Stopa (od łac. pes) – najmniejsza jednostka miary wierszowej. W antycznej wersyfikacji iloczasowej (w literaturze greckiej i łacińskiej) stopami były powtarzające się układy sylab długich i krótkich. W nowożytnej wersyfikacji – dla potrzeb literatury tworzonej w językach pozbawionych zjawiska iloczasu – pojęcie stopy zmodyfikowano, określając nim powtarzające się układy sylab akcentowanych i nieakcentowanych. We współczesnej wersologii stopę definiuje się jako element metrum, który nie istnieje samodzielnieWiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 88–89.. Podstawową jednostką budowy utworu wierszowanego w tym ujęciu jest wers, natomiast stopa to dająca się wydzielić część abstrakcyjnego wzorca, a nie realny byt językowy. Adam Kulawik pisze, że stopa to „powtarzalny w swym kształcie sylabiczno-akcentowym segment metrum”Adam Kulawik, Wersologia. Studium wiersza, metru i kompozycji wersyfikacyjnej, Kraków 1999, s. 113.. Niektórzy badacze – zwłaszcza Kazimierz Budzyk – w ogóle odrzucają teorię stopową, motywując swoją decyzję tym, że obiektem badań powinny być rzeczywiste zjawiska prozodyczne, a nie konstrukty myśloweTaka jest teza monografii Budzyka Spór o polski sylabotonizm, Warszawa 1957..
Lista stóp Legenda: duże S oznacza sylabę długą lub akcentowaną; małe s oznacza sylabę krótką lub nieakcentowaną.
Według liczby mor Dwumorowa: pirychej (pirrychej, dybrach): ss Trzymorowe: jamb: sS trochej (chorej): Ss trybrach: sss Czteromorowe: amfibrach: sSs anapest: ssS daktyl: Sss dypirychej (tetrabrach, proceleusmatyk): ssss spondej: SS Pięciomorowe: amfimakr (amfimacer, kretyk): SsS antybakch (antybakchej, palimbakchej): SSs bakch (bakchej): sSS peon pierwszy: Ssss peon drugi: sSss peon trzeci: ssSs peon czwarty: sssS Sześciomorowe: antyspast: sSSs chorijamb: SssS jonik a maiore: SSss jonik a minore: ssSS dyjamb: sSsS dytrochej (dychorej): SsSs molos (trymakr): SSS Siedmiomorowe: epitryt pierwszy: sSSS epitryt drugi: SsSS epitryt trzeci: SSsS epitryt czwarty: SSSs Ośmiomorowa: dyspondej: SSSS
Według liczby sylab Dwusylabowe: jamb: sS pirychej (pirrychej, dybrach): ss spondej: SS trochej (chorej): Ss Trzysylabowe: amfibrach: sSs amfimakr (amfimacer, kretyk): SsS anapest: ssS antybakch (antybakchej, palimbakchej): SSs bakch (bakchej): sSS daktyl: Sss molos (trymakr): SSS trybrach: sss Czterosylabowe: antyspast: sSSs chorijamb: SssS jonik a maiore: SSss jonik a minore: ssSS dyjamb: sSsS dypirychej (tetrabrach, proceleusmatyk): ssss dyspondej: SSSS dytrochej (dychorej): SsSs epitryt pierwszy: sSSS epitryt drugi: SsSS epitryt trzeci: SSsS epitryt czwarty: SSSs peon pierwszy: Ssss peon drugi: sSss peon trzeci: ssSs peon czwarty: sssS
Najczęstsze stopy w poezji polskiej (na podstawie „Poetyki” Kulawika) trochej: Ss jamb: sS daktyl: Sss amfibrach: sSs anapest: ssS peon3: ssSs
Zobacz też
Wiersz sylabotoniczny Jednostopowiec
Przypisy