thumb|Kwiaty thumb|Owoce Wilczomlecz błotny (Euphorbia palustris L.) – gatunek rośliny należący do rodziny wilczomleczowatych. Występuje w Europie z wyjątkiem jej południowych i północnych krańców, na wschodzie sięga po północno-zachodni Kazachstan. W Polsce gatunek rzadki. Rośnie głównie w dolinach dużych rzek i ustępuje z powodu ich regulacji, bowiem ograniczenie naturalnych wezbrań utrudnia jego skuteczne rozsiewanie się. Jest rośliną trującą, ale też wykorzystywaną jako ozdobna i lecznicza.
Rozmieszczenie geograficzne Gatunek występuje na rozległych obszarach Europy i na zachodnich krańcach Azji, związany jest z siedliskami aluwialnymi w dolinach rzek. Wzdłuż południowej granicy zasięgu rośnie na nielicznych, rozproszonych stanowiskach w północnej Hiszpanii, we Włoszech, Grecji i Turcji. Na zachodzie sięga po Francję, kraje Beneluksu i południową Norwegię. Występuje w południowej Szwecji, w pasie wybrzeży wokół Zatoki Fińskiej i Ryskiej. Najliczniej rośnie na nizinach Europy Środkowej w Niemczech, Czechach, a zwłaszcza na Kotlinie Panońskiej i dalej na wschód od Karpat – w Mołdawii, na Ukrainie i w południowej Białorusi oraz w południowej Rosji sięgając na wschodzie dorzecza Wołgi i Uralu (także w północno-zachodnim Kazachstanie). Informacje o występowaniu gatunku dalej na wschód – w zachodniej Syberii oraz w rejonie Ałtaju mogą dotyczyć blisko spokrewnionych gatunków z serii Soongaricae.
W Polsce rośnie w dolinie Odry od Zalewu Szczecińskiego po okolice Brzegu, wzdłuż dolnej i środkowej Warty po okolice Koła, rzadziej rośnie nad Wisłą na odcinku od Krakowa po Nowy Dwór Mazowiecki, nad Bugiem i Sanem (w okolicy jego ujścia i koło Przemyśla). Pojedyncze stanowiska ma poza dolinami rzek, głównie na Pomorzu Zachodnim, ziemi lubuskiej i Dolnym Śląsku. Liczniejsze stanowiska tego gatunku znajdują się w rejonie Polesia Podlaskiego i Wołyńskiego.
Morfologia thumb|Łodygi Pokrój Roślina zielna przypominająca pokrojem niewielki krzew wierzby, o prosto wzniesionych, wyrastających w kępach pędach osiągających zwykle ok. 120 cm wysokości, ale wahających się od 70 do 180 cm. Organy podziemne Młode rośliny tworzą pojedynczy, tęgi korzeń palowy. Od trzeciego roku życia korzeń tworzy silnie rosnące, grube rozgałęzienia. Szyja korzeniowa drewnieje i z czerwonawych pąków rozwijających się na poziomie gruntu po jej bokach wyrastają boczne pędy, z których nasad wyrastają kolejne grube korzenie. Szyja korzeniowa osiąga z czasem 5 do 10 cm średnicy. Korzenie sięgają do 1 m głębokości. Łodygi Pojedynczy okaz może w zależności od wieku rośliny i warunków rozwoju wypuszczać od 1 do 120 łodyg. Osiągają one w części nadziemnej zwykle do 17 mm średnicy (rzadko do 22 mm). Łodygi są nagie, dęte, z sinawym nalotem, często czerwono nabiegłe u nasady. Pędy kwitnące rozgałęziają się w górnej części. W czasie owocowania są one przerastane przez wyżej rosnące pędy wegetatywne. Liście Liczne, siedzące, osadzone skrętolegle na łodygach. Blaszka jest miękka, gładka o kształcie lancetowatym do eliptycznolancetowatego, prawie całobrzega lub miękko i drobno piłkowana, zakończona tępo lub zaostrzona. Liście osiągają średnio 4,6 cm długości i 1,2 cm na bocznych odgałęzieniach w górnej części pędów i ponad 9 cm długości oraz 2 cm szerokości na głównych pędach. KwiatyTworzą charakterystyczne dla rodzaju kwiatostany – cyjacja zebrane w wieloszypułowy, szczytowy kwiatostan złożony. Całobrzegie i żółte podsadki otaczające cyjacja mają kształt odwrotnie jajowaty lub okrągławoeliptyczny. Miodniki znajdujące się na zewnątrz owłosionych listków tzw. okrywy, występują w liczbie czterech, rzadziej pięciu lub sześciu, i są poprzecznie jajowate. Okrywa otacza szczytowy (centralny), pojedynczy kwiat żeński pozbawiony okwiatu. Składa się on z trójkomorowej zalążni pokrytej okrągłymi brodawkami, charakterystycznymi dla tego gatunku. Szyjka słupka zwieńczona jest dwudzielnym znamieniem. Kwiat żeński otoczony jest przez 5 grup składających się z 3 do 6 pręcików, które identyfikowane są z pozbawionymi okwiatu kwiatami męskimi. W poszczególnych grupach pręciki dojrzewają kolejno od środka ku zewnętrznej części cyjacjum. OwoceTrójkomorowe torebki zawierające w każdej z komór pojedyncze nasiona. Torebki są kulistawe o średnicy 5–6 mm. Pokryte są krótkimi i kulistawymi lub nieregularnymi brodawkami. Nasiona są kulistawe lub eliptyczne, o łupinie gładkiej, połyskującej, barwy szaro-brązowo-czarnej (ciemnieją w miarę dojrzewania), z jasnym elajosomem o wymiarach 1×1,3 mm. Całe nasiono osiąga 3,2 do 3,7 mm długości, 2,5 do 3 mm szerokości.
Ekologia Siedlisko thumb|Wilczomlecz błotny rosnący w szuwarze trzcinowym nad dolną Odrą Gatunek występuje wzdłuż dolin rzecznych na terenach nizinnych, w miejscach regularnie podtapianych Europie Środkowej i Zachodniej oraz zalewanych wiosną w Europie Wschodniej. Rośnie tam najczęściej wzdłuż brzegów rzek, nad starorzeczami i jeziorami, w lasach aluwialnych, w szuwarach i na wilgotnych łąkach. W obszarach Europy silnie przekształconych przez człowieka jego siedliskiem stają się brzegi rowów i kanałów, brzegi pól i porzuconych łąk. Ze względu na długowieczność roślina może się utrzymywać na stanowiskach długo po ich znaczącym przekształceniu. Rośnie na terenach głównie nizinnych i nisko położonych – ok. 90% stanowisk znajduje się na rzędnej poniżej 300 m n.p.m. W południowej części zasięgu (w Turcji) występuje na reliktowych stanowiskach wyżej położonych, maksymalnie do 1800 m n.p.m. W Polsce najwyżej położone stanowiska znajdują się w Bieszczadach na 900 m n.p.m.
Na północy zasięgu (w Skandynawii) gatunek ten rośnie niemal wyłącznie wzdłuż wybrzeży Morza Północnego i Bałtyckiego, wykazując się tolerancją na zasolenie. Zresztą obecny jest także na solniskach śródlądowych na Węgrzech, oraz w miejscach zalewanych słonawymi wodami w pobliżu morskich wybrzeży Włoch i w ujściu Wołgi.
Rośnie na glebach wapiennych, próchnicznych, na namułach, torfach i glinach, mokrych lub przemiennie mokrych i okresowo podsychających. Gleby na stanowiskach są alkaliczne lub słabo kwaśne, bardzo zróżnicowane pod względem troficznym. Najlepiej rośnie na stanowiskach nasłonecznionych, ale utrzymuje się także w cienistych lasach i gęstych szuwarach trzcinowych. Jest rośliną ciepłolubną.
Wschodnie krańce zasięgu (południowy Ural) to obszary ze średniomiesięczną temperaturą w okresie zimowym sięgającą –20 °C. Z kolei izolowane populacje w południowej części zasięgu utrzymują się na terenach, gdzie średniomiesięczne temperatury latem przekraczają 20 °C, a opady wynoszą poniżej 150 mm. Opady w obrębie zasięgu sięgają na niektórych obszarach nawet 2000 mm rocznie, co znaczy, że czynnik ten nie wpływa istotnie na rozprzestrzenienie gatunku. Związek z nim mają natomiast wysokie temperatury w okresie letnim (ponad 15 °C) i odpowiednio długi okres wegetacyjny.
Struktura populacji Z powodu krzaczastego pokroju i dużych rozmiarów pojedyncze rośliny mogą zajmować nawet do 2 m² powierzchni. Skutkuje to ich relatywnie niewielkim zagęszczeniem w populacji wynoszącym ok. 0,17 egzemplarza na 1 m² w przypadku stabilnych i starych populacji, do 1,31 egzemplarza na 1 m² w przypadku populacji dynamicznych, w których obecne są formy juwenilne i siewki.
Interakcje międzygatunkowe thumb|Chrząszcz Oberea euphorbiae – monofag wilczomleczu błotnego thumb|Mszyce na pędzie wilczomleczu błotnego ze stanowiska na Ukrainie Ekspansja trzciny pospolitej i wierzb, ich gęsty i wysoki wzrost na stanowiskach wilczomleczu błotnego skutkuje ustępowaniem tego gatunku.
Wilczomlecz błotny jest często zgryzany przez jelenie, przy czym nie wpływa to jednak istotnie na żywotność roślin, choć może osłabiać produkcję nasion. Prawdopodobnie z powodu wydzielania trującego soku mlecznego, na roślinach tego gatunku owady żerują rzadko. Korzenie i łodygi wilczomleczu błotnego oraz rózgowatego E. virgata i błyszczącego E. lucida są jedynym źródłem pożywienia monofagicznych larw motyli Chamaeshpecia palustris i Chamaeshpecia hungarica (Sesioidea). Monofagiem przywiązanym wyłącznie do wilczomleczu błotnego jest chrząszcz Oberea euphorbiae (kózkowate), a do tego gatunku i E. lucida – Aphtona violacea (stonkowate). Galasy tworzą larwy muchówki Dasyneura schulzei (Cecidomyiida). Rzadko na wilczomleczu tym stwierdzano obecność mszyc Acyrtosiphon euphorbiae.
Wśród grzybów porażających tę roślinę jest dla niej tylko specyficzny gatunek – Plagiostoma euphorbiae (Diaporthales). Poza tym atakują ją rdze i mączniakowce: Melamsora euphorbiae, Melamsora euphorbiae-dulcis, Uromyces verrucosae-craccae i Podosphaera euphorbiae (Sphaerotheca).
Fitosocjologia W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych w Europie Środkowej wilczomlecz błotny uznawany jest za gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Convolvuletalia (niepewne, wymaga dalszych badań), związku zespołów (All.) Filipedulion (niepewne, wymaga dalszych badań), oraz gatunek charakterystyczny i wyróżniający dla zespołu roślinności (Ass.) Veronico-Euphorbietum. W skali całego swego zasięgu gatunek występuje jednak w zróżnicowanych zbiorowiskach. W zachodniej części swego zasięgu częściej rejestrowany jest w zbiorowiskach szuwarowych (klasa Phragmitetea), zwłaszcza z trzciną pospolitą. Poza tym w zbiorowiskach z rzędów Magnocaricion, Molinio-Holoschoenion, Convolvulion sepium i związku Molinietalia caeruleae. W Europie Środkowej częściej dokumentowany jest w towarzystwie gatunków łąkowych ze związków Cnidion i Molinion. Na północy zasięgu notowany jest w zbiorowiskach łąk zalewowych Agropyro-Rumicion z udziałem gatunków tolerujących zasolenie. Na wschodzie rośnie głównie w szuwarach mozgowych i trzcinowych.
Biologia Rozwój thumb|Pokrój rośliny wiosną – suche łodygi zeszłoroczne i rozwijające się tegoroczne Bylina, długowieczny hemikryptofit, czasem (zwłaszcza w pierwszych dwóch latach rozwoju) także geofit odnawiający się z szyi korzeniowej. Rośliny dożywają 50 lat lub nawet więcej. Rozmnażają się niemal wyłącznie przez nasiona – okazy będące klonami, powstające dzięki poziomo odrastającym niektórym pędom, stanowią ok. 1% populacji. Kwitnąć zaczynają rośliny w wieku 3–4 lat, wyjątkowo młodsze. W miarę upływu lat pędy osiągają większą wysokość i jest ich więcej. Rośliny stare jednak znów mają pędy niższe i mniej liczne.
Rośliny w Europie Środkowej wypuszczają nowe pędy w marcu z czerwonawych pąków znajdujących tuż nad powierzchnią gruntu pędów ubiegłorocznych (pąki te powstają także rok wcześniej). Na początku kwietnia rozwijają się na młodych pędach pierwsze liście. Od połowy kwietnia do połowy czerwca trwa okres najintensywniejszego wzrostu roślin. Pierwsze kwiatostany powstają już w końcu kwietnia, ale pełnia kwitnienia zaczyna się od połowy maja i trwa do połowy czerwca. Kwitnienie kończy się najpóźniej w lipcu. W czerwcu zaczynają dojrzewać owoce i wówczas żółte w czasie kwitnienia przysadki stają się zielone. Nasiona są zrzucane do końca sierpnia, po czym pędy nadziemne zaczynają degenerować. Liście żółkną, potem stają się pomarańczowoczerwone i odpadają, a łodygi szarzeją i już martwe utrzymują się zwykle wzniesione przez kolejny sezon.
Kwitnienie Na intensywność kwitnienia istotny wpływ mają warunki pogodowe. Kwiaty zapylane są tylko krzyżowo przez owady, najczęściej przez muchówki (muchowate, wyślepkowate), poza tym przez bzygowate, chrząszcze (stonkowate, kózkowate, ryjkowce, sprężyki), błonkoskrzydłe (męczelkowate, pilarzowe, złotolitki, pszczoły), także przez mrówki Formicidae, a nawet pająki. Bezkręgowce wabione są żółtymi kwiatostanami i nektarem, obfitującym we fruktozę, glukozę i sacharozę. Muchy przywabia także zapach kwiatów opisywany jako „stęchły”.