Osowa (dawniej Osowa Góra, kaszb. Òsowô, niem. Espenkrug)Dr F. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem” () (). – dzielnica w Gdańsku, położona w północno-zachodniej części miasta. Obecnie jest jedną z najludniejszych, a także jedną z najmłodszych pod względem średniego wieku mieszkańców dzielnic Gdańska. Średnia wieku mieszkańców dzielnicy Osowa to 39 lat i stanowi czwarty najniższy, po dzielnicach Jasień (33), Ujeścisko (35) i Kokoszki (37), wynik w mieście.

Etymologia nazwy thumb|Osowa na mapie z 1901 thumb|Dworzec Gdańsk Osowa Nazwa „Osowa” pojawia się już w 1659 w brzmieniu Espenkrug (Osowa Karczma). Owa karczma znajdowała się wśród drzew osik, zwanych niegdyś „osami” – stąd przydawka „osowa”. Inne określenie miejsca, od którego wywodzi się dzisiejsza Osowa, to „Osowa Góra” (po kaszubsku – Òsowô Góra). To określenie z kolei nawiązuje do „górzystego” krajobrazu terenów otaczających Osową. Z czasem, najprawdopodobniej ze względu na niewygodę posługiwania się dwuczęściową nazwą miejscowości, drugi jej człon uległ zanikowi i pozostała przydawka „Osowa”. W takiej postaci nazwa utrwaliła się w dokumentach urzędowych. Poprawna jest odmiana przymiotnikowa (M. Osowa, D., C., Ms. Osowej, B., N. Osową), która figuruje w „Wykazie urzędowych nazw miejscowości w Polsce” (Warszawa 1981).

Położenie geograficzno-administracyjne thumb|Szeregowa zabudowa Osowej thumb|Centrum Handlowe Osowa thumb|Ulica Wodnika thumb|Kościół Chrystusa Zbawiciela, ul. Pegaza thumb|Jezioro Wysockie Dzielnica Osowa leży na północno-zachodnim krańcu Gdańska. Na północy graniczy z miastami Gdynią i Sopotem, natomiast na zachodzie z terenami gminy Żukowo. Od południa i wschodu Osowa sąsiaduje z innymi dzielnicami Gdańska – Matarnią oraz Oliwą.

Osowa leży na zachód od Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego i na wschód od dwóch jezior: Wysockiego i Osowskiego. Jej teren jest równinny, wysokość nad poziomem morza to ok. 140 m (stąd różnice temperatur w stosunku do dzielnic przybrzeżnych). Na terenie dzielnicy znajduje się Góra Studencka, najwyższe wzniesienie Gdańska, i tym samym Osowa jest najwyższą dzielnicą tego miasta (oraz czwartą pod tym względem w Trójmieście).

Zabudowę stanowią głównie domy jednorodzinne oraz zabudowy szeregowe. W nowszej części dzielnicy dominują niskie zabudowy blokowe.

Na terenie dzielnicy znajdują się dwa pomniki przyrody przy ul. Galaktycznej. Są to klon jawor o obwodzie 300 cm oraz grusza pospolita o obwodzie 222 cm przy powołaniu w 1988 roku.

Położenie historyczne Morfogenetycznie Osowa zajmuje znacznie mniejszą powierzchnię i obejmuje osadę nad jeziorem Osowskim. Obszar współczesnej dzielnicy obejmuje również tereny innych osad i wsi, włączonych w granice miasta Gdańska w 1973 roku: Wysoka – przed włączeniem do miasta była wsią sołecką. Na jej miejscu powstało osiedle, obecnie stanowiące północną, największą część dzielnicy. Skrawek Wysokiej, będący terenem dawnej leśniczówki, został włączony do Gdyni i stanowi obecnie eksklawę na terenie Gdańska (patrz: Wysoka w Gdyni). Barniewice – fragment wsi Barniewice, przyłączony do miasta. Stanowi południowo-zachodnią część dzielnicy. Owczarnia – dawny dwór opacki, od 1951 państwowe gospodarstwo rolne, obecnie na jej terenie znajdują się węzeł drogowy z Obwodnicą Trójmiasta oraz leśniczówka, zlokalizowane na wschodnim krańcu dzielnicy Kukawka – osiedle na północno-zachodnim skraju dzielnicy Nowy Świat – fragment osady Nowy Świat, włączony w granice miasta, znajdujący się w południowo-zachodniej części dzielnicy

Dzisiejsza dzielnica w zdecydowanej większości należy historycznie do Wysokiej, jednakże od czasu przyłączenia tych terenów w granice administracyjne miasta nazwą Wysoka zaczęto nieprawidłowo określać wyłącznie skrawek należący do Gdyni.

Jednostki morfogenetyczne, znajdujące się na terenie dzielnicy Osowa, należą do okręgu historycznego Wyżyny.

Kalendarium Osowej

1220 – pierwsza wzmianka o istnieniu wsi Barniewice, należącej do księcia Świętopełka i podarowanej przezeń opactwu oliwskiemu; 1245 – papież Innocenty IV zatwierdził posiadłości klasztorne cystersów; wśród 35 miejscowości, wymienionych w dokumentach znalazła się wieś Wissoka, rozciągająca się na terytorium dzisiejszej Osowej; 1268 – według niektórych źródeł dopiero wówczas Wissoka przeszła w ręce cystersów w wyniku wymiany ziem z Zakonem krzyżackim; do 1772 – Wissoka (zwana w późniejszym czasie kolejno: Wyszoka, Wysoka, Widtstock, Wittstock) wraz z częścią Jeziora Wysockiego znalazła się w posiadaniu oliwskich cystersów; 1763 – po raz pierwszy w dokumentach klasztornych pojawiła się nazwa „Osowa” jako część nazwy karczmy (niem: Espenkrug, czyli Osowa Karczma), znajdującej się w pobliżu Wysokiej, stojącej przy wschodnim krańcu Jeziora Osowskiego; 1772 – wynikiem I rozbioru Polski okolica przeszła pod administrację zaboru pruskiego (Królestwo Prus) 1783 – nastąpiły upaństwowienie i parcelizacja ziemi klasztornej; Dawid Lietzau dzierżawcą Wysokiej, która wówczas liczyła 80 mieszkańców; 1830 – właścicielem Wysokiej został rajca gdański Fryderyk Wilhelm von Frantzius 1861 – Wysoka została odziedziczona przez Karola Eilharda 1867 – Wysoka liczyła 10 budynków mieszkalnych i 136 mieszkańców, natomiast wieś Osowa – 16 domów i 153 mieszkańców po 1918 – wyznaczono obszar Wolnego Miasta Gdańsk, Wysoka znalazła się poza nim, wracając w granice Polski, tuż za ówczesną linią graniczną; 1919 – na terenie Osowej powstała pierwsza – jednoklasowa szkoła podstawowa, której siedziba znajdowała się przy ul. Kielnieńskiej na terenie dzisiejszej hali sportowej; 20 listopada 1921 – uruchomiono linię kolejową Gdynia – Kokoszki (linia kolejowa nr 235), a wraz z nią stacyjkę w Osowej (tereny dzisiejszej ul. Nowej i Komandorskiej); 9 listopada 1930 – zostały oddane do eksploatacji nowa linia kolejowa tzw. magistrala węglowa i odcinek Osowa – Owczarnia oraz nowa stacja „Osowa”, zlokalizowana w innym miejscu niż poprzednia – nad jeziorem Wysockim; 1939 – do szkoły w Osowej uczęszczało ok. 100 uczniów 4 września 1939 – stanowiska obronne wokół Osowej opuściły nieliczne polskie pododdziały rezerwowe z formacji Obrony Narodowej, wycofując się w kierunku Chwaszczyna i Wielkiego Kacka, ówczesna wieś znalazła się pod okupacją niemieckąNastępnie została zaanektowana przez III Rzeszę., z rąk Niemców giną nauczyciele, a szkoła zostaje spalona; marzec 1945 – po walkach na przedpolach Gdyni Osowa została opanowana przez wojska radzieckie i następnie przywrócona w granice powojennej Polski; 1947 – rozpoczęła się budowa nowej szkoły przy ul. Juraty; 5 marca 1948 – rozpoczęła działalność siedmioklasowa szkoła podstawowa, do której uczęszczało ok. 100 uczniów i uczyło w niej 3 nauczycieli; w szkole mieściły się siedziby tzw. Uniwersytetu Powszechnego, Koła Gospodyń Wiejskich, chóru, prowadzone były kursy kształceniowe dla dorosłych, odbywały się pokazy kina objazdowego; kierownikiem szkoły został Władysław Raatz; 1 stycznia 1973 – tereny wsi Wysoka, Osowa oraz części Barniewic włączono do Gdańska; 1976 – powstała Przesypownia Cementu (obecnie skład producenta Grupy Ożarów SA), pierwszy „większy” zakład pracy w Osowej. 1 września 1976 – nowy rok szkolny uczniowie osowskiej szkoły rozpoczęli z nowym dyrektorem: Krystyną Andersohn 1979 – powstała jedna z najstarszych, „rdzennych” spółdzielni mieszkaniowych Osowej – LWSM „Osowa”, która obejmuje obszar 24 ha w granicach ulic: Sołdka, Szalupowej, Balcerskiego, Zatokowej, Wendy, Korsarzy, Siedleckiego i Barniewickiej; po 1980 – działalność rozpoczęła SMLW im. Obrońców Wybrzeża (tzw. spółdzielnia wojskowa), której tereny obejmują ulice: Kielnieńska, Komety, Herkulesa, Bliźniąt, Feniksa, Perseusza, Cefeusza, Wodnika, Wegi, Jednorożca, Kasjopei, Syriusza, Bereniki; 14 września 1980 – odbyła się pierwsza msza w Osowej – odprawiona przy drewnianym ołtarzu, na ściernisku przez Henryka Bietzke – proboszcza parafii Chrystusa Zbawiciela; kilka miesięcy później przy ul. Pegaza powstała kaplica parafialna. Marian Przykucki wmurował kamień węgielny pod budowę kościoła w parafii Chrystusa Zbawiciela; 15 marca 1986 – odbyło się uroczyste, oficjalne otwarcie nowej szkoły – Zespołu Kształcenia i Wychowania nr 12 przy ul. Siedleckiego 14; 1 września 1990 – Urszula Szarmach została nowym dyrektorem ZKiW nr 12 w Osowej; 15 czerwca 1992 – Tadeusz Gocłowski dokonał uroczystej konsekracji świątyni, ołtarza i dzwonów oraz święci pomieszczenia biblioteki, salek katechetycznych i biura parafialnego parafii Chrystusa Zbawiciela w Gdańsku-Osowej; 1993 – rozpoczął się proces przewłaszczania terenów i nieruchomości, należących do spółdzielni mieszkaniowych oraz uporządkowywania infrastruktury i przekazywania jej gminie; 1995 – powstało Pomorskie Centrum Hurtowe Rënk; 1998 – Przychodnia Rejonowa w Osowej rozpoczęła działalność w nowym budynku; listopad 1998 – otwarcie Centrum Handlowego Osowa; 1999 – w Osowej po sześcioletniej przerwie otwarto Komisariat Policji; maj 2000 – Wiesław Szlachetka został proboszczem parafii pod wezwaniem św. Polikarpa Biskupa i Męczennika – nowej parafii w Gdańsku-Osowej; 2000 – w Osowej powstała Rada Przyjaciół Harcerstwa, której założycielem był Mieczysław Czajkowski; listopad 2001 – Tadeusz Gocłowski dokonał poświęcenia kaplicy parafialnej przy ul. Wodnika; styczeń 2002 – nastąpiła prywatyzacja Przychodni Rejonowej w Osowej – powstał Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „Nadmorskie Centrum Medyczne”; – otwarto Castoramę; 2003 – otwarto hurtownię Selgros Cash and Carry; 1 września 2004 – otwarto nowy budynek – gimnazjum przy ul. Wodnika 57. Zespół Kształcenia Podstawowego i Gimnazjalnego nr 7 został rozwiązany. Funkcjonowały dwie placówki oświatowe: Szkoła Podstawowa nr 81 im. prof. Michała Siedleckiego, której dyrektorem została Mariola Cyranek; oraz Gimnazjum nr 33, którego dyrektorem została Marzena Majerowska. 1 września 2005 – został oddany do użytku kompleks sportowy przy gimnazjum: boiska, duża sala gimnastyczna z zespołem mniejszych sal; 2009 – otwarto salon Black Red White; 2010 – utworzono XXIV Liceum Ogólnokształcące, mieszczące się wraz z Gimnazjum nr 33 przy ulicy Wodnika 57, tworząc Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2; grudzień 2011 – został otwarty pierwszy Orlik w Osowej. 2014 – został otwarty pierwszy sklep sieci marketów Lidl w Osowej. została otwarta nowa wewnątrzosiedlowa linia autobusowa 269. rozpoczęto prace budowlane nad skateparkiem w Osowej. 2015 – rozpoczęto prace przy budowie przystanku Pomorskiej Kolei Metropolitalnej w sąsiedztwie osowskiego dworca PKP. 21 kwietnia 2017 – otwarcie basenu, powstałego kosztem 11 mln złMaciej Dzwonnik Nowa pływalnia w Gdańsku Osowej już otwarta. Prezentuje się świetnie!. W październiku 2018 skorzystało z niego 9312 osóbMiejskie baseny w Gdańsku świecą pustkami. Dlaczego nie chce nam się pływać?. 15 listopada 2019 – ogłoszenie laureatki konkursu „LOGO OSOWA”, którą została Aneta Kosz. Od tego dnia Osowa posiada swój logotyp i system identyfikacji wizualnejOsowa ma swoje LOGO!. 31 grudnia 2019 – Osową zamieszkiwało oficjalnie 16 114 mieszkańców, co czyniło ją najludniejszą dzielnicą VI okręgu wyborczego Gdańska. 20 marca 2023 – podpisano umowę na pełną przebudowę ulicy Kielnieńskiej na odcinku od ulicy Galaktycznej (wraz z pętlą autobusową) do ulicy Drawskiej (wraz ze skrzyżowaniem), a także na budowę ulicy tzw. Nowej Koziorożca, która połączy ronda zlokalizowane u zbiegu ulic Koziorożca, Jednorożca i Mieczysława Niedziałkowskiego z ulicami Kielnieńską i Spacerową. Zadanie zrealizuje konsorcjum film Polimex Infrastruktura Sp. z o.o. i Polimex Mostostal S.A.. Koszt zadania to nieco ponad 63,5 mln zł. Inwestycja będzie realizowana przy dofinansowaniu z programu - Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych w wysokości blisko 58,5 mln zł. Realizacja potrwa 26 miesięcy.