Jan Aleksander Lipski herbu Grabie (ur. 15 czerwca 1690 w Olszynie, zm. 20 lutego 1746 w Kielcach) – polski duchowny katolicki, kardynał, biskup łucki (1732), biskup krakowski (1732–1746), książę siewierski (1732–1746), kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys Studiował na Sorbonie w Paryżu i w Rzymie. W 1717 roku otrzymał tytuł doktora obojga praw. 23 kwietnia 1719 przyjął święcenia kapłańskie. Kanclerz arcybiskupa gnieźnieńskiego, od 1724 podkanclerzy koronny i prezydent Trybunału Głównego Koronnego. Jako zaufany powiernik Augusta II Mocnego często brał udział w misjach dyplomatycznych między Dreznem a Warszawą. Posługiwał się pięcioma językami.
W 1732 mianowany został biskupem łuckim, następnie w kilka miesięcy później biskupem krakowskim. W trakcie burzliwego bezkrólewia w 1733 opowiedział się po stronie kandydatury elektora saskiego Fryderyka Augusta II Wettina popieranego przez mniejszość wyborców i wyniesionego na tron przez obce wojska, jako przedstawiciel Senatu podpisał jego pacta conventaVolumina Legum, t. VI, Petersburg 1860, s. 309.. 17 stycznia 1734 w katedrze wawelskiej koronował Augusta III i Marię Józefę (wobec odmowy dokonania koronacji ze strony prymasa Teodora Potockiego)Uprawnionym do koronacji był prymas, wyjątkowo zastępował go biskup kujawski. Ustawy, np. z 1633 Konsens na Bisknpstwo Krakowskie Volumina Legum, t. 3, s. 375–376, f. 792), głosiły, że biskup krakowski żadnej sobie prerogatywy wprzód przed Prymasem Regni przywiaszczać nie będzie, w tym dokonywać koronacji. Zakaz powtórzył Sejm pacyfikacyjny (1736) w ustawie Prerogatywy Prymacyalne (Volumina Legum, t. VI, Petersburg 1860, s. 319). Szerzej: Przywileje i godności Prymasów Polski.. W 1735 roku podpisał uchwałę Rady Generalnej konfederacji warszawskiejUchwała Rady Generalnej Konfederacji, 1735, s. 19.. W 1736 roku został wyznaczony senatorem rezydentemVolumina Legum, t. VI, Petersburg 1860, s. 326.. 10 lipca 1737 roku podpisał we Wschowie konkordat ze Stolicą ApostolskąVetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabulariis Vaticanis, deprompta collecta ac serie chronologica disposita. T. 4, Ab Innocentio PP. XII usque ad Pium PP. VI 1697-1775.P.1-2, wydał Augustyn Theiner, Rzym 1864, s. 126.. Dzięki protekcji nowego monarchy uzyskał na konsystorzu 20 grudnia 1737 godność kardynała. Nigdy jednak nie otrzymał kapelusza kardynalskiego ani kościoła tytularnego, nie uczestniczył również w konklawe 1740, odrzucił proponowany mu przez papieża Klemensa XII tytuł arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski.
Jako biskup krakowski Jan Aleksander Lipski zrezygnował ze wszystkich beneficjów. Zasłynął jako mecenas sztuki i opiekun włoskiego architekta Franciszka Placidiego. Na jego polecenie dokonano barokizacji wnętrza katedry wawelskiej i restauracji zamku królewskiego.
Pochowany został w katedrze wawelskiej w kaplicy Lipskich. Urnę z zabalsamowanym sercem kardynała złożono w bocznej ścianie kościoła parafialnego pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Choczu.
Przypisy
Linki zewnętrzne Sylwetka Jana Lipskiego w słowniku biograficznym Salvadora Mirandy Dzieła Jana Aleksandra Lipskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Biskupi łuccy Kategoria:Biskupi krakowscy Kategoria:Członkowie dworu Augusta II Mocnego Kategoria:Członkowie dworu Augusta III Sasa Kategoria:Deputaci do paktów konwentów Augusta III Sasa Kategoria:Doktorzy obojga praw (I Rzeczpospolita) Kategoria:Duchowni katoliccy – szlachta I Rzeczypospolitej Kategoria:Elektorzy Augusta III Sasa Kategoria:Kardynałowie z nominacji Klemensa XII Kategoria:Konfederaci warszawscy (1733) Jan, Aleksander Kategoria:Ludzie związani z Krakowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Siewierzem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w bazylice archikatedralnej św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie Kategoria:Podkanclerzowie koronni (duchowni) Kategoria:Polscy kardynałowie Kategoria:Prezydenci Trybunału Głównego Koronnego Kategoria:Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie rezydenci (August III Sas) Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta III Sasa Kategoria:Sygnatariusze paktów konwentów Augusta III Sasa Kategoria:Sygnatariusze konkordatu wschowskiego 1737 Kategoria:Urodzeni w 1690 Kategoria:Zmarli w 1746