Samuel Goldflam (hebr. שמואל גולדפלם, ur. w Warszawie, zm. 26 sierpnia 1932 w Otwocku) – polski lekarz neurolog pochodzenia żydowskiego. Opisał miastenię (znaną też jako choroba Erba-Goldflama) i chromanie przestankowe, z jego nazwiskiem związany jest objaw Goldflama. Działacz społeczny, kolekcjoner i mecenas sztuki. Właściciel bezpłatnej polikliniki dla ubogich chorych działającej w Warszawie od 1883 do 1922. Współzałożyciel i dyrektor od 1908 do 1926 Zakładu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych Żydów „Zofiówka” w Otwocku. Członek wielu towarzystw naukowych i dobroczynnych. Autor około stu publikacji.
Życiorys Samuel Goldflam urodził się w Warszawie, jako syn warszawskiego kupca Wolfa Goldflama (1829–1916). Wolf Goldflam był subiektem handlu i prowadził skład „Nouveautés” przy placu Żelaznej Bramy.
Uczęszczał do I Gimnazjum w Warszawie (przy ul. Nowolipki)Gazeta Warszawska nr 144, 28.6.1866, s. 1.. Po ukończeniu gimnazjum w 1869 roku studiował w latach 1870–1875 na wydziale lekarskim Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. W 1875 uzyskał dyplom lekarza i zaczął pracę w klinice chorób wewnętrznych w Szpitalu św. Ducha u Viléma Dušana Lambla. W 1876 przyjmował pacjentów w swoim mieszkaniu na Elektoralnej 29. Od 1876 do 1883 pracował jako asystent I Katedry i Kliniki Terapeutycznej Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. W 1878 został etatowym ordynatoremUniwersytet Warszawski, 1870-1915: materiały bibliograficzne, Tom 1. Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego, 2002.. W tym czasie przyjmował też pacjentów w bezpłatnej poliklinice przy ul. Długiej.
W 1882 wyjechał za granicę, gdzie uczył się u Carla Westphala w Berlinie i Jean-Martina Charcota w Paryżu. Po powrocie podjął pracę na dawnym stanowisku w klinice Lambla.
W Warszawie otworzył bezpłatną poliklinikę chorób wewnętrznych i neurologicznych dla niezamożnych chorych w swoim mieszkaniu przy ul. Granicznej 10. W trzech pokojach, z pomocą kilku młodych wolontariuszy, prowadził ją na własny koszt przez prawie cztery dekady (od 1883 do 1922). Uczniami i współpracownikami Goldflama w jego poliklinice byli Salomon Bernstein (współwłaściciel kliniki od 1906), Zygmunt Bychowski, Henryk Higier, Samuel Meyerson, Feliks Winawer, Aleksander Tumpowski, Maurycy Urstein, Zygmunt Srebrny, Leon Prusak, Natalia Lichtenbaum-Szpilfogiel, Anna Braude-Hellerowa, Maksymilian Biro, Jakub Lipsztat, Maksymilian Flaum i inni.
Od 1922 do 1932 był wolontariuszem na oddziale neurologicznym Szpitala na Czystem.
Z Edwardem Flatauem doprowadził do utworzenia Naukowego Instytutu Patologicznego przy Szpitalu na Czystem w Warszawie. Był organizatorem Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego, jednym z założycieli Warszawskiego Towarzystwa Neurologicznego i pierwszym jego prezesem (1921–1923), członkiem czynnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1908), członkiem honorowym Lubelskiego Towarzystwa Lekarskiego (1905), członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Medycyny Społecznej, współtwórcą „Warszawskiego Czasopisma Lekarskiego”. W 1923 roku został wybrany z tzw. „listy demokratycznej” do warszawskiej Izby Lekarskiej; Kurjer Poznański donosił, że na 54 członków w radzie było wtedy 8 lekarzy pochodzenia żydowskiego.
Członek komitetu redakcyjnego i gremium wydawniczego „Neurologii Polskiej” od początku wydawania w 1910 do 1917. VI tom „Neurologii Polskiej” (1922) był poświęcony Goldflamowi, z okazji jego 70. urodzin.
Utrzymywał kontakt z Babińskim w Paryżu. Należał do Association française pour l’avancement des sciences. 8e session. Montpellier, 1879 s. 50..
Jego przyjacielem, wieloletnim współpracownikiem, a także pacjentem był Edward Flatau. Goldflam był w komitecie wydawniczym Księgi Jubileuszowej Edwarda Flataua, cztery lata później wygłosił przemówienie na jego pogrzebieGoldflam S. Przemówienie nad trumną dra Edwarda Flataua. Warszawskie Czasopismo Lekarskie 9, 24, s. 559–560 (1932).. mały|Grób Samuela Goldflama na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie Nie założył rodziny i żył samotnie.
Działalność społeczna i charytatywna Goldflam prowadził szeroką działalność społeczną. Jego współpracownikami na tym polu byli m.in. Janusz Korczak i Gerszon Lewin. Poza wieloletnią pracą społeczną w prowadzonej przez siebie poliklinice, doprowadził do ponownego otwarcia Szpitala dla Dzieci im. Bersonów i Baumanów w Warszawie. Utworzył szpital dla psychicznie chorych „Zofiówka” w 1908 roku i był jego dyrektorem do 1926 roku.
Był prezesem i współzałożycielem Towarzystwa Przyjaciół Dzieci (1916, razem z Anną Braude i Maurycym Mayzlem), współzałożycielem Towarzystwa Szerzenia Oświaty „Daath”, prezesem Warszawskiego Biura Emigracyjnego dla emigrantów żydowskichSprawozdanie Warszawskiego Biura Informacyjnego dla Emigrantów Żydów za Rok 1910. Druk „Hacefira”, Warszawa 1911., honorowym przewodniczącym Towarzystwa Ochrony Zdrowia Ludności ŻydowskiejLejb Wulman: Na straży zdrowia ludu żydowskiego (15 lat TOZ’u). Warszawa: TOZ, 1937 s. 97–98., współzałożycielem Towarzystwa Opieki nad Chorymi Nerwowo i Umysłowo Ubogimi Żydami, członkiem Towarzystwa Przeciw Nędzy Wyjątkowej „Bajs-Lechem”Berikt der Gezelšaft Gegen Ojsergewehnlike Nojt an. „Bejs – Lehem”. (1920).Henryk Kroszczor: Kartki z historii Żydów w Warszawie XIX-XX w: sylwetki, szkice. Żydowski Instytut Historyczny w Polsce, 1979., członkiem Towarzystwa Niesienia Pomocy Żydom Ofiarom WojnyTowarzystwo Niesienia Pomocy Żydom Ofiarom Wojny. Drukarnia „Gazety Handlowej”, Warszawa 1917., prezesem Komitetu Warszawskiego i członkiem Centralnego Komitetu Stowarzyszenia Pomocy Studentom Żydom w Polsce „Auxilium Academicum Judaicum”, pierwszym honorowym członkiem Zrzeszenia Lekarzy Rzeczypospolitej Polskiej.
Działalność polityczna i syjonistyczna mały|upright|lewo|Samuel Goldflam Przewodniczący organizacji Niezależnych Żydów. Asesor Towarzystwa Szerzenia Prawdziwych Wiadomości o ŻydachMyśl Niepodległa 1914 nr 283.. W 1916 roku wybrany do Rady Miejskiej miasta Warszawy z listy Zrzeszenia Żydowskiego Wyborczego. Mandat pełnił do 1919 roku. Jako radny należał, razem z Leonem Beresonem i Juliuszem Mutermilchem, do tzw. obozu neoasymilatorów, powstałego w Warszawie w 1913 roku. Był kandydatem na posła do Sejmu Ustawodawczego z listy Zrzeszenia Żydowskiego Wyborczego. Z czasem zmienił poglądy na rzecz bliższych syjonizmowi.
Należał do Agencji Żydowskiej i B′nai B′rith. Sygnatariusz aktu założycielskiego Agencji Żydowskiej (14 sierpnia 1929). Członek prezydium Komitetu Organizacyjnego do spraw związanych z rozszerzeniem Agencji Żydowskiej w Polsce. Członek władz organizacji Hechaluc (1929) i centralnego Komitetu Keren Hechaluc. Należał do komitetu organizacyjnego Wystawy Palestyńskiej w Warszawie w 1925 i był współzałożycielem oraz członkiem Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaciół Uniwersytetu Hebrajskiego. Wiosną 1925 był delegatem na uroczystość inauguracji Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie (razem z Borysem Stawskim, Leonem Lewite i Menachemem Elenbergiem). Był członkiem Kuratorium Instytutu Nauk Judaistycznych w Warszawie. Uczestniczył w XVI Kongresie Syjonistycznym w Zurychu w 1929 rokuProtokoll der Verhandlungen des XVI.Zionistenkongresses und der konstituierenden Tagung des Council der Jewish Agency für Palästina, Zürich, 28. Juli bis 14. August 1929. Zentralbureau der Zionistischen Organisation, 1929 s. 39..
W maju 1932 roku uczestniczył m.in. wraz z Józefem Pruchnikiem i Saulem Wagmanem w odczycie w teatrze Nowości pt. Co widzieliśmy w Palestynie.
Mecenat Był znany z zamiłowania do muzyki poważnej. Już w 1877 roku „Kurjer Warszawski” ogłaszał, że Samuel Goldflam został wybrany członkiem Komitetu Towarzystwa Muzycznego. Miłośnik Wagnera i Beethovena, był stałym bywalcem warszawskiej Filharmonii.
„(...) był jednym z najlepszych znawców i miłośników Beethovena. Nie zabrakło go nigdy na żadnym koncercie symfonicznym w Warszawskiej Filharmonii. W końcowych rzędach parteru, tuż przy przejściu, z daleka widoczna była charakterystyczna głowa Goldflama, który z przymkniętymi powiekami chłonął piękno muzyki. Wielu wybitnych artystów pierwsze swe kroki na niwie malarstwa, rzeźby i muzyki jemu zawdzięcza. W swoim prywatnym gabinecie przy ul. Granicznej 10 w Warszawie, otoczony pięknymi rzeźbami i cennymi obrazami, wśród stosu książek, pozostawiał Goldflam niezatarte wrażenie na każdym, kto miał zaszczyt zetknąć się z nim bliżej”.
26 września 1932 roku, na akademii żałobnej w salach Rady Miejskiej, orkiestra Filharmonii Warszawskiej odegrała na jego cześć marsza żałobnego z symfonii Eroica. Należał do Żydowskiego Towarzystwa Krzewienia Sztuk Pięknych, którego był jednym z założycieli. Niektóre wystawy organizowane przez Towarzystwo urządzano w kamienicy Goldflama przy Granicznej 10. Kolekcjonował rzeźby i obrazy. W jego zbiorach znajdowały się m.in. dzieła Władysława PodkowińskiegoElżbieta Charazińska: Władysław Podkowiński: katalog wystawy monograficznej (1990) s. 193, 204, 231., Józefa Chełmońskiego, Stanisława WyspiańskiegoWallis M. Wystawa dzieł Wyspiańskiego. Robotnik nr 370 (4300) (29.10.1930) s. 2., Bronisława Trębacza, Juliana Fałata, Aleksandra Gierymskiego, Maurycego Gottlieba, Wojciecha Kossaka, Jana Stanisławskiego, Franciszka Żmurki, Władysława Loevy′ego, Abrahama NeumannaPodhorizer-Sandel E. Żydowskie Towarzystwo Krzewienia Sztuk Pięknych. Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego 3, s. 37–51 (1974). i Antonio Canovy.
Pomagał w karierze wielu artystów, m.in. Artura Rubinsteina, który w swoich wspomnieniach opisał go kilkukrotnie. Rubinstein wspominał: „Jego ogromna biblioteka i rodzaj książek jakie się w niej znajdowały, świadczyły, że doktor Goldflam to człowiek wszechstronnie oczytany. Rozmowa z nim była nad wyraz interesująca. Poruszaliśmy wszystkie możliwe tematy, ciesząc się, ilekroć znajdowaliśmy kwestie do dyskusji”.
W latach 20. Abraham Ostrzega wyrzeźbił popiersie Goldflama, wystawiane przed wojną w Muzeum im. Mathiasa Bersohna. Zbiory Muzeum uległy zniszczeniu we wrześniu 1939.
W 1900 roku Goldflam napisał list polecający do Emanuela Mendla dla Władysława Reymonta, cierpiącego na „neurastenię pourazową” po katastrofie kolejowejKotowski W. Rok 1900. Katastrofa kolejowa Reymonta. Pamiętnik Literacki 65, 1, s. 185–201 (1974)..
Swoją kolekcję sztuki (około dwustu dzieł) zapisał Uniwersytetowi Hebrajskiemu w testamencie sporządzonym w dniu 30 czerwca 1932 roku, ogłoszonym przez Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie dnia 30 sierpnia i tego dnia oddanym do zachowania notariuszowi Tomaszowi Miszewskiemu. Kolekcję umieszczono najpierw w muzeum szkoły artystyczno-rzemieślniczej w Jerozolimie, a potem w Muzeum Izraela. Uniwersytetowi zapisał też swoją bibliotekęProceedings of the general convention of the Constitution Grand Lodge, B’nai B’rith (1935) s. 755.. Pianino Mignon i zbiór nut zapisał Państwowemu Konserwatorium Muzycznemu w Warszawie.
Kilka obrazów z kolekcji Goldflama zostało sprzedanych przez Uniwersytet Hebrajski prywatnym nabywcom. Dwa obrazy powróciły w ten sposób do Polski: najpierw Autoportret z kwiatem ostu Malczewskiego, w zbiorach Goldflama od 1916 roku, a następnie Zachód słońca na błotach (Stóg siana) ChełmońskiegoRobert Beller: Samuel Goldflam – kolekcjoner sztuki. Rocznik Otwocki 14, s. 66–70, 2016..
Dorobek naukowy mały|lewo|Strona tytułowa monografii Goldflama o odruchu Rossolimo