiwie) – bułgarski trener piłkarski, były zawodnik m.in. CSKA Sofia, FC Barcelona i Parma F.C., z reprezentacją Bułgarii zajął czwarte miejsce na mundialu 1994 i został współkrólem strzelców turnieju.
Laureat Złotej Piłki 1994. Powszechnie uważany za najlepszego piłkarza w historii bułgarskiej piłki nożnej.
Kariera piłkarska Bułgaria Urodził się 8 lutego 1966 w drugim co do wielkości mieście Bułgarii – Płowdiwie nad rzeką Maricą. Jego ojciec był bramkarzem miejscowego Spartaka. Kiedy byłem małym chłopcem, pogryzłem kolegę, który obrzucał mnie kamieniami. Nazwano mnie psem. Nie było szans, aby znaleźć kogoś, kto zachowywał się gorzej ode mnie – wspominał swoje dzieciństwo piłkarz. Kiedy miał 10 lat, zapisał się do innego klubu ze swojego miasta – Marica, a następnie grał w zespole o nazwie Jurij Gagarin Płowdiw. Dzięki pomocy znanego działacza i sędziego Atanasa Uzunowa trafił do Hebrosa Charmanli, a po 2 latach podpisał kontrakt z czołową bułgarską drużyną – CSKA Sofia.
W klubie ze stolicy zadebiutował 23 lutego 1985 roku w przegranym 1-3 spotkaniu z Trakia Płowdiw i już w pierwszym roku gry zdobył z zespołem mistrzostwo i puchar kraju. W finale Pucharu Bułgarii w 1985 CSKA wygrało ze Spartakiem-Lewskim Sofia 2-1, a Stoiczkow został po meczu zdyskwalifikowany podobnie jak wielu uczestników tamtego spotkania i sędzia. Zawodnicy Lewskiego byli przekonani, że jeden z napastników rywala zagrał w polu karnym ręką i na boisku doszło do przepychanek oraz bójek, a sędziowie stracili kontrolę nad wydarzeniami. 19-letni wówczas napastnik, oprócz udziału w awanturze na placu gry, według niektórych po meczu wbiegł do szatni rywali z trofeum krzycząc Ten puchar jest nasz i został dożywotnio zdyskwalifikowany.
Po awansie reprezentacji do mundialu w Meksyku, wobec ukaranych zastosowano amnestię i piłkarz wrócił do gry po 10 miesiącach i 8 dniach, tracąc cały sezon 1985/86. Skazali mnie ludzie, którzy nie mieli pojęcia o futbolu. Nigdy nie grali w piłkę. Nie odróżniali jej od arbuza powiedział potem zawodnik. W 1987 r. CSKA zdobyło dublet, a napastnik strzelił 7 bramek.
W drużynie narodowej zadebiutował 23 września 1987 występując w pierwszym składzie w meczu z Belgią w eliminacjach do Euro 1988. Wcześniej był podporą reprezentacji młodzieżowych: U-18 (11 występów, 2 gole), U-20 (4 mecze), U-21 (18 spotkań, 10 goli) i drużyny olimpijskiej (2 mecze).
W sezonie 1988/89 tworzył linię ataku razem z Emiłem Kostadinowem oraz Ljubosławem Penewem i został królem strzelców ligi z 23 bramkami.
W półfinale Pucharu Zdobywców Pucharów zespół CSKA przegrał z FC Barcelona, ale zawodnik zapadł w pamięć trenerowi Johanowi Cruijffowi. Katalończycy chcieli sprowadzić młodego napastnika latem 1989 roku, ale władze wojskowego klubu nie chciały oddać swojej gwiazdy przed zakończeniem kontraktu. W kolejnym sezonie 38 goli dało Bułgarowi tytuł najbardziej bramkostrzelnego piłkarza Europy wspólnie z Hugo Sánchezem z Realu Madryt.
FC Barcelona mały|Buty w których Bułgar strzelił setną bramkę w barwach FC Barcelona 4 maja 1990 podpisał pięcioletnią umowę z FC Barcelona, a kwota odstępnego za zawodnika, któremu skończył się kontrakt wynosiła 4,5 mln dolarów (nie obowiązywało wtedy tzw. prawo Bosmana). Tamtego lata klub z Katalonii zasilili także Jon Andoni Goikoetxea i Albert Ferrer. Jak ujawnił po latach Bułgar, zanim trafił do „Blaugrany” otrzymał propozycję gry w zespole lokalnego rywala – Espanyolu Barcelona.
Podczas grudniowego meczu o Superpuchar Hiszpanii z Realem Madryt nadepnął na piętę sędziego Urízara Azpitarte, który pokazał mu czerwoną kartkę. Kibice katalońskiego klubu wielokrotnie zarzucali temu arbitrowi stronniczość, pretensji nie krył także Johan Cruijff. „Ósemka” Barcelony została początkowo zawieszona na pół roku, co zmniejszono później do dwóch miesięcy. Wiele lat później Bułgar przeprosił publicznie sędziego, który nie żywił do niego urazy. Wspólnie wystąpili w programie rozrywkowym i w sposób humorystyczny odtworzyli tamto boiskowe wydarzenie.
Dyskwalifikacja napastnika była tym dotkliwsza, że poważną kontuzję kostki w sezonie 1990/91 leczył filar zespołu Ronald Koeman. Po powrocie do gry Bułgar strzelił 4 gole w wygranym 6:0 spotkaniu z Athletikiem Bilbao na San Mamés. W swoim debiutanckim sezonie w Primera División w 24 spotkaniach zdobył 14 goli, o 5 mniej niż król strzelców Emilio Butragueño, a Barca zdobyła pierwsze od 6 lat mistrzostwo Hiszpanii.
W Pucharze Zdobywców Pucharów Bułgar strzelił 6 goli w 8 spotkaniach, ale z powodu kontuzji nie wystąpił w przegranym przez Barcelonę finale z Manchesterem United.
W sezonie 1991/92 zdobył 17 bramek w 32 spotkaniach w lidze, a Barça obroniła mistrzowski tytuł oraz zdobyła krajowy Superpuchar.
20 maja 1992 na Wembley, w meczu z Sampdorią Barça wygrała finał Pucharu Europy, a Stoiczkow został pierwszym Bułgarem, który zdobył to trofeum. Napastnik wykupił prawa do transmisji tego spotkania bułgarskiej telewizji, aby mogli je obejrzeć jego rodacy.
W plebiscycie France Football na najlepszego piłkarza Europy zdobył o 18 głosów mniej niż zwycięzca Marco van Basten. Znany z kontrowersyjnych wypowiedzi zawodnik Barcelony powiedział mediom, że on sam powinien otrzymać nagrodę, a na wynik głosowania wpływał właściciel Milanu Silvio Berlusconi. Holenderski napastnik wyprzedził Bułgara także w plebiscycie Piłkarza Roku FIFA.
Latem zawodnik odrzucił oferty m.in. z SSC Napoli, Interu Mediolan oraz Paris Saint-Germain i przedłużył swój kontrakt.
W grudniu 1992 roku strzelił bramkę w meczu o Puchar Interkontynentalny, a Barça przegrała z São Paulo FC 1-2. Podczas zwycięskiego lutowego dwumeczu o Superpuchar Europy z Werderem Brema zdobył gola w rewanżu na Camp Nou.
Walka o zwycięstwo w Primera División podobnie jak rok wcześniej rozstrzygnęła się w ostatniej kolejce. Real Madryt przegrał na wyjeździe z CD Tenerife, a Barça wygrała swój mecz oraz całe rozgrywki dzięki bramce Stoiczkowa, która była jego dwudziestym ligowym trafieniem w sezonie.
W kolejnym okresie transferowym do „Blaugrany” trafił Romário. Cruijff uzasadniał ten transfer mówiąc, że dopiero gdy Bułgar będzie miał godnego siebie konkurenta do gry w ataku, to zacznie grać na 100%. Stoiczkow odpowiedział To głupota kupować czwartego obcokrajowca. A jeśli już kierownictwo klubu tak chce, powinno sprowadzić do Barcelony mojego rodaka Lubo Peneva. Ile kosztował Brazylijczyk? 600 mln peset? Dodam 200 mln z własnych oszczędności i kupmy Lubo. Ostatecznie Romario został najlepszym przyjacielem Stoiczkowa w Barcelonie.
Zgodnie z obowiązującymi wtedy w Hiszpanii przepisami, na boisku mogło występować tylko trzech obcokrajowców. Brazylijczyk oraz Ronald Koeman występowali regularnie, a wobec Stoiczkowa i Michaela Laudrupa Johan Cruijff stosował rotację. Z biegiem czasu coraz częściej grał Bułgar, a Barça ponownie zdobyła tytuł mistrza Hiszpanii w ostatniej kolejce.
Najskuteczniejszym zawodnikiem Barcelony w lidze został Romário – 30 bramek, a Stoiczkow strzelił 16 goli. Tytuł mistrzowski przysłoniła fatalna porażka w finale Pucharu Europy z A.C. Milan 0-4, po której trener „Dumy Katalonii” postanowił odmłodzić skład.
Mundial w USA 17 listopada 1993 roku na stadionie Parc des Princes w Paryżu Bułgaria po dramatycznym meczu pokonała Francję i awansowała do mundialu w USA.
W pierwszym meczu fazie grupowej reprezentacja prowadzona przez Dimityra Penewa, odkrywcę talentu Stoiczkowa w CSKA przegrała z Nigerią 0-3. W kolejnym spotkaniu, z Grecją Stoiczkow wykorzystał dwa rzuty karne, a pojedynek, który zakończył się wynikiem 4-0 był pierwszym zwycięstwem Bułgarów w historii MŚ. Napastnik Barcelony powiedział po meczu Przy obu „jedenastkach” byłem bardzo spokojny, nigdy nie marnuję takich sytuacji. W następnym meczu, z Argentyną piłkarz ponownie strzelił gola, a po wygranej 2-0 jego drużyna awansowała do fazy pucharowej.
W 1/8 finału Bułgarzy wygrali w rzutach karnych z Meksykiem (w regulaminowym czasie 1-1, gol Stoiczkowa), a w ćwierćfinale pokonali Niemcy 2-1. Bramka którą w tym spotkaniu z rzutu wolnego zdobył najlepszy zawodnik reprezentacji z Bałkanów stała się jednym z symboli mundialu w USA. W półfinałowym pojedynku z Włochami piłkarze z Bałkanów przegrali 1-2 po bramce swojego najlepszego strzelca, który po spotkaniu powiedział Bóg jest ciągle Bułgarem, ale sędzia jest Francuzem krytykując arbitra za niepodyktowanie rzutu karnego w drugiej połowie spotkania.
W meczu o trzecie miejsce Szwecja rozgromiła drużynę z Bałkanów 4-0.
Po turnieju Stoiczkow powiedział o selekcjonerze Dymitarze Penewie W naszym sukcesie nie ma żadnej jego zasługi. Marny z niego taktyk, jeszcze gorszy psycholog. Miał po prostu dobrych zawodników.
Tytuł króla strzelców turnieju wspólnie z Rosjaninem Olegiem Salenką dało mu 6 strzelonych bramek (5 goli w meczu z Kamerunem).
Bułgar był najlepszym europejskim zawodnikiem roku i z dużą przewagą wygrał Złotą Piłkę 1994. Otrzymał 210 głosów (28 pierwszych miejsc za 5 punktów, 13 drugich za 4, pięć trzecich za 3, jedno czwarte za 2 i jedno piąte za 1) i wyprzedził wicemistrzów świata, Roberta Baggia (136) i Paola Maldiniego (109). Jedynie austriacki korespondent France Football nie umieścił Bułgara wśród pięciu najlepszych europejskich zawodników 1994 roku. Żona piłkarza, Mariana powiedziała, że nigdy wcześniej nie widziała go tak szczęśliwego, a podczas wręczenia nagrody w Paryżu zawodnik wyznał Gdy byłem mały, zobaczyłem w telewizji Johana Cruyffa, jak w świetle lamp błyskowych podnosił w górę Złotą Piłkę. Od tamtej pory śniłem, że spotka mnie to samo.
Stoiczkow został także wybrany Człowiekiem Roku w Bułgarii doświadczając tego zaszczytu jako drugi sportowiec w historii po Geoirgim Asparuchowie w 1965, a także otrzymał nagrodę Piłkarza Roku w Bułgarii i został najlepszym sportowcem Bułgarii w 1994 roku, a w plebiscycie na Piłkarza Roku FIFA ustąpił tylko Romário.
1994/95 i rok w Parmie W sezonie 1994/95 wystąpił w 26 ligowych meczach Barçy i zdobył 9 goli, tyle samo co Ronald Koeman i Jordi Cruijff. W marcu 1995 publicznie wygłosił swoje zarzuty wobec trenera – odejście Romario, Laudrupa, Zubizarrety oraz promowanie własnego syna, za co został ukarany przez klub piętnastodniową dyskwalifikacją. Stosunki Stoiczkowa z Johanem Cruijffem znacznie się pogorszyły, co doprowadziło do transferu napastnika.
Za 15 mln dolarów trafił do włoskiej Parmy, ale nie mógł znaleźć wspólnego języka z gwiazdą drużyny Gianfranco Zolą. W prowadzonym przez Nevio Scalę zespole strzelił 5 bramek w 23 spotkaniach w Serie A, oraz 2 w Pucharze Zdobywców Pucharów.
Euro 1996 mały|Mecz Bułgaria-Rumunia na Euro 1996, w którym Stoiczkow strzelił gola w 3 min. spotkania. Na Euro 1996 Bułgaria trafiła do grupy B razem z Hiszpanią, Francją i Rumunią. Napastnik strzelił po jednej bramce w każdym spotkaniu i został wybrany do drużyny gwiazd turnieju, ale jego drużyna zdobyła tylko 4 punkty i nie awansowała do fazy pucharowej.
Powrót do Barçy mały|Finał Pucharu Zdobywców Pucharów 1997. Latem 1996 za 3 mln dolarów ponownie trafił do Barçy. Niekwestionowanym liderem drużyny Bobby’ego Robsona był Ronaldo (47 goli w 49 meczach we wszystkich rozgrywkach), a w ataku występowali także Luis Enrique i Juan Antonio Pizzi. Bułgarski internacjonał strzelił 7 bramek w 22 meczach często wchodząc na końcówki spotkań. Wraz z zespołem zdobył Puchar Zdobywców Pucharów i Puchar Króla.