Węgry są republiką parlamentarną, w której panuje pluralizm polityczny. Parlament jest unikameralny, posiada władzę legislacyjną, prezydent republiki ma bardzo skromne uprawnienia, ale wraz z rządem stanowi egzekutywę. Władzę sądowniczą stanowią niezawisłe sądy, a nad zgodnością ustaw z konstytucją czuwa Trybunał Konstytucyjny.

Konstytucja Dotychczas obowiązywała konstytucja z 18 sierpnia 1949 roku (weszła w życie 20 sierpnia 1949 roku), wzbogacona o poprawki z 19 kwietnia 1972 roku i 18 października 1989 roku, wprowadzające demokratyczne rozwiązania systemowe. Nowa konstytucja została przyjęta przez Zgromadzenie Narodowe 18 kwietnia 2011 roku. Weszła w życie z początkiem roku 2012.

W 2026 roku po uzyskaniu w wyborach parlamentarnych większości konstytucyjnej rządząca partia Tisza uchwaliła dwie poprawki do konstytucji. Obejmowały one m.in. wprowadzenie limitów kadencji dla premiera (8 lat) oraz parlamentarzystów (3 kadencje, 12 lat), zmiany w sposobie funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, utworzenie Narodowego Urzędu ds. Odzyskiwania i Ochrony Mienia oraz przedterminowe wygaszenie kadencji prezydenta Tamása Sulyoka. Zmiany były krytykowane jako wprowadzane w pośpiechu, ze skróconym czasem konsultacji społecznych; największe kontrowersje budził sposób odwołania prezydenta przez przedterminowe wygaszenie jego kadencji.

Zgromadzenie Krajowe

Najwyższym organem władzy państwowej i przedstawicielstwa ludu jest Węgierski jednoizbowy parlament - Zgromadzenie Narodowe (), składające się ze 199 deputowanych wybieranych na 4 letnią kadencję. Na mocy 17. poprawki do konstytucji deputowany może sprawować mandat maksymalnie 12 lat (3 kadencje). thumb|250px|Budynek parlamentu węgierskiego

Parlament może zostać rozwiązany przez prezydenta, jeśli podczas tej samej kadencji uchwali on co najmniej 4 razy wotum nieufności wobec rządu lub też w wyniku ustania pełnomocnictw rządu, w ciągu 40 dni nie dokona wyboru na premiera osoby proponowanej przez prezydenta. Dodatkowo prezydent ma prawo rozwiązać parlament i ogłosić nowe wybory, o ile rząd nie zatwierdzi budżetu do kwietnia każdego roku.

Parlament może także dokonać samorozwiązania poprzez wydanie specjalnej uchwały. Zgromadzenie Narodowe nie może być rozwiązane lub samo się rozwiązać podczas stanu wyjątkowego bądź wojennego.

Zgromadzenie Narodowe obraduje w systemie sesyjnym – dwie sesje zwyczajne co roku. Sesja nadzwyczajna może zostać zwołana na wniosek prezydenta, rządu lub minimum 1/5 ogólnej liczby deputowanych. Uchwały zapadają większością głosów więcej niż połowy obecnych deputowanych (większość zwykła). Do zmiany konstytucji oraz podjęcia decyzji w niej określonych (np. użycia sił zbrojnych), wymagana jest większość 2/3 głosów deputowanych (większość kwalifikowana).

Pracami izby kieruje marszałek, zastępowany przez trzech wicemarszałków.

Wśród deputowanych obowiązuje zakaz łączenia stanowisk (tzw. incompatibilitas). Deputowanym nie może być np. prezydent czy członek Trybunału Konstytucyjnego.

Inicjatywę ustawodawczą posiadają: prezydent, rząd, wszystkie komisje Zgromadzenia Krajowego, każdy deputowany.

Zgromadzenie Krajowe wybiera także trzech ombudsmanów: do spraw mniejszości narodowych, do spraw ochrony praw obywatelskich, do spraw ochrony danych osobowych.

System wyborczy System wyborczy do parlamentu na Węgrzech jest mieszany. Wraz ze zmianą konstytucji w roku 2011 została zlikwidowana druga tura wyborówW dawnym porządku wybory miały inny przebieg. Parlamentarzystów wybierano w trzech różnych i równoczesnych trybach. Pierwszy tryb: 176 deputowanych (każdy kandydat miał wymóg 750 podpisów poparcia) wybieranych było w jednomandatowych okręgach wyborczych w dwóch turach głosowania. Jeżeli w pierwszej żaden z kandydatów nie uzyskał bezwzględnej większości głosów (min. 50%). Jeśli frekwencja w pierwszej turze była mniejsza niż 50%, to w drugiej turze brali udział wszyscy startujący, jeśli większa – wówczas tylko kandydaci z poparciem co najmniej 15% z pierwszej tury. Natomiast jeśli kandydatów było mniej niż 3 – wtedy mandat otrzymywało 3 z największymi wynikami. Obowiązkowa frekwencja przy drugiej turze wynosiła 25%. Drugi tryb: 152 deputowanych wybieranych było w 20 wielomandatowych okręgach wyborczych w systemie proporcjonalnym metodą Hagenbacha-Bischofa. Próg wyborczy to 5%, a dla koalicji 10% (kandydatów mogło zarejestrować partia, która miała swoich przedstawicieli w co najmniej ¼ okręgów jednomandatowych). Trzeci tryb: 58 deputowanych wybierano z listy krajowej. Głosy przeliczano metodą d`Hondta. Zarejestrować kandydatów mogły partie z listami w co najmniej 7 regionach.. W trakcie wyborów każdy głosujący oddaje dwa głosy, jeden na indywidualnego kandydata, a drugi na listę partyjną: 106 deputowanych wybieranych jest w jednomandatowych okręgach wyborczych, 93 deputowanych wybieranych jest z krajowych list partyjnych, w sposób proporcjonalny, metodą D'Hondta. Dodatkowo funkcjonuje mechanizm kompensacyjny, który sprawia że niewykorzystane głosy z okręgów jednomandatowych (tzn. nadwyżkowe głosy zwycięzcy oraz głosy przegranych) dodawane są do głosów oddanych na listy krajowe.

Zarówno prawo wyborcze czynne (możliwość głosowania), jak i bierne (prawo kandydowania) przysługuje osobom, które ukończyły przynajmniej 18 lat.

System partyjny

Węgierska ordynacja wyborcza promuje duże ugrupowania. Po wyborach w 2026 roku w parlamencie znalazły się 4 partie: rządząca Partia Szacunku i Wolności (Tisza) oraz opozycyjne Fidesz, Chrześcijańsko-Demokratyczna Partia Ludowa (KDNP) i skrajnie prawicowa Ruch Naszej Ojczyzny.

W latach 2010–2026 na Węgrzech funkcjonował system partii dominującej, którą był rządzący w tych latach Fidesz, w koalicji z KDNP uznawaną za ugrupowanie satelickie.

Pozostałe partie pozaparlamentarne: Koalicja Demokratyczna (Demokratikus Koalíció DK centrolewicowa) Węgierska Partia Socjalistyczna (Magyar Szocialista Párt, MSzP, centrolewicowa) Partia Lepszej Prawicy Węgier (Jobbik, prawicowa) Polityka Może Być Inna (Lehet más a politika! ), LMP, liberalno-lewicowa) Ruch Momentum (centrowa) Węgierska Partia Psa o Dwóch Ogonach (Magyar Kétfarkú Kutya Párt, MKKP, satyryczna / prześmiewcza)

Prezydent

Prezydent Węgier uznawany jest za najsłabszego, pod względem uprawnień i kompetencji, prezydenta w krajach Europy Środkowej. Wybierany jest przez Zgromadzenie na 5 lat, dopuszczalna jest jedna reelekcja. Kandydat na prezydenta musi mieć minimum 35 lat. W miarę potrzeby odbywają się 3 tury głosowania, w pierwszej turze zostaje wybrany ten, kto uzyskał 2/3 głosów. Cała procedura musi odbyć się w ciągu trzech dni.

Prezydent jest głową państwa, wyraża jedność narodu i stoi na straży demokratycznego funkcjonowania państwa. Jest również naczelnym dowódcą sił zbrojnych.

Prezydent nie ponosi odpowiedzialności politycznej. Jeżeli w trakcie pełnienia kadencji naruszy konstytucję lub inną ustawę, wtedy minimum 1/5 deputowanych może wystąpić z wnioskiem o pociągnięcie go do odpowiedzialności. Do tego wymagane jest 2/3 głosów deputowanych. Osądzenie tego czynu należy do Trybunału Konstytucyjnego.

W razie niemożności pełnienia funkcji przez prezydenta, zastępuje go przewodniczący Zgromadzenia Narodowego.

Wszystkie akty prawne wydawane przez prezydenta wymagają kontrasygnaty (podpisu) premiera lub właściwego ministra. Wyjątkiem tutaj są te akty, które wydaje reprezentując kraj na zewnątrz, zarządza wybory, za pomocą których bierze udział w obradach izby, są wykorzystaniem inicjatywy ustawodawczej lub zarządzeniem referendum.

Rząd

Składa się z ministrów i premiera. W konstytucji nie ma zapisu o stanowisku wicepremiera, ale premier wskazuje swojego zastępcę. Premiera wybiera na wniosek prezydenta Zgromadzenie Narodowe większością głosów swoich członków. Natomiast ministrów powołuje prezydent na wniosek premiera.

Zadaniem rządu jest ochrona ustroju konstytucyjnego państwa, ochrona i zapewnianie praw obywatelskich, jak również wykonywanie ustaw, kierowanie pracą ministerstw i innych organów podległych mu bezpośrednio i koordynacja ich działalności.

Rząd odpowiada za swoją działalność przez parlamentem. Wotum nieufności jest konstruktywne – parlamentarzyści w liczbie minimum 1/5 składu izby zgłaszają wniosek wraz z kandydaturą nowego premiera. Większość zwykła jest wymagana dla przejścia wniosku.

Po poprawce w 2026 do konstytucji premier może sprawować urząd maksymalnie 8 lat.

Trybunał Konstytucyjny

Organ, którego zadaniem jest kontrola zgodności przepisów prawnych z konstytucją, w przypadku stwierdzenia niezgodności, taki akt prawny uchyla. Z inicjatywą wszczęcia postępowania (skargą konstytucyjną) może wystąpić każdy.

Uchwały Trybunału są bezwzględnie wiążące i nie można się od nich odwołać. Sprawy dotyczące uchwał Zgromadzenia Narodowego rozpatrywane są na posiedzeniach plenarnych, natomiast sprawy dotyczące dekretów rządowych oraz statutów niższego stopnia rozpatrywane są w izbach złożonych z trzech sędziów.

Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych przez Zgromadzenie Narodowe. Kandydatów wysuwa Komisja Izby, złożona z przedstawicieli wszystkich frakcji parlamentarnych (po jednym z każdej). Do wyboru członków Trybunału wymagana jest liczba 2/3 deputowanych. Kadencja sędziego trwa 12 lat.

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona parlamentu Strona parlamentu

Węgry