() – skrót oznaczający typ zdania, w którym podmiot występuje przed orzeczeniem, a dopełnienie występuje na końcu oraz typ języka, w którym takie zdania są dominujące. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych typów obok , ten rodzaj składni jako podstawowy występuje w 41,79% języków.

Języki To m.in.: polski, angielski, albański, estoński, fiński, francuski, ganda, grecki, hausa, hebrajski, chiński, hiszpański, indonezyjski, islandzki, jawajski, joruba, kaszubski, khmerski, kicze, łotewski, macedoński, malajski, niemiecki, portugalski, rosyjski, rumuński, serbsko-chorwacki, słoweński, suahili, tajski, ukraiński, wietnamski, włoski, zulu.

Przykładowe zdanie (podmiot) (orzeczenie) (dopełnienie) (podmiot) (orzeczenie) (dopełnienie) (podmiot) (orzeczenie) (dopełnienie) (podmiot) (orzeczenie) (dopełnienie) (podmiot) (orzeczenie) (dopełnienie) On (podmiot) zjadł (orzeczenie) jabłko (dopełnienie)

W językach pozycyjnych, np. w języku angielskim, taki szyk jest w zdaniach orzekających konieczny, gdyż miejsce w ciągu determinuje tu równocześnie funkcję w zdaniu. Przestawienie członów powoduje zmianę znaczenia lub czyni zdanie bezsensownym, por.

vs. vs. vs. vs. vs.

W języku polskim, który dysponuje bogatym systemem form fleksyjnych informujących o funkcji składniowej, szyk jest tylko jedną z możliwości uporządkowania wyrażeń, niemniej jednak w wyrażeniach o szyku neutralnym z reguły składniki występują w takiej właśnie kolejności.

Gdy formy mianownika i biernika odpowiednich rzeczowników są identyczne i semantyka czasownika (całego zdania) nie pozwala na jednoznaczne ustalenie funkcji składniowych, zdanie staje się dwuznaczne, np.:

Radość ze zwycięstwa przyćmiła mu śmierć przyjaciela (a także Śmierć przyjaciela przyćmiła mu radość ze zwycięstwa) można rozumieć dwojako: Radość ze zwycięstwa zajęła miejsce smutku po stracie przyjaciela. Śmierć przyjaciela odebrała radość ze zwycięstwa.

W tej sytuacji zaleca się właśnie użycie szyku Słownik poprawnej polszczyzny, PWN, Warszawa 1995, , s. 999. Dla uniknięcia nieporozumień w zdaniach tego typu najlepiej jednak użyć strony biernejWielki słownik poprawnej polszczyzny, PWN, Warszawa 2004, str. 1559.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Szyk wyrazów w zdaniu