Richard Edgar Pipes (ur. 11 lipca 1923 w Cieszynie, zm. 17 maja 2018 w Cambridge) – amerykański historyk i sowietolog pochodzenia żydowskiego, urodzony w Polsce, specjalista w zakresie historii Rosji, w latach 1981–1982 doradca prezydenta USA Ronalda Reagana ds. Rosji i Europy Środkowej, długoletni wykładowca Uniwersytetu Harvarda (1958–1996).

Życiorys Pochodził z żydowskiej rodziny cieszyńskich fabrykantów czekolady. Urodził się jako syn Marka (1893–1973, legionisty, emigranta w USA) i Zofii z domu Haskelberg. Dzieciństwo i młodość spędził przy ul. Chmielnej w Warszawie (obecnie obszar zajmowany przez PKiN), skąd wyjechał wraz z rodziną w 1939, a w 1940 znalazł się w USA. W 1943 otrzymał obywatelstwo amerykańskie. Uczył się w Muskingum College w New Concord w stanie Ohio, a następnie na Cornell University. Doktorat na Uniwersytecie Harvarda uzyskał w roku 1950. Do emerytury w 1996 był tam profesorem historii.

Zajmował się głównie badaniem historii Rosji i ZSRR. Za prezydentury Ronalda Reagana był w latach 1981–1982 doradcą do spraw ZSRR i Europy Wschodniej. Był przeciwnikiem rozszerzenia NATO w latach 90. XX wiekuDwugłos o NATO: Richard Pipes i Piotr Wandycz (1996)..

Jest autorem kilkunastu książek poświęconych historii Rosji, w szczególności po rewolucji 1917. Zwolennik tezy o organicznym związku bolszewickiego państwa totalitarnego z autorytarną tradycją instytucji państwa moskiewskiego i caratu. Poglądy na genezę rządów bolszewików i komunistycznego totalitaryzmu w Rosji, dzieje rewolucji rosyjskiej i tworzenia ZSRR zawarł w trylogii: Rosja carów, Rewolucja rosyjska i Rosja bolszewików. Z wizją historii Rosji Pipesa polemizował Aleksandr Sołżenicyn, określając ją jako „polską perspektywę”Bywa on nawet oskarżany, iż na historię powszechną, w szczególności dzieje Rosji, patrzy „z polskiej perspektywy” (opinia Aleksandra Sołżenicyna), co może być w naszych oczach tylko komplementem. Wojciech Materski, Opinia dla Senatu Uniwersytetu Warszawskiego w związku z nadaniem tytułu doktora honoris causa Profesorowi Richardowi Pipesowi w: Uroczystość wręczenia dyplomu doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego Profesorowi Richardowi Pipesowi, Warszawa 2010, , s. 26. wersja elektroniczna.. Zbliżone do Pipesa stanowisko zajmował protoplasta sowietologii Jan Kucharzewski w swym cyklu Od białego caratu do czerwonego t. 1–7 opublikowanym w Polsce w latach 1923–1935 (wyd. ang. The Origins of Modern Russia 1948). Sam Pipes twierdzi, że jego „poglądy noszą niezatarte ślady wpływu polskiej szkoły studiów nad Rosją”.

Był członkiem kolegiów redakcyjnych pism „Strategic Review”, „Journal of Strategic Studies” i innych. Członek Amerykańsko-Polskiej Rady Doradczej (APAC). Członek zagraniczny Polskiej Akademii Umiejętności. Doktor honoris causa Uniwersytetu Śląskiego, Uniwersytetu Szczecińskiego i Uniwersytetu Warszawskiego, Od 1994 honorowy obywatel miasta Cieszyna. Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi RP..

Wystąpił w polskich filmach dokumentalnych Ambasador Spasowski (2009), Towarzysz generał idzie na wojnę (2011).

Życie prywatne W 1946 ożenił się z Ireną Roth, z którą miał dwójkę dzieci, w tym syna Daniela. Mieszkał i zmarł w Cambridge w stanie Massachusetts.

Publikacje The Formation of the Soviet Union, Communism and Nationalism, 1917–1923 (1954); wyd. polskie – Czerwone imperium. Powstanie Związku Sowieckiego The Russian Intelligentsia (1961) Social Democracy and the St. Petersburg Labor Movement, 1885–1897 (1963) Struve, Liberal on the Left (1970); wyd. polskie – Piotr Struwe, Liberał na lewicy 1870–1905 (2016) Russia Under the Old Regime (1974); wyd. polskie – Rosja carów (1990) Soviet Strategy in Europe (1976) Struve, Liberal on the Right, 1905–1944 (1980); wyd.polskie – Piotr Struwe, Liberał na prawicy 1905–1944 (2016) U.S.-Soviet Relations in the Era of Détente: a Tragedy of Errors (1981) Survival is Not Enough: Soviet Realities and America’s Future (1984) Russia Observed: Collected Essays on Russian and Soviet History (1989) The Russian Revolution (1990); wyd. polskie – Rewolucja rosyjska (1994) Russia Under the Bolshevik Regime: 1919–1924 (1993); wyd. polskie – Rosja bolszewików (2005) Communism, the Vanished Specter (1994) A Concise History of the Russian Revolution (1995) The Three „Whys” of the Russian Revolution (1995) The Unknown Lenin: From the Secret Archive (1996) Property and Freedom (1999); wyd. polskie – Własność a wolność (2000) Rosja, komunizm i świat. Wybór esejów (2002) Communism: A History (2001); wyd. polskie – Komunizm (2008) VIXI: Memoirs of a Non-Belonger (2003); wyd. polskie – Żyłem. Wspomnienia niezależnego (2004) The Degaev Affair: Terror and Treason in Tsarist Russia (2003); wyd. polskie – Zamachowcy i zdrajcy: z dziejów terroru w carskiej Rosji (2011). Russian Conservatism and Its Critics (2006); wyd. polskie – Konserwatyzm rosyjski i jego krytycy (2009) The Three Whys of the Russian Revolution; wyd. polskie – Rewolucja rosyjska. Trzy pytania (2007) Krótka historia rewolucji rosyjskiej (2007) Russia Itinerant Painters; wyd. polskie – Rosyjscy malarze. Pieriedwiżnicy (2008) The Trial of Vera Z. (2010); wyd. polskie – Zamachowcy i zdrajcy: z dziejów terroru w carskiej Rosji (2011) Uvarov: A Life (2013)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Cornell University Kategoria:Amerykanie pochodzenia polskiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Amerykańscy historycy Kategoria:Amerykańscy sowietolodzy Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Szczecińskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Śląskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Historycy dziejów Rosji Kategoria:Honorowi obywatele Cieszyna Kategoria:Ludzie urodzeni w Cieszynie Kategoria:Naukowcy polskiego pochodzenia Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Politycy polonijni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Politycy polskiego pochodzenia Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 2018