Marian Opania (ur. 1 lutego 1943 w Puławach) – polski aktor teatralny, filmowy i dubbingowy, wykonawca piosenki aktorskiej, artysta kabaretowy.
Życiorys Urodził się jako drugi syn Juliana i Jadwigi. Jego ojciec był oficerem piechoty Wojska Polskiego, zginął w powstaniu warszawskim.
W 1960 ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. A.J. ks. Czartoryskiego w PuławachTygodnik „Życie na Gorąco” nr 27, 7 lipca 2016, s. 68–69.. W 1964 został absolwentem Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie.
Należał do grupy najciekawszych młodych aktorów rozpoczynających swoją karierę na początku lat 60. W 1962 wcielając się w rolę Miśka w noweli Warszawa w filmie ''Miłość dwudziestolatków” (L’amour à vingt ans) Andrzeja Wajdy zadebiutował na dużym ekranie. W teatrze zadebiutował w 1964 rolą Księcia Edwarda w sztuce „Edward II” Christophera Marlowe’a w reżyserii Stanisława Bugajskiego, na scenie Teatru Klasycznego w Warszawie.
Za role Pawła w Skoku i Truchaczka (młodego bohatera wydarzeń „czarnej niedzieli” w Bydgoszczy w 1939) w Sąsiadach, Opania otrzymał w 1970 Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego. W tych latach wielokrotnie wcielał się w postacie nadwrażliwych młodzieńców, czasem zawadiackich, szarpanych nadziejami i rozterkami swojego wieku. Jedną z jego najbardziej złożonych ról był Tadeusz, bohater filmu Antoniego Krauzego – „Palec boży” z 1972, młody prowincjusz walczący o zrealizowanie swoich marzeń.
Wystąpił w filmie „Człowiek z żelaza” Andrzeja Wajdy (1981), który otrzymał Złotą Palmę na 34. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes, wielu dziełach komediowych m.in. w serialu Stanisława Barei „Zmiennicy” (1986), filmie „Rozmowy kontrolowane” Sylwestra Chęcińskiego (1991) czy „Saunie” Filipa Bajona (1992). Występował jako profesor Zybert w serialu TVP2 „Na dobre i na złe” (1999) i jako ojciec tytułowej bohaterki w serialu TVN „Prawo Agaty” (2012), w filmach „Mała matura 1947” Janusza Majewskiego (2010), „Wałęsa. Człowiek z nadziei” Andrzeja Wajdy (2013) oraz „Bogowie” Łukasza Palkowskiego (2014) i innych.
W 2016 zagrał w komedii „7 rzeczy, których nie wiecie o facetach” w reżyserii Kingi Lewińskiej. W teatrze Opania występował m.in. w spektaklach Józefa Szajny w warszawskim Teatrze Studio. Występował także w spektaklach muzycznych, m.in. w „Brelu” Emiliana Kamińskiego i Wojciecha Młynarskiego (1985) oraz w „Wysockim” (1989) czy „Hemarze” (1987).
Od 1965 związany jest z Teatrem Telewizji, gdzie wziął udział w prawie stu spektaklach. Wystąpił w około dwustu przedstawieniach Teatru Polskiego Radia.
W latach 1964–1971 występował w Teatrze Klasycznym w Warszawie, następnie w Teatrze Studio (1971–1977), Teatrze Kwadrat (1978) i Teatrze Komedia (1979–1981). Od 1981 jest aktorem Teatru Ateneum w Warszawie. Na deskach teatru gra monogram „W progu” Glena Bergera w reżyserii Bartosza Konopki, którego premiera odbyła się 12 czerwca 2013.
Znany z wykonań piosenki aktorskiej, z występów w kabaretach i ról komediowych. Współpracował m.in. z Teatrem Scena Prezentacje w Warszawie. Przez wiele lat współpracował z Marcinem Wolskim i kabaretem „60-tka”. Wraz z Wiktorem Zborowskim tworzył kabaret „Super-duo”. Wykonywał pieśni Włodzimierza Wysockiego, Bułata Okudżawy, Jacques’a Brela w tłumaczeniu Wojciecha Młynarskiego, teksty Antoniego Słonimskiego, Juliana Tuwima, Mariana Hemara, Jonasza Kofty, Marcina Wolskiego czy Jana Pietrzaka.
W 2015 nagrał płytę z piosenkami Leonarda Cohena i Jaromira Nohavicy – Opania Cohen Nohavica.
Życie prywatne Żonaty z Anną, z którą poznali się w 1960. Mają dwoje dzieci, aktora Bartosza Opanię oraz córkę Magdalenę. Jest rzeźbiarzem amatorem.
Zespoły artystyczne mały|Występ aktorów Teatru Ateneum w Warszawie w spektaklu „Wysocki” na XII Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu (1991); od prawej: Leonard Pietraszak, Marian Opania, Wiktor Zborowski i Marcin Sosnowski Teatr Klasyczny w Warszawie 1964 – 1972 aktor Teatr Studio Warszawa 1972 – 1977 aktor Teatr Kwadrat Warszawa 1978 – 1978 aktor Teatr Komedia Warszawa 1979 – 1981 aktor Teatr Ateneum im. Stefana Jaracza Warszawa od 1981 aktor mały|Odcisk gwiazdy w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach
Odznaczenia i nagrody Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego od tygodnika „Ekran” dla najlepszego młodego aktora roku za role w filmach Skok i Sąsiedzi (1970). Odznaka Honorowa „Zasłużony Działacz Kultury” (1988). Nagroda na Festiwalu Polskiej Twórczości Telewizyjnej za rolę w spektaklu Moskwa – Pietuszki (1992). Nagroda za najlepszą rolę męską na Festiwalu Polskiej Twórczości Telewizyjnej za film Sauna (1993). Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2003) – pkt 7.. Nagroda Teatru Polskiego Radia Wielki Splendor (2004). Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2009).
Filmografia Miłość dwudziestolatków (L’amour a vingt ans) – Warszawa (Misiek, 1962) Beata (Olek Smoleński „Ramzes”, 1964) Augenblick des friedens – Abitur, matura (Kazio Kominek, 1965) Podziemny front odc. Przeprawa (6, „Wicek”, 1965) Don Gabriel (harcerz Snitka, 1966) Morderca zostawia ślad (Zenek, 1967) Opowieści niezwykłe odc. Ja gorę! (Walek, 1967) Skok (Paweł, 1967) Stajnia na Salvatorze („Dudek”, członek grupy Michała, 1967) Westerplatte (żołnierz, 1967) Lalka (kamieniarz Węgiełek, 1968) Ostatni po Bogu (marynarz Wątorek, 1968) Stawka większa niż życie odc. Ściśle tajne (3, Kazik Truchanowicz, 1968) Do przerwy 0:1 odc. Pożegnanie z wakacjami (7, młody robotnik w szpitalu, 1969) Sąsiedzi (1969, harcerz Truchaczek, 1969) Czterej pancerni i pies odc. Klin (17), Pierścienie (18), Tiergarten (19), Brama (20, kapral podchorąży Marian Łażewski „Zadra”, 1970) Prawdzie w oczy (Wacek, 1970) Prom (Arent, 1970) Kłopotliwy gość (strażak Przesieka, 1971) Perła w koronie (Albert, 1971) Ocalenie (Szczeniak, 1972) Palec boży (Tadeusz Kasprzak, 1972) Poślizg (Mały, 1972) Droga (serial TV, 1973) odc. Stan wyjątkowy (6, 1973) Sobie król (1973) Awans (magister Marian Grzyb, 1974) Gościnny występ (1974) Ile jest życia odc. Nauka chodzenia (5), Izba tonów (6), Rola główna (10, 1974) Pełnia nad głowami (Frączak, zastępca przewodniczącego, 1974) Bezkresne łąki (kierowca, 1976) Sytuacje rodzinne odc. Trochę wielkiej miłości (1976) Indeks. Życie i twórczość Józefa M. (redaktor naczelny, 1977) Wszyscy i nikt – (Glina, funkcjonariusz MO, 1977) Zaległy urlop (Dybczak, 1978) Zielona miłość – (Heniek, pacjent w szpitalu, 1978) Golem (lekarz „tworzący” Pernata, 1979) Gwiazdy poranne (Janek, 1979) Czułe miejsca (monter 13-04 (kolega Jana), 1980) Człowiek z żelaza (Winkel, 1981) Dreszcze (Zbyszek, chłopak druhny przewodniczki, 1981) On, ona, oni odc. On (dyrektor fabryki, 1981) Przyjaciele odc. Praca (3, 1981) Przypadki Piotra S. (1981) Wierne blizny (Globus, 1981) Matka królów (adwokat Stasia, 1982) Popielec odc. Herod (5, Wykukal, 1982) Śpiewy po rosie (kierowca ciężarówki, 1982) Wyłap (1982) Stan wewnętrzny (dziennikarz Maciek Sumiński, 1983) Wedle wyroków twoich... (fotograf Mach, 1983) Przyspieszenie (operator, 1984) Kronika wypadków miłosnych (pan Kieżuń, listonosz, 1985) Bohater roku (redaktor naczelny, 1986) Maskarada (Krzysztof, reżyser filmu „Mistrz sportu”, 1986) Weryfikacja („Siwy”, członek komisji weryfikacyjnej, 1986) Zmiennicy odc. Ceny umowne (1), Dziewczyna do bicia (3), Spotkania z Temidą (13), Pocałuj mnie, Kasiu (14), Nasz najdroższy (15, Ceglarek, 1986) Opowiadanie wariackie (Antoni Tomicz „Einstein”, 1987) Dekalog VIII (dziekan, 1988) Dotknięci (aktor występujący z Marią, 1988) Pięć minut przed gwizdkiem (Leon Misiak, 1988) Piłkarski poker (Bolo, 1988) Goryl, czyli ostatnie zadanie... (Szef, 1989) Napoleon odc. Le 18 Brumaire (1, Collot, 1990) Superwizja (Kuba, 1990) Rozmowy kontrolowane (Zenon Zambik, generał SB, 1991) Sauna (Jurij, 1992) Człowiek z... (Wityński, były działacz opozycyjny, 1993) Do widzenia wczoraj. Dwie krótkie komedie o zmianie systemu odc. Skok, Betores (Stefan, 1993) Pajęczarki (hurtownik, 1993) Wesoła noc smutnego biznesmena (1993) Panna z mokrą głową (doktor Zenobiusz Lipień, 1994) Panna z mokrą głową (serial TV, doktor Zenobiusz Lipień, 1994) Gracze (Wacha, członek kierownictwa sztabu wyborczego Wałęsy, 1995) Ekstradycja 2 odc. 9 (minister, 1996) Ekstradycja 3 odc. 1, 2, 4, 7, 8, 9, 10 (Tomasz Osowski, minister współpracy z zagranicą, 1998) Siedlisko (Wacław Kotula, sołtys Panistrugi, 1998) Lot 001 odc. Obcy (9, 1999) Na dobre i na złe (profesor Tadeusz Zybert, dyrektor naczelny szpitala, od 1999) 13 posterunek 2 odc. 22, 42 (tata Kasi, 2000) Weiser (ksiądz proboszcz, 2000) Garderoba damska odc. Reklama (3), Wywiad (5), Oczarowanie (11) (Bodzio, mąż Doroty, 2001) Marszałek Piłsudski (oficer wywiadu w sztabie XII Armii Czerwonej, 2001) Czarna plaża (2001) Chopin. Pragnienie miłości (Jan, służący Chopina, 2002) Zerwany (2002) Królewska ruletka (Kierownik, 2003) Dogrywka (stary, 2003) Cudownie ocalony (Mikołaj Biesaga, 2004) Komornik (Chełst, 2005) Dobrze (Starzec, 2006) Wszystko (Andrzej, 2007) Bulionerzy (dziadek Leon Bystrzycki, 2004–2008/2011) Złodziej w sutannie (ksiądz Wojciech Staromłyński, 2008) Niania (Stefan Maj, ojciec Frani, 2009) Enen (profesor Dębicki, 2009) Po prostu chcę (Jan Bajera, 2009) Piksele (samobójca, 2010) Mała matura 1947 (profesor Schlapka, germanista, 2010) Śluby panieńskie (szlachcic, 2010) Ojciec Mateusz (Roman Nocul, 2011) Prawo Agaty (Andrzej Przybysz, ojciec Agaty, 2012–2015) Rozmowy ze śmiercią (dziennikarz, 2012) Wałęsa. Człowiek z nadziei (Winkel, sceny archiwalne, 2013) Matka brata mojego syna (Wincenty Laskus, 2013) Wkręceni (major Grygalewicz, 2014) Bogowie (prof. Jan Nielubowicz, 2014) 7 rzeczy, których nie wiecie o facetach (ojciec Stefana, 2016) Czarny mercedes (ogrodnik, 2019) Koniec świata, czyli kogel-mogel 4 (Leopold Kapusta, 2022) Mój agent odc. 11 (on sam, 2023) Dalej Jazda! (Józiek, 2024) Baby boom, czyli kogel-mogel 5(Leopold Kapusta, 2024) Dalej Jazda! 2 (Józiek, 2026)
Polski dubbing 1960: Flintstonowie 1970: Aryskotraci – Scatcat (dubbing z 1994 roku) 1975: Zaklęte rewiry – Fryc (dubbing) 1986: Amerykańska opowieść – Tygrys / Śpiew piosenek 1991: Piękna i Bestia – Trybik 1991: Amerykańska opowieść. Fievel jedzie na Zachód – Tygrys 1992: Tom i Jerry: Wielka ucieczka – Doktor Jabłuszko 1993–1995: Szmergiel – Maniuś Bąbel 1996: Zakochany kundel – Kilt 1996: Dzwonnik z Notre Dame – Hugo 1996: Walter Melon – w roli tytułowej 1997: Tajemnica Sagali – Daga 1997–2001: Przygody Misia Paddingtona 1998: Walter Melon – Walter Melon 1998: Magiczny miecz – Legenda Camelotu – Cornwall 1999: Stuart Malutki – Reginald Skręt 1999–2000: Produkcje Myszki Miki – Jose Carioca 2000: Ratunku, jestem rybką! – Joe 2001: Café Myszka – Trybik (odc. 28) 2001: Harry Potter i Kamień Filozoficzny – Lord Voldemort 2001: Zakochany kundel II: Przygody Chapsa – Kilt 2003: Piotruś Pan – Plama 2004: Lucky Luke – Meksykanin 2004: W 80 dni dookoła świata – Pułkownik Kitchner 2005: Oliver Twist – Limbkins 2005: Szeregowiec Dolot – Meteor 2006: Neverwinter Nights 2 (gra) – Daeghun Farlong 2007: Ratatuj – Szponder 2008: Speed Racer – Ben Burns 2009: Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków – Gburek 2009: Prawdziwa historia Kota w Butach – kucharz 2009: Opowieść wigilijna – Fezziwig 2009: Odlot – Beta 2010: Nadzwyczajna misja Asa – Beta 2011: Harry Potter i Insygnia Śmierci: Część II – Aberforth Dumbledore 2012: Rozmowy ze śmiercią – Dziennikarz 2014: Samoloty 2 – Mayday 2017: Auta 3 – Złomek 2017: Piękna i Bestia – Trybik 2017: Coco – Papá Julio 2018: ToonTorial – narrator 2019: Dumbo – Max Medici 2021: Czarna Wdowa – Drejkow
Dyskografia Marek Grechuta – Pieśni Marka Grechuty do słów Tadeusza Nowaka (1979), w utworach „Spił się mój anioł” oraz „Chcę być pomylony” Złota kolekcja – Portrety muzyczny – Cukierki dla panienki mam (2001) Fascynacje (2013)
Przypisy
Linki zewnętrzne