thumb|Pola Gojawiczyńska odbierająca Nagrodę Literacką miasta Warszawy z rąk komisarycznego prezydenta miasta Stefana Starzyńskiego (1935) Apolonia (Pola) Gojawiczyńska, z domu Koźniewska (ur. 1 kwietnia 1896 w Warszawie, zm. 29 marca 1963 tamże) – polska pisarka, działaczka niepodległościowa.

Życiorys Młodość Urodziła się w Warszawie w rodzinie rzemieślniczej. Była córką Anastazji z Krawczyków i Jana Koźniewskiego, stolarza, który prowadził warsztat stolarski przy ulicy Nowolipie 18. Uczyła się w szkole powszechnej, jednak w 1905 po strajku szkolnym została wydalona ze szkoły. Później pobierała naukę na kompletach, na pensji, wreszcie rozpoczęła kursy dla wychowawczyń w ochronce.

W 1914 jej rodzina wyjechała do Rosji, a ona pozostała w Warszawie. Zdana sama na siebie rozpoczęła pracę jako wychowawczyni w przedszkolach miejskich, podwarszawskich ochronkach, bibliotekach i teatrzykach amatorskich.

Pierwsze wiersze napisała w Dworku Grochowskim, w którym po ewakuacji Rosjan z Warszawy w sierpniu 1915 uruchomiono jedną z pierwszych polskich szkół. Swoje pierwsze próby pisania wysłała do Gabrieli Zapolskiej i zyskała jej aprobatę.

W czasie I wojny światowej brała udział w pracy niepodległościowej i należała do Polskiej Organizacji Wojskowej. Jej pierwszym utworem była nowela Dwa fragmenty, za którą w 1915 otrzymała wyróżnienie czasopisma Echo Pragi. Powstał wtedy szkic noweli Dzieciństwo.

Rozwój literacki mały|Pola Gojawiczyńska w miejscu dawnego więzienia kobiecego Serbia (1962) W 1920 wyszła za mąż za Stanisława Gojawiczyńskiego, rok później urodziła córkę Wandę. Do 1926 mieszkała w Bielsku Podlaskim i pracowała w miejscowym starostwie. W latach 1925–1929 współpracowała z „Kurierem Warszawskim”.

W 1931 zamieszkała w Szarleju (obecnie dzielnica Piekar Śląskich, w których umieściła akcję powieści Ziemia Elżbiety). W tym czasie jej nowelę Dzieciństwo przeczytała Zofia Nałkowska i wystarała się dla niej o stypendium Funduszu Kultury Narodowej.

W 1932 wróciła do Warszawy zaczęła publikować następne utwory i współpracować z „Gazetą Polską” (1932–1934). Prozę i felietony publikowała też w czasopismach „Bluszcz” (1931–1933), „Kurier Poranny” (1931–1932, 1937–1939). W 1936 pisarka została członkiem władz oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich. W 1937 teatr wystawił jej sztukę Współczesne.

II wojna światowa 7 stycznia 1943 została aresztowana w swoim warszawskim mieszkaniu przy ul. Brzozowej 2/4 (przeprowadziła się tam z ul. Brzozowej 6/8 w 1937). Trafiła na oddział kobiecy Pawiaka, tzw. Serbię. Opisała to we wspomnieniach pod tytułem Krata (1945). Została zwolniona z więzienia 5 maja 1943 Po wyjściu z więzienia ukrywała się w domu Iwaszkiewiczów w Stawisku oraz u swojej przyjaciółki Marii Morozowicz-Szczepkowskiej w Milanówku. thumb|Tablica pamiątkowa na kamienicy przy ulicy Brzozowej 6/8 w Warszawie, gdzie mieszkała pisarka

Po 1945 W 1945 zamieszkała w Łodzi, skąd w 1949 wróciła do Warszawy. Od 1962 była członkiem Ogólnopolskiego Komitetu PokojuSkład Ogólnopolskiego Komitetu Pokoju, "Trybuna Ludu", nr 163, 14 czerwca 1962, s. 4..

Zmarła w Warszawie. Pochowana na cmentarzu Powązkowskim (kwatera: Aleja Zasłużonych-1-127).

Charakterystyka twórczości Była jedną z najpopularniejszych pisarek okresu międzywojennego. Jej utwory zawierały wątki psychologiczne i społeczno-obyczajowe związane z awansem środowiska proletariackiego i drobnomieszczańskiego Warszawy i Górnego Śląska. Jej utwory Dziewczęta z Nowolipek i Rajska jabłoń posłużyły za podstawę do scenariusza filmów fabularnych. Ostatnia ekranizacja z 1985 roku ukazała się w reżyserii Barbary Sass.

Ekranizacje

thumb|Grób Poli Gojawiczyńskiej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Twórczość 1933 Powszedni dzień 1934 Ziemia Elżbiety 1935 Dziewczęta z Nowolipek 1936 Rozmowy z milczeniem 1937 Rajska jabłoń 1938 Dwoje ludzi 1938 Słupy ogniste 1945 Krata 1946 Stolica 1947 Dom na skarpie 1956 Miłość Gertrudy 1956 Opowiadania 1971 Z serca do serca: Utwory z lat 1916–1938 drukowane w czasopismach (zbiór opowiadań, felietonów i innych krótkich utworów pierwotnie drukowanych w czasopismach w latach 1916–1938) 1974 Szybko zapomniane: Utwory z lat 1945–1963 drukowane w czasopismach (zbiór opowiadań, felietonów i innych krótkich utworów pierwotnie drukowanych w czasopismach w latach 1945–1963) 2001 Święta rzeka (pierwotnie drukowana w odcinkach w „Kurierze Polskim” w 1939)

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy klasy I (22 lipca 1949) „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), kultury i sztuki”. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (31 marca 1956) „w związku z 60 rocznicą urodzin, za wybitne zasługi w dziedzinie twórczości literackiej”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Złoty Krzyż Zasługi (10 listopada 1938). „za zasługi na polu literatury”. Złoty Krzyż Zasługi (17 września 1946) „za organizację i budowę Związków Zawodowych Literatów Polskich. Medal za Warszawę 1939–1945 (17 stycznia 1946) „w pierwszą rocznicę wyzwolenia Warszawy zasłużonym w walce o wyzwolenie i odbudowę Stolicy (...)”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1961)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 4, 24 lutego 1961, s. 3.

Nagrody Nagroda Literacka miasta Warszawy (za całokształt twórczości, 1935)

Upamiętnienie Tablica pamiątkowa na kamienicy przy ul. Brzozowej 6/8 w Warszawie, w której mieszkała Pola Gojawiczyńska, odsłonięta w kwietniu 1964. Imieniem Poli Gojawiczyńskiej nazwano ulice m.in. w Gdańsku Ulica Poli Gojawiczyńskiej w Gdańsku w Targeo, Gdyni Ulica Poli Gojawiczyńskiej w Gdyni w Targeo, Gliwicach Ulica Poli Gojawiczyńsakiej w Gliwicach w Targeo, Kędzierzynie-Koźlu Ulica Poli Gojawiczyńskiej w Kędzierzynie-Koźlu w Targeo, Koninie Ulica Poli Gojawiczyńskiej w Koninie w Targeo, Legnicy Ulica Poli Gojawiczyńskiej w Legnicy w Targeo, Lublinie Ulica Poli Gojawiczyńskiej w Lublinie w Targeo, Mysłowicach, Łodzi Ulica Poli Gojawiczyńskiej w Łodzi w Targeo, Piasecznie, Poznaniu, Radomiu, Rudzie Śląskiej, Szczecinie, Tarnowie, Warszawie i Wieluniu.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Pola Gojawiczyńska – rękopisy i publikacje w bibliotece Polona

Kategoria:Członkowie polskiego PEN Clubu Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Związku Zawodowego Literatów Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Bielskiem Podlaskim Kategoria:Ludzie związani z Piekarami Śląskimi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem za Warszawę 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Uczestnicy strajków szkolnych w Królestwie Kongresowym (1905–1908) Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Więźniarki Serbii (okupacja niemiecka) Kategoria:Zmarli w 1963 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)