Władysław BandurskiW ewidencji kościelnej w języku łacińskim, jak i w ewidencji Austro-Węgier był w języku niemieckim był określany jako „Vladislaus Bandurski”. (ur. 25 maja 1863 w Sokalu, zm. 6 marca 1932 w Wilnie) – polski duchowny rzymskokatolicki, doktor, biskup pomocniczy archidiecezji lwowskiej i archidiecezji wileńskiej, honorowy kapelan Legionów Polskich, naczelny kapelan Wojska Litwy Środkowej i przewodniczący Zarządu Oddziału Wileńskiego Związku Harcerstwa Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Władysław Bandurski urodził się 25 maja 1863 lub 1865 w SokaluNie ma zgodności co do roku urodzenia. Część źródeł podaje rok 1863, a inne rok 1865. Od udzielenia księdzu sakramentu święceń rok 1863 konsekwentnie podawano w Szematyzmach archidiecezji lwowskiej. Tenże 1863 rok wymieniono także na pomniku-nagrobku w Wilnie, jak i na tabliczce identyfikacyjnej, ujawnionej przy szczątkach biskupa podczas ekshumacji w 1996. Istnieje też prawdopodobny akt urodzenia, wskazujący na ten rok. W inskrypcji na płycie nagrobnej bp. Bandurskiego w Kościele Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej w Warszawie wypisano jednak jako datę urodzenia 25.05.1865. Ponadto w czasopiśmie „Epoka” nr 201/1927 podano rok 1864.. Pochodził z niezamożnej rodziny mieszczańskiej o religijnym i patriotycznym usposobieniu. Był synem Wincentego (rzemieślnika, pracującego jako mistrz szewski) i Zofii z domu Haraszkiewicz (1823-1909). Miał rodzeństwo. Dom Bandurskich leżał przy zbiegu ulicy Tadeusza Kościuszki i Szlacheckiej. Spotykali się w nim działacze niepodległościowi. Podczas powstania styczniowego w 1863 w tym domu odbywały się spotkania dotyczące losu walczących, zaś w zrywie niepodległościowym brał udział jego starszy brat, matka była kurierką Rządu Narodowego, wraz z innymi kobietami karmiła powstańców, po upadku udzielała schronienia uciekinierom z insurekcji i roztaczała nad nimi opiekę oraz działała w Komitecie Żeńskim przy klasztorze Bernardynów. Jego brat Leopold w latach 70. i 80. był nauczycielem w szkole w Zabużu Sokalskim (zm. w 1910)).
Od dzieciństwa Władysław Bandurski wykazywał religijność i pobożność, codziennie uczęszczał z matką na mszę św. i nieszpory, odprawiał nabożeństwo majowe przed ołtarzykiem stworzonym w domu, modlił się przed obrazem Matki Bożej Sokalskiej w kościele Matki Bożej Pocieszenia w Sokalu (ojców Bernardynów) oraz pielgrzymował do pobliskiego Tartakowa, gdzie czczony był obraz Matki Bożej Tartakowskiej. Udzielał się jako ministrant u boku miejscowego proboszcza ks. Antoniego Szeligowskiego. W rodzinnym Sokalu ukończył naukę w pięcioklasowej szkole ludowej (powszechnej), prowadzonej przez siostry Felicjanki. Następnie kontynuował edukację we Lwowie, gdzie kształcił się w C. K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa i tam w 1883 zdał egzamin dojrzałości. W trakcie nauki zarabiał na siebie udzielając korepetycji.
Początki służby kapłańskiej thumb|Bp Władysław Bandurski thumb|Władysław Bandurski na obrazie Józefa Męciny-Krzesza (1906) thumb|Biskup Bandurski (1907) W 1883 wstąpił do Seminarium Duchownego we Lwowie. Równocześnie podjął studia teologiczne na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Lwowskiego. 24 lipca 1887 we Lwowie otrzymał sakrament święceń z rąk abp. Seweryna MorawskiegoW niektórych źródłach podawano datę święceń kapłańskich w 1888.. Mszę prymicyjną odprawił 25 lipca 1887 w kościele sióstr Franciszkanek we LwowieNiekiedy podawano datę mszy św. prymicyjnej w dniu 25 lipca 1887, aczkolwiek na lipiec wskazuje obchodzenie 40. rocznicy pracy kapłańskiej w 1927.. Następnie udał się do Rzymu, gdzie kontynuował studia w Kolegium Polskim na Uniwersytecie Gregoriańskim, uzyskując w 1889 stopień doktora filozofiiW Szematyzmach archidiecezji lwowskiej od 1891 był wymieniany tylko ze stopniem doktora filozofii. i według niektórych źródeł także teologii.
W 1890 powrócił do kraju. W październiku 1890 został powołany do parafii w Kamionce Strumiłowej, gdzie 10 listopada 1890 został wikarym. Jednocześnie był katechetą w tamtejszej pięcioklasowej szkole męskiej. Posługiwał też w Milatynie. Pełnił funkcję członka zarządu oddziału Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego w Kamionce Strumiłowej. W 1892 został przeniesiony do Stanisławowa, gdzie został wikariuszem tamtejszej kolegiaty. Jako prefekt uczył także religii w kilku miejscowych szkołach. Około 1893/1994 był katechetą w etatowej męskiej szkole ludowej pospolita sześcioklasowej im. Adama Mickiewicza w Stanisławowie. W 1893 lub na początku 1894 został wikariuszem przy kościele katedralnym we LwowiePrzydzielenie ks. Bandurskiego do katedry lwowskiej podano w Szematyzmie z 1894, co odznaczałoby, że został tam skierowany już w 1893.. Około 1894/1894 był katechetą w mieszanej dwuklasowej szkole im. Św. Zofii, a następnie krótkotrwale w pensjonacie p. Niedziałkowskiej. Według późniejszych opracowań wykładał religię w szkołach państwowych i prywatnych i został prefektem szkół lwowskich. W tym zakresie zaangażował się w ruch patriotyczny, był organizatorem obchodów, nabożeństw i wspomnień bohaterów polskich, w tym z roku 1863. Co roku odwiedzał rodzinny Sokal, odprawiając mszę w kościele ojców Bernardynów.
W 1894 lub 1895 został mianowany przez powołanego do Krakowa ks. kardynała Janę Puzynę na jego kapelana i sekretarzaNie ma zgodności w źródłach odnośnie do roku powołania ks. Bandurskiego do Krakowa. W czasopiśmie „Epoka” nr 201/1927 podano, że przepracował w mieście 13 lat.. Wkrótce potem został kierownikiem małego seminarium w Krakowie. W 1896 objął funkcję kanclerza konsystorza generalnego Książęco-Biskupiego w Krakowie. W 1901 został kanonikiem gremialnym kolacji biskupiej w KrakowieW „Kurjerze Lwowskim” nr 336/1912 podano rok 1899.. Od około 1901 pełnił funkcje kanclerza, referenta i radcy konsystorza. 19 sierpnia 1901 poświęcił krzyż na Giewoncie w Zakopanem podczas mszy, w której uczestniczyło ok. 300 osób. Około 1902 został mianowany przez Leona XIII papieskim prałatem domowymW niektórych źródłach podano rok 1903, aczkolwiek informacja o tym została wymieniona w Szematyzmie z 1903, co oznaczałoby, że otrzymał ten tytuł rok wcześniej., a po jego śmierci w tym samym roku był prałatem domowym papieża Piusa X. Wygłosił głośne kazania podczas pielgrzymki Górnoślązaków w kościele mariackimgrun (1903) oraz 24 marca 1905 w 111. rocznicę przysięgi Tadeusza Kościuszki i w rocznicę śmierci tegoż 15 października 1903. Zasłynął jako natchniony kaznodzieja z uwagi na swoje patriotyczne kazania, głoszone także podczas uroczystości narodowych. Zyskał przydomki Złotousty Kapłan (wzgl. Kaznodzieja) oraz Drugi Skarga (bądź Skarga Odrodzonej Rzeczypospolitej). W 1905 był autorem odezwy do mieszkańców Galicji wzywającej do niesienia pomocy materialnej Polakom z Królestwie Kongresowym rannym i potrzebującym w wyniku poboru żołnierzy do udziału w wojnie rosyjsko-japońskiej.
10 października 1906 został mianowany biskupem tytularnym cydoneńskim in partibus infidelium (pol. w prowincjach [zamieszkanych przez] niewiernychW ewidencji kościelnej w języku łacińskim określany jako „Episcopus Cydoniensis”.; inaczej cydońskim (na Krecie), wzgl. Cydonii (Kreta), zastępując Józefa Webera. Był związany z C. K. Gimnazjum św. Jacka w Krakowie, gdzie 15 grudnia 1906 odbyło się jego uroczyste pożegnanie. 30 grudnia 1906 w archikatedrze lwowskiej został konsekrowany przez abp. Józefa Bilczewskiego na biskupa-sufragana archidiecezji lwowskiej (formalnie objął urząd od dnia 1 stycznia 1907). Jednocześnie został rektorem Seminarium Duchownego we Lwowie i sprawował to stanowisko do około 1912 (od wtedy kolejnym rektorem był ks. prof. Zygmunt Lenkiewicz),. Od sakry biskupiej był też asesorem w konsystorzu metropolitalnym oraz egzaminatorem prosynodialnym. W sierpniu 1907 otrzymał tytuł kanonika gremialnego kapituły metropolitalnej lwowskiej. U boku arcybiskupa uczestniczył w zarządzaniu archidiecezją lwowską. Współpracował z Uniwersytetem Lwowskim, jako kapłan uczestnicząc w wielu uroczystościach uczelni. Szerzył kult królowej Jadwigi, propagował hasło Zbudźmy Jadwigę, mając pragnienie wszczęcia jej procesu beatyfikacyjnego. Od około 1909 pełnił funkcję wiceprezesa Instytutu Ubogich Chrześcijan we LwowiePisownia dosłowna: „Instytutu Ubogich Chrześcian we Lwowie”. (prezesował abp Bilczewski).
We Lwowie kontynuował swoją rolę kaznodziei. Należał do Komitetu Grunwaldzkiego, a podczas obchodów 500. rocznicy bitwy pod Grunwaldem wygłosił płomienne kazania 29 czerwca 1910 we Lwowie oraz w trakcie obchodów 14-16 lipca 1910 przy odsłonięciu pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie, występując przeciw trzem cesarzom państw zaborczych oraz przepowiadając bliskie odrodzenie Polski. Patronował wówczas akcji obronnej katolickiej i narodowej w Chełmskiem. W 1912 był organizatorem akcji protestacyjnej przeciw odłączeniu ziemi chełmskiej od Królestwa Kongresowego przez Imperium Rosyjskie. Założył wówczas Komitet Ochrony Kresów Wschodnich, zbierał środki finansowe dla opornych i wydał odezwę pt. Brońmy „opornych”!. Biskup przedostawał się przez kordon rosyjski przybywając do ziemi chełmskiej. Powstał wtedy Dar Chełmski. Konspiracyjna praca dla Chełmskiego zbliżyła go do Aleksandra Zawadzkiego (Prokopa), oraz do młodszych działaczy narodowych, którzy głosili bliskość i konieczność czynu zbrojnego. Kiedy z kół: „Zarzewia” i Drużyn Strzeleckich zaczęło się w końcu 1911 i w ciągu 1912 zbieranie daru chełmskiego na tle głośnej wówczas w całej Galicji akcji wiecowej i dwóch krwawych demonstracji ulicznych we Lwowie przeciw konsulatowi rosyjskiemu (pierwsza w grudniu 1911, druga w maju 1912), był w stałym i żywym kontakcie z inicjatorami akcji obronnej Chełmskiego, Feliksem Młynarskim (Janem Brzozą) i Janem Dąbskim, oraz prof. Eugeniuszem Romerem. Posługując się pseudonimem „Mieczysław Ziemski” działał w tajnych organizacjach Hufiec Święty oraz założonej w 19012 Konfederacji Polskiej, a w ramach jej działalności został kapelanem
Należał do tajnej organizacji obywatelskiej, patronując Drużynom Strzeleckim, „Zarzewiu”, „Sokołowi”, Drużynom Bartoszowym i uczestnicząc w wielu uroczystościach tych organizacji (np. dokonując poświęceń ich sztandarów) (uczestniczył w zjazdach DB w 1910 i w 1913). W jego mieszkaniu przy Placu Kapitulnym we Lwowie zbierali się działacze niepodległościowi o różnych poglądach (przed 1914 sam biskup pełnił niejako rolę łącznika między organizacjami). Tam też na przełomie 1912/1913 omawiany był wraz z nim projekt zamachu na sobór na Placu Saskim w Warszawie, aby nie dopuścić do przyjazdu cara i ugodowej demonstracji (plan nie został wykonany z powodu odwołania przyjazdu cara do Warszawy na otwarcie soboru). Wszedł w najbliższy kontakt z Józefem Piłsudskim (spotkał się z nim pod koniec czerwca 1914 podczas pogrzebu ostatniego członka Rządu Narodowego z 1863, Józefa Kajetana Janowskiego), był związany ze Związkiem Walki Czynnej i Związkiem Strzeleckim. Był członkiem zwyczajnym Towarzystwa Opieki nad Polskimi Zabytkami Sztuki i Kultury. W połowie 1912 zasiadł w prezydium lwowskiego komitetu obchodów 50-lecia powstania styczniowego 1863-1913.
I wojna światowa Po wybuchu I wojny światowej początkowo pozostawał we Lwowie. W trakcie okupacji rosyjskiej Lwowa na przełomie 1914/1914 odwiedzał kościoły we Lwowie i błogosławił ludność. Po zajęciu Małopolski Wschodniej przez Rosjan, wobec zagrożenia represjami ze strony nadchodzących Rosjan 2 września 1914 wyjechał ze Lwowa (bez porozumienia z arcybiskupami Bilczewskim i Teodorowiczem, którzy zostali na miejscu), trafił do Krakowa, a stamtąd do Wiednia, gdzie dotarł 16 września 1914 (według innej wersji został zmuszony do wyjazdu do Wiednia przez Austriaków wskutek działalności niepodległościowej biskupa). Na początku 1915 w Wiedniu wszedł w skład Komitetu Polskiego Archiwum Wojennego. Według ewidencji kościelnej z 1916 (tj. za rok 1915) figurował nadal na swych przedwojennych stanowiskach w archidiecezji lwowskiej.