Polskie Radio Katowice – regionalna rozgłośnia Polskiego Radia nadająca z Katowic, z siedzibą przy ulicy J. Ligonia 29, z redakcjami w Bielsku-Białej i Częstochowie. Jest jedną z największych publicznych radiostacji regionalnych w Polsce, obejmującą swoim zasięgiem województwo śląskie oraz tereny ościenne. Nadaje muzykę, serwisy informacyjne i audycje o różnej tematyce. Funkcję redaktora naczelnego oraz likwidatora od 2023 roku pełni Ewelina Kosałka-Passia.
Katowicka rozgłośnia Polskiego Radia zaczęła emisję 4 grudnia 1927 roku, a jej pierwszym dyrektorem był Stefan Tymieniecki. Pierwsze studia Polskiego Radia Katowice mieściły się w gmachu Banku Związku Spółek Zarobkowych, a od 1927 roku ma ono swoją siedzibę w modernistycznym budynku projektu inż. Tadeusza Łobosa. Od początku z Polskim Radiem Katowice związany był Stanisław Ligoń, zwany także Karlikiem z Kocyndra. 29 grudnia 2023 roku, na skutek zmian w mediach publicznych, Polskie Radio Katowice postawiono w stan likwidacji.
Historia Powstanie i początki działalności radia (do 1945) mały|lewo|Budowa radiostacji rozgłośni katowickiej Polskiego Radia w Brynowie (1927) mały|lewo|Gmach Banku Związku Spółek Zarobkowych w Katowicach, pierwsza siedziba Polskiego Radia Katowice (2013)
Rozgłośnia Polskiego Radia w Katowicach rozpoczęła działalność 4 grudnia 1927 roku jako czwarta w Polsce, po Warszawie, Krakowie i Poznaniu. Inicjatorem jej powstania był wojewoda śląski Michał Grażyński, który, doceniając radio jako środek masowego przekazu, podjął starania na rzecz założenia regionalnej rozgłośni w Katowicach. W tym czasie działała niemiecka radiostacja w Gliwicach, która była wówczas słuchana także w polskiej części Górnego Śląska.
28 marca 1927 roku doszło do podpisania umowy pomiędzy Polskim Radiem a Skarbem Śląskim, na podstawie której zobowiązano się do budowy dużej stacji radiofonicznej w Katowicach, na co Skarb Śląski udzielił pożyczki w wysokości 600 tys. złotych. Odpowiednie dokumenty podpisał wojewoda Grażyński oraz dyrektorzy Polskiego Radia: Zygmunt Chamiec i inż. Władysław Haller.
Budowę radiostacji nadawczej rozpoczęto w kwietniu 1927 roku w katowickim Brynowie, na terenie wydzierżawionym od spółki Zakłady Hohenlohego, przy ulicy Brynowskiej. Konstrukcję o wysokości 80 m wykonał koncern Górnośląskie Zjednoczone Huty Królewska i Laura, a aparaturę zakupiono od firmy . Budynek radiostacji, projektu inż. Tadeusza Łobosa, oddano do użytku jesienią tego samego roku. Zainstalowano w nim nadajnik o mocy 12 kW, będący pod tym względem jednym z największych w Europie. Dzięki dużej mocy nadajnika audycje rozgłośni docierały poza granicę Polski.
Dwa studia radiowe ulokowano w centrum Katowic, w gmachu Banku Związku Spółek Zarobkowych. Studio spikerskie rozgłośni mieściło się przy obecnej ulicy Warszawskiej 7, gdzie również znajdowała się amplifikatornia. Duże studio muzyczne umieszczono natomiast przy ulicy A. Mielęckiego 1. 31 października 1927 roku na stanowisko dyrektora rozgłośni powołano Stefana Tymienieckiego. Kierownikiem technicznym został inż. Cyryl Litwiński, a kierownikiem administracyjnym inż. Włodzimierz Strycki. Próbne nadawanie audycji rozpoczęło się miesiąc później, 27 listopada, poprzedzone wieloma próbami technicznymi, na fali 395,8.
4 grudnia 1927 roku dokonano uroczystego otwarcia Polskiego Radia Katowice. O godzinie 10:24 nadano dźwięk kucia młotów, który stał się sygnałem stacji. Następnie wyemitowano mszę św. odprawianą w katowickiej katedrze św. ap. Piotra i Pawła. W południe planowano transmisję przemówień ze studia, lecz nastąpiło przerwanie dopływu energii elektrycznej z Chorzowa. Prąd przywrócono o 13:16. Wyemitowano ponownie charakterystyczny dźwięk młotka, a następnie przemówienia. Do radiowego mikrofonu podchodzili m.in.: dyrektor naczelny Polskiego Radia Zygmunt Chamiec, wojewoda śląski Michał Grażyński, biskup katowicki ks. Arkadiusz Lisiecki oraz dowódca Dywizji Śląskiej gen. Józef Zając. Wieczorem transmitowano operę Stanisława Moniuszki Halka z Teatru Polskiego w Katowicach.
mały|Stanisław Ligoń, popularny na Górnym Śląsku także jako Karlik z Kocyndra, związany z Polskim Radiem Katowice od początku istnienia, dyrektor katowickiej rozgłośni w latach 1933–1939
Od początku istnienia rozgłośni był z nią związany popularny na Górnym Śląsku Stanisław Ligoń, zwany także Karlikiem z Kocyndra, jej trzeci dyrektor w okresie od 1 grudnia 1933 roku aż do wybuchu II wojny światowej. Ligoń był radiowcem, autorem programów regionalnych, m.in. W niedzielę przy żeleźnioku czy U Karliczka brzmi pieśniczka. Był jednym z gości zaproszonych na uroczyste otwarcie rozgłośni. Zaproponował dyrektorowi Tymienieckiemu prowadzenie cyklicznej audycji po śląsku, a po raz pierwszy przed mikrofonem wystąpił 26 grudnia 1927 roku o godz. 17:45.
Pierwszą spikerką katowickiego radia była Helena Reutt-Tymieniecka. Prowadziła ona skrzynkę pocztową dla dzieci, która cieszyła się dużą popularnością, a w latach 30. XX wieku powstał przy katowickiej rozgłośni zespół dziecięcy Kukiełki Śląskie.
W latach międzywojennych w Polskim Radiu Katowice nadawano wiele audycji propagujących historię i tradycję Górnego Śląska, a dużą popularnością cieszyły się występy chórów śpiewaczych. Nadawano także transmisje z ważnych regionalnych uroczystości, m.in. z dożynek w Podlesiu w sierpniu 1929 roku, w których brał udział m.in. prezydent Polski Ignacy Mościcki.
Specjalnością katowickiej rozgłośni stały się programy muzyczne. Emitowano transmisje oper z Teatru Polskiego oraz wieczorków muzyki tanecznej z kawiarń „Europa” i „Astoria” w Katowicach. Występowały też chóry, zespoły amatorskie oraz grupy mandolinowe. Ze Śląskiego Konserwatorium Muzycznego pochodzili członkowie zorganizowanego przez rozgłośnię tria instrumentalnego i od 1938 roku orkiestry radiowej pod dyrekcją . 22 lutego 1928 roku katowicka rozgłośnia nadała pierwszą w historii polskiej radiofonii audycję dla słuchaczy za granicą pn. Francuska skrzynka z Katowic (fr. La boîte aux lettres), którą prowadził dyrektor Tymieniecki. Audycja szybko zdobyła słuchaczy w wielu krajach świata i zapoczątkowała ruch tzw. Katowicardów. Powstawały także kluby spotykające się na zjazdach m.in. w Lyonie czy Hadze. Ostatni Międzynarodowy Zjazd Katowicardów – Klubów Przyjaciół Stacji Polskiego Radia w Katowicach odbył się 4 sierpnia 1935 roku w Hadze.
mały|lewo|Helena Reutt-Tymieniecka, pierwsza spikerka Polskiego Radia Katowice
15 kwietnia 1928 roku nad Górnym Śląskiem przelatywał sterowiec „Italia”, który był w trasie na biegun północny. Doszło wówczas do akcji pomocy sterowcowi, w ramach której Polskie Radio Katowice przerwało o 21:45 transmisję koncertu z Warszawy i zaczęło nadawać komunikaty w języku francuskim dla załogi sterowca, który w czasie gwałtownej burzy nad Sudetami zboczył w kierunku Katowic. O godzinie 22:30 zjawił się konsul włoski w Katowicach Ferruccio de Lupis i nadawał komunikaty w języku włoskim. Pozwoliły one ustalić załodze położenie trasy przelotu.
30 stycznia 1930 roku na wszystkich polskich radiostacjach odbywały się transmisje w ramach „Dnia Katowic”. Wyemitowano wówczas audycje z największych górnośląskich zakładów w regionie, a także po raz pierwszy w historii katowickiej rozgłośni audycję z podziemia kopalni (z kopalni węgla kamiennego „Król”). Ważnym elementem programu była przygotowana przez Ligonia radiowa adaptacja jego widowiska regionalnego Wesele na Górnym Śląsku z udziałem aktorów Teatru Polskiego w Katowicach.
mały|Konstanty Ćwierk (ok. 1915), pierwszy kierownik sosnowieckiego studia Radia Katowice, które działało od 1933 roku
10 marca 1930 roku katowickie radio zmieniło nazwę z Polskie Radio S.A. Oddział w Katowicach na Polskie Radio S.A. Rozgłośnia w Katowicach. 1 sierpnia 1931 roku w Polskim Radiu Katowice przeprowadzono pierwsze w Polsce próbne nadawanie i odbiór sygnału telewizyjnego. 30 czerwca 1932 roku doszło do przerwania nadawania katowickiej rozgłośni na półtorej dnia, do czego przyczyniła się poważna awaria kabla zasilającego w energię elektryczną stację nadawczą w Brynowie. 1 września 1934 roku podjęto decyzję o emitowaniu trzy razy w tygodniu stałych komunikatów sportowych, z czego największą popularnością cieszyły się te transmitowane w niedziele. Zaczęto emitować także Odczyty i wykłady ze wszystkich dziedzin sportowych, których autorem był Kazimierz Załuski. W 1935 roku Wydział Techniczny rozgłośni otrzymał polecenie urządzenia studia radiowego w Sosnowcu, skąd miano nadawać regularne audycje poświęcone Zagłębiu Dąbrowskiemu. Na ten cel dyrekcja Elektrowni Okręgowej w Sosnowcu oddała urządzony lokal przy ulicy Będzińskiej. Sosnowieckie podstudio pod kierownictwem Konstantego Ćwierka rozpoczęło działalność 15 stycznia 1936 roku.
Wiosną 1936 roku z inicjatywy dyrektora Ligonia rozpoczęto prace przygotowawcze nad budową nowej siedziby dla katowickiej rozgłośni. 20 sierpnia 1937 roku Polskie Radio Katowice rozpoczęło pracę w nowym gmachu przy ulicy J. Ligonia 29 (patron ulicy, Juliusz Ligoń, prywatnie był dziadkiem Stanisława), a jego uroczyste otwarcie miało miejsce 19 października 1937 roku. Autorem projektu gmachu był inż. Tadeusz Łobos. Był to pierwszy budynek w Polsce przeznaczony specjalnie na potrzeby radia.
mały|lewo|Gmach katowickiej rozgłośni Polskiego Radia projektu inż. Tadeusza Łobosa w momencie jego poświęcenia w 1937 roku
Po otwarciu nowego gmachu, w latach 1937–1939 rozbudowano Wydział Programowy, a współpracę z radiem podjęło wielu młodych twórców i artystów, dzięki czemu katowicka rozgłośnia znalazła się w czołówce polskich stacji regionalnych. W 1938 roku emitowano w tygodniu 97 godzin programu, z czego 1/6 przypadała na program regionalny. W latach 1936–1937 najwięcej, bo 57,9% czasu antenowego, zajmowała muzyka. Odczyty i pogadanki zajmowały 9,9%, audycje literackie 4,6%, a komunikaty i audycje informacyjne 14% programu. 2 czerwca 1938 roku katowicka rozgłośnia zaczęła nadawać specjalne programy dla Polaków z Zaolzia.
12 lutego 1938 roku w gmachu Polskiego Radia Katowice odbyło się zebranie założycielskie Klubu Dziennikarzy Radiowych, które prowadził prezes syndykatu Henryk Sławik. 14 grudnia tego samego roku wyemitowano pierwszy wieczór literacki z udziałem powstałej w Katowicach grupy literackiej „Fantana”, którą tworzyli: Wilhelm Szewczyk, Jan Baranowicz, Amalia Hanzlówna, Adolf Fierla, Aleksander Widera i Jan Zaremba.
W 1939 roku rozgłośnia rozpoczęła nadawanie programów informacyjnych w języku niemieckim, słowackim i czeskim. Wiosną 1939 roku Ligoń zainicjował akcję na „żeleźniok Karlika”, czyli na ciężki karabin maszynowy, a ofiarność słuchaczy była tak duża, że pieniądze przeznaczono na cięższy sprzęt wojskowy. Wiosną 1939 roku ukończono budowę radiostacji w Brzezince o mocy 50 kW, która od kwietnia nadawała próbne audycje jako „Katowice II”. Oficjalnie została przekazana do eksploatacji 25 sierpnia 1939 roku.
Na początku II wojny światowej katowicka rozgłośnia zawiesiła działalność jako pierwsza w Polsce. 2 września o godzinie 13:00 spikerka Hanna Ziembowa pożegnała słuchaczy, a o godzinie 19:50 zakończono nadawanie z radiostacji w Brzezince. Na polecenie Armii „Kraków” zniszczono urządzenia amplifikatorni. Dzień później gmach rozgłośni został zajęty przez wojska niemieckie. Działało tam w okresie niemieckiej okupacji radio Reichssender Kattowitz. Pod koniec wojny stacja w Brzezince została zniszczona przez wycofujące się wojska niemieckie.
Okres Polski Ludowej (1945–1989) mały|Maszty radiowe na Mrówczej Górce w Katowicach w latach międzywojennych