thumb|500px|Dialekty sztokawskie, w tym dialekt szumadyjsko-wojwodiński Dialekt wschodniohercegowiński (, ) – dialekt sztokawski należący do grupy nowosztokawskich, używany w środkowej i wschodniej Hercegowinie aż po dolny bieg Neretwy, we wschodniej Bośni, zachodniej Serbii aż po Kraljevo i w północno-zachodniej Czarnogórze. Oprócz tego, na skutek migracji ludności w okresie osmańskim, użytkownikami dialektu wschodniohercegowińskiego są też mieszkańcy Slawonii i Baranii i terenów na zachód od rzeki Bośni.
Na dialekcie wschodniohercegowińskim oparto literacki język serbsko-chorwacki, a później też narodowe standardy bośniacki, czarnogórski, chorwacki oraz serbski. Szczególny wpływ miała gwara dubrownicka, która jeszcze w XVI wieku stała się podstawą języka literackiego kancelarii dubrownickiej.
Cechy językowe Do typowych cech fonetycznych gwar wschodniohercegowińskich należą: nowosztokawska akcentuacja charakteryzująca się przesunięciem miejsca akcentu o jedną sylabę wstecz, jekawski rozwój psł. *ě (jać), czyli do je i ije w zgłosce długiej, np. brȉjeg, cièna, śȅme < psł. *bergъ, *cěna, *sěmę, choć spotykane są ekawizmy, np. zȅnica, celívati, wtórna palatalizacja spółgłosek t i d do ć i đ, np. ćȅrati, đèvōjka < psł. *těrati, *děvojьka, a także s i z, wskutek czego powstały nowe fonemy ś i ź, np. śèkira < psł. *sěkira, zanik fonemu *χ, np. ljȅb, dȉjanije, ȕvo, mùa, rádik, grȁg wobec literackich hljȅb / hlȅb, dȉhanje, ȕho / ȕvo, mùha / mùva, rádih, grȁh, przejście ž w r w formach typu mȍreš, mȍre na całym obszarze dialektalnym.
Spośród charakterystycznych cech morfologii można wymienić: system deklinacyjny jest nowosztokawski, więc bliski językowi literackiemu, charakterystyczny jest synkretyzm form celownika, narzędnika i miejscownika w liczbie mnogiej, dopełniacz z końcówką zerową pojawia się, jednak wyłącznie z liczebnikami, np. sto dȉnār, pȅtero jȁńāc, zachowana jest różnica pomiędzy formami określonymi i nieokreślonymi przymiotników, np. Pȅtrova žȉta, bílo vòća dòbra, sînu nȉšt ne òstavľāj, gwary południowo-wschodnie mają archaiczne formy czasu teraźniejszego vìđu, vèľu i vòľu, a także innowacyjne typu bȉdnēm, aoryst i imperfekt są żywymi czasami przeszłymi na południowym wschodzie obszaru dialektalnego, zaś na północnym zachodzie imperfekt zanikł, a aoryst cechuje się charakterystycznymi końcówkami -šmo i -šte w liczbie mnogiej, np. bȉjadošmo, śȅdošmo, òdošte.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Języki Bośni i Hercegowiny Kategoria:Języki Czarnogóry Kategoria:Języki i dialekty w Chorwacji Kategoria:Języki Serbii