thumb|upright=0.8|Szambelan Szambelan (fr. chambellan) – wysoki urzędnik dworski, pełniący swą służbę na pokojach panującegoJoachim Bartoszewicz: Podręczny słownik polityczny. Do użytku posłów, urzędników państwowych, członków ciał samorządowych i wyborców, s. 749..
Historia Etymologicznie, a także w dużej mierze historycznie, oficer odpowiedzialny za nadzór nad sprawami wewnętrznymi. Byli to podkomorzy klasztorów lub katedr, którzy opiekowali się finansami, zawiadamiali o zebraniach kapituły i dostarczali materiałów niezbędnych do różnych nabożeństw. Historycznie szambelan nadzorował organizację spraw wewnętrznych (w tym etykiety dworu) i często był także odpowiedzialny za przyjmowanie i wypłacanie pieniędzy przechowywanych w komnatach królewskich. Stanowisko to było zwykle nadawane jako zaszczyt dla wysokiego rangą członka szlachty lub duchowieństwa, często ulubieńca królewskiego. Cesarze rzymscy nadawali tym urzędnikom tytuł cubeularius. W Świętym Cesarstwie Rzymskim tytuł szambelana przypadał zwykle margrabiom brandenburskim. Szambelan Świętego Kościoła Rzymskiego cieszy się bardzo rozległymi uprawnieniami, mając pod swoją opieką dochody papieskiego domu, ale posiada m.in. szeroką jurysdykcję cywilną i karną. W czasie wakatu na Stolicy Apostolskiej stoi na czele administracji Kościoła rzymskiego. Urząd ten datowany jest na XI w., kiedy to zastąpił archidiakona. Na znak swej godności szambelanowie nosili klucz, który w XVII wieku często był posrebrzany i faktycznie pasował do zamków drzwi komnat. Od XVIII wieku stał się jedynie symboliczną, choć wspaniałą odznaką rangi z pozłacanego brązu. W wielu krajach istnieją ceremonialne stanowiska związane z domem panującego.
Szambelani w Polsce W Rzeczypospolitej Obojga Narodów odpowiednikiem szambelana był podkomorzy. Tytuł szambelana pojawił się w czasach panowania Jana III Sobieskiego, a upowszechniony został przez Stanisława Augusta Poniatowskiego jako tytuł przede wszystkim honorowy.
Za czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego szambelanami byli m.in.: Mikołaj Krzywiec-Okołowicz Józef Kulwieć Karl Friedrich von Conradi Kazimierz Mieczkowski Tomasz Adam Ostrowski Kanut Feliks ManińskiHerbarz szlachty polskiej. T.10 - s.198, https://www.wbc.poznan.pl/publication/67202 Krzysztof Niemirowicz-Szczytt Józef Niemirowicz Szczytt (zm. między 1808 a 1817)A. Haratym, Józef Szczytt Niemirowicz, [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. 47, 2011, s. 561–563. Adrian Górkiewicz Feliks Niemirowicz-Szczytt Michał Niemirowicz-Szczytt Teodor Dyzma SzymanowskiPolski Słownik Biograficzny, „Feliks Szymon Szymanowski (1791-1867)”, Małgorzata Osiecka, Tom L/1. zeszyt 204, Warszawa-Kraków. Polska Akademia Nauk, 2014, . s. 58. Franciszek TwarowskiBłażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek: Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom VII. Bydgoszcz 2006. , s. 110–111. Tadeusz Włodek Antoni Buthner-Zawadzki Maciej Wolicki Mikołaj Wolski Józef Wybicki August Kicki Józef Bonawentura Koczorowski Jan Kazimierz Makowiecki Mikołaj Sabba Mrozowicki Michał Kuszell Michał Chełkowski Mikołaj Piaskowski Józef Frankowski Florian Cieszkowski Franciszek Osipowicz Jerzy von Knabenau Antoni Mierosławski Jan Bogatko Andrzej Pilarski Józef Leliwa Piechowski Franciszek Dunin Wąsowicz Stanisław Mokronowski Marcin Leżeński
Zobacz też
kamerling
Przypisy
Kategoria:Zawody historyczne