thumb|Na trzonie i kapeluszu widoczne resztki pomarańczowej zasnówki thumb thumb|Przekrój owocnika Zasłonak fioletowy (Cortinarius violaceus (L.) Gray) – gatunek grzybów z rodziny zasłonakowatych (Cortinariaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Cortinarius, Cortinariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1753 r. Karol Linneusz, nadając mu nazwę Agaricus violaceus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1821 r. Samuel Frederick Gray. Synonimy naukowe: Agaricus violaceus L. 1753 Agaricus violaceus var. elegans Pers. 1800 Agaricus violaceus var. opacus Pers. 1800 Agaricus violaceus L. 1753 var. violaceus Amanita araneosa var. violaceus (L.) Lam. 1783 Cortinarius violaceus (L.) Gray 1821 subsp. violaceus Cortinarius violaceus (L.) Gray 1821 var. violaceus Gomphos violaceus (L.) Kuntze 1898 Inoloma violaceum (L.) Wünsche 1877 Nazwę polską podał Andrzej Nespiak w 1975 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako tabakierka, tłuściocha, tłustocha.
Morfologia Kapelusz Średnica przeciętnie od 4 do 15 cm< Młode egzemplarze mają owocniki o intensywnej, niebieskofioletowej barwie z lekko metalicznym połyskiem. U starszych egzemplarzy kolor brązowy z fioletowym odcieniem. Powierzchnia ziarnista, sucha, aksamitna. Kształt półkolisty do płaskiego u starszych. Blaszki Rozstaw dość mocno zróżnicowany w tym gatunku, od rzadkiego do umiarkowanie gęstego, szerokie i szeroko przyrośnięte, barwy od fioletowej u młodych osobników, poprzez fioletowobrązową do ciemnobrązowej u starszych. Ostrza blaszek pokryte kosmkami (dostrzec to można tylko pod lupą). Trzon Wysokość 8–12 cm, grubość 1–3 cm. Kształt pałkowaty z wyraźnie zgrubiałą podstawą (osiąga grubość ok. 4 cm). U młodych okazów pełny, u starszych pusty wewnątrz. Powierzchnia łuskowata, ciemnofioletowa, a podczas suchej pogody niemal czarna. U młodych okazów otoczony jest zasnówka, która jednak szybko zanika. Miąższ Barwa od jasno- do ciemnofioletowej, o łagodnym smaku i cedrowym zapachu. Zasada barwi miąższ na czerwono, kwas na zielonkawo. Wysyp zarodników Brązowy. Cechy mikroskopowe Zarodniki migdałowatte lub elipsoidalne, drobno brodawkowate, o średnicy 11,5–13,5 × 7–9 µm. Cheilocystydy duże, z fioletową treścią, co wśród zasłonaków jest cechą charakterystyczną tylko dla tego gatunku. Gatunki podobne zasłonak wonny (Cortinarius traganus), który ma blaszki ochrowe, później rdzawobrązowe, miąższ szafranowoochrowy i nieprzyjemny zapach acetylenu. zasłonak hercyński (Cortinarius hercynicus), czasami uważany za podgatunek zasłonaka fioletowego. Występuje pod świerkami i sosnami, ma szersze zarodniki.
Występowanie i siedlisko Występuje na niektórych wyspach i wszystkich kontynentach poza Afryką i Antaktydą. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V – narażony na wyginięcie. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Belgii, Niemczech, Danii, Anglii, Holandii.
Rośnie na ziemi w lasach liściastych i mieszanych, pojedynczo lub w niewielkich grupach w okresie letnio-jesiennym (od sierpnia do października). Rośnie głównie pod bukami, brzozami, na glebach kwaśnych lub zasadowych. Spotykany jest głównie w górach.
Znaczenie Grzyb mykoryzowy. Nie jest trujący, jest jednak mało smaczny, a po ugotowaniu staje się gorzkawy. W Polsce uważany jest za grzyb niejadalny. Ze względu na rzadkość występowania zasługuje na ochronę, na Słowacji jest gatunkiem chronionym.
Przypisy
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza Kategoria:Zasłonakowate