thumb|Gniazdo procesora typu Socket A na płycie głównej Gigabyte GA-7VT880-RZ Gniazdo procesora (ang. CPU socket lub CPU slot) – rodzaj złącza znajdującego się na płycie głównej; pełni ono rolę interfejsu pomiędzy procesorem a pozostałymi elementami systemu komputerowego, umożliwiając jego współpracę z systemem za pośrednictwem odpowiednich magistrali i układów znajdujących się na płycie głównej.
Na każdej płycie głównej znajduje się przynajmniej jedno takie gniazdo; determinuje ono rodzaj procesora, jaki jest przez nią obsługiwany.
Producenci wyposażają swoje płyty w różne wersje gniazd umożliwiających zastosowanie jednego z dostępnych procesorów, przy czym rodzaj procesora często zależy również od zainstalowanego na płycie chipsetu. Dla procesorów Pentium i jego poprzedników stosowano jednakowe podstawki, jednak począwszy od procesora Pentium II, zaczęto projektować inne, zależnie od producenta.
Typ gniazda dla procesora musi być zgodny z określonym procesorem. Dla danego typu gniazda charakterystyczny jest kształt, napięcie rdzenia, prędkość magistrali systemowej oraz inne cechy. Na przykład Slot 1 – Celeron, Pentium II, Pentium III.
W pierwszych płytach głównych procesory były wlutowane, ale z powodu coraz większej oferty procesorów i ich nieustannie zmieniającej się budowy pojawiły się gniazda, które umożliwiły dopasowanie budowy płyty oraz jej możliwości do potrzeb danego użytkownika. W efekcie użytkownik chcąc wymienić procesor na procesor innej firmy, musi wymieniać całą płytę główną.
Najczęściej obecnie spotykanym gniazdem montowanym na płytach głównych jest gniazdo typu ZIF. Gniazda te umożliwiają łatwą instalację procesora bez użycia siły, wyposażone są bowiem w małą dźwigienkę, służącą do zaciskania lub poluzowania znajdującego się w gnieździe procesora. Mikroprocesory posiadają piny, dzięki którym mogą zostać zamontowywane w gnieździe. Należy bardzo uważać przy umieszczaniu mikroprocesora w podstawce, gdyż zgięcie wyprowadzeń może trwale uszkodzić mikroprocesor.
Podział gniazd slot – wyglądem przypomina sloty ISA, PCI i AGP. socket – poziomo położona prostokątna płytka, zawierająca otwory na piny procesora lub piny, na które wkłada się procesor. Powstało wiele innych rodzajów gniazd, które obecnie nie są już stosowane.
Gniazda AMD Slot Slot A – AMD Athlon
PGA Socket S1 – gniazdo na platformy mobilne, z obsługą dual channel DDR2-SDRAM Socket 5 – AMD K5 Socket 7 – AMD K6 Super Socket 7 – AMD K6-2, AMD K6-III Socket 462 (zwany także Socket A) – AMD Athlon, Duron, Athlon XP, Athlon XP-M, Athlon MP, i Sempron Socket 463 (zwany także Socket NexGen) – NexGen Nx586 Socket 563 – AMD Athlon XP-M (µ-PGA Socket) Socket 754 – AMD Athlon 64, Sempron, Turion 64. Obsługa pojedynczego kanału pamięci DDR-SDRAM, tzw. single-channel Socket 939 – AMD Athlon 64, Athlon 64 FX, Athlon 64 X2, Sempron, Turion 64, Opteron (seria 100). Obsługa podwójnego kanału pamięci DDR-SDRAM, tzw. dual channel Socket 940 – AMD Opteron (seria 100, 200, 800), Athlon 64 FX. Obsługa podwójnego kanału pamięci DDR-SDRAM, tzw. dual channel Socket AM2 – AMD Athlon 64 FX, Athlon 64 X2, Sempron, Turion 64, Opteron (seria 100). Obsługa dual channel DDR2-SDRAM. Posiada 940 pinów Socket AM2+ – AMD Athlon, Phenom, Sempron, Phenom II. Obsługa dual channel DDR2-SDRAM, oraz Obsługa dual channel DDR3-SDRAM i HyperTransport 3 z mniejszym zapotrzebowaniem na energię. Posiada 940 pinów Socket AM3 – gniazdo pod procesor AMD, charakteryzujący się obsługą dual channel DDR3-SDRAM, oraz HyperTransport – Phenom II, Athlon II, Sempron Socket FM1 – gniazdo pod procesor AMD Vision z nowej serii APU, wykonany w 32nm procesie produkcyjnym, zintegrowana karta graficzna. Technologia x86. AMD Llano Socket FM2+ – Gniazdo pod procesory AMD A6, A8, A10 z zintegrowanymi układami Radeon Socket AM3+ – gniazdo umożliwiające instalacje procesorów z architektury Bulldozer Socket AM4 – gniazdo dla konsumenckich procesorów Ryzen oraz Athlon, jak też dla niektórych APU A-Series i CPU Athlon X4 (Bristol Ridge na mikroarchitekturze Excavator)
LGA Socket F (zwane także Socket 1207) – wspiera procesory AMD Opteron (serie 200 i 800). Zastąpił Socket 940. Obsługa dual channel DDR2-SDRAM Socket SP3 – gniazdo dla serwerowych procesorów Epyc Socket TR4 – gniazdo dla 1. i 2. generacji procesorów Ryzen Threadripper Socket sTRX4 – gniazdo dla 3. i późniejszych generacji procesorów Ryzen Threadripper Socket AM5 - gniazdo dla procesorów Ryzen 7000, 8000, 9000
Gniazda Intela Slot Slot 1 – Intel Celeron, Pentium II, Pentium III Slot 2 – Intel Pentium II Xeon, Pentium III Xeon
PGA 40 pin – Intel 8086, Intel 8088 68 pin – Intel 80186, Intel 80286, Intel 80386 Socket 1 – 80486 Socket 2 – 80486 Socket 3 – 80486 (3.3 V i 5 V) Socket 4 – Intel Pentium 60/66 MHz Socket 5 – Intel Pentium 75-133 MHz Socket 7 – Intel Pentium, Pentium MMX Socket 8 – Intel Pentium Pro Socket 370 – Intel Pentium III, Celeron; Cyrix III; VIA C3 Socket 423 – Intel Pentium 4 z jądrem Willamette Socket 478 – Intel Pentium 4, Celeron, Pentium 4 Extreme Edition, Pentium M Socket 479 – Intel Pentium M i Celeron M Socket 437 – Intel Atom Micro-FCBGA – Intel Mobile Celeron, Core 2 Duo (mobile), Core Duo, Core Solo, Celeron M, Pentium III (mobile), Mobile Celeron Socket 603 – Intel Xeon Socket 604 – Intel Xeon PAC418 – Intel Itanium PAC611 – Intel Itanium 2
LGA LGA 775 (zwane także Socket 775 lub Socket T) – Intel Pentium 4, Pentium D, Celeron D, Pentium Extreme Edition, Core 2 Duo, Core 2 Extreme, Celeron, Xeon seria 3000, Core 2 Quad LGA 771 (zwane także Socket 771 lub Socket J) – Intel Xeon LGA 1366 (zwane także Socket 1366 lub Socket B) – Intel Core i7 LGA 1156 (zwane także Socket 1156 lub Socket H) – Intel Core i7, Core i5, Core i3, Xeon, Pentium, Celeron LGA 1155 (zwane także Socket 1155 lub Socket H2) – Intel Sandy Bridge, Ivy Bridge LGA 1150 (zwane także Socket 1150 lub Socket H3) – Intel Haswell, Broadwell LGA 2011 (zwane także Socket 2011 lub Socket R) – Intel Core i7 (Sandy Bridge-E, Ivy Bridge-E) LGA 2011-v3 (zwane także Socket 2011-3 lub Socket R3) – Intel Core i7 (Haswell-E, Broadwell-E) LGA 1151 rev 1 (zwane także Socket 1151 lub Socket H4) – Intel Skylake, Kaby Lake LGA 1151 rev 2 (zwane także Socket 1151-2 lub Socket H4) – Intel Coffee Lake, Coffee Lake Refresh LGA 2066 (zwane także Socket 2066 lub Socket R4) - Intel Kaby Lake-X, Skylake-X, Cascade Lake-X LGA 1200 (zwane także Socket 1200 lub Socket H5) – Intel Comet Lake, Rocket Lake LGA 1700 (zwane także Socket 1700 lub Socket V) – Intel Alder Lake, Raptor Lake LGA 1851 (zwane także Socket 1851 lub Socket V1) – Intel Meteor Lake-S Arrow Lake-S
Tabela porównawcza gniazd procesorów rodziny 80x86 Nazwagniazda Data wprowadzenia Zakończenie produkcji Obsługiwane rodziny procesorów Dla komputerów klasy Obudowa Liczba pinów Rozstaw pinów Prędkość magistrali Uwagi DIP 1970s Nadal dostępne Intel 8086Intel 8088 DIP 40 2.54mm 5/10 MHz PLCC ? Nadal dostępne Intel 80186Intel 80286Intel 80386 PLCC 68, 132 1.27mm 6–40 MHz Socket 1 1989 ? Intel 80486 PGA 169 ? 16–50 MHz Socket 2 ? ? Intel 80486 PGA 238 ? 16–50 MHz Socket 3 1991 ? Intel 80486 PGA 237 ? 16–50 MHz Socket 4 2008 ? Intel Pentium PGA 273 ? 60–66 MHz Socket 5 1990 ? Intel PentiumAMD K5IDT WinChip C6IDT WinChip 2 PGA 320 ? 50–66 MHz Socket 6 ? ? Intel 80486 PGA 235 ? ? Zaprojektowana lecz nigdy nie została użyta Socket 7 1994 ? Intel PentiumIntel Pentium MMXAMD K6 PGA 321 ? 50–66 MHz Super Socket 7 1998 ? AMD K6-2AMD K6-IIIRise mP6Cyrix MII PGA 321 ? 66–100 MHz Socket 8 1995 ? Intel Pentium Pro PGA 387 ? 60–66 MHz Slot 1 1997 ? Intel Pentium IIIntel Pentium III Slot 242 ? 66–133 MHz Celeron (Covington, Mendocino)Pentium II (Klamath, Deschutes)Pentium III (Katmai)- wszystkie wersjePentium III (Coppermine) Slot 2 1998 ? Intel Pentium II Xeon Slot 330 ? 100–133 MHz Socket 463/Socket NexGen ? ? NexGen Nx586 PGA 463 ? ? Socket 587 ? ? Alpha 21164A Slot 587 ? ? Slot A 1999 ? AMD Athlon Slot 242 ? 100 MHz Slot B ? ? Alpha 21264 Slot 587 ? ? Socket 370 1999 ? Intel Pentium IIIIntel CeleronVIA Cyrix IIIVIA C3 PGA 370 1.27mm 66–133 MHz Socket 462/Socket A 2000 ? AMD AthlonAMD DuronAMD Athlon XPAMD Athlon XP-MAMD Athlon MPAMD Sempron Desktop PGA 462 ? 100–200 MHz Jest to magistrala o podwójnej przepustowości wynoszącej 400 MT/s