Rzeźby gwarków w Tarnowskich Górach – rzeźby plenerowe przedstawiające gwarków, odsłaniane corocznie od 2013 roku, znajdujące się w przestrzeni miasta Tarnowskie Góry.
Geneza thumb|Rynek w Tarnowskich Górach, na pierwszym planie jedna z figur gwarków
Pojęcie gwarków jest bardzo mocno zakorzenione w tradycji Tarnowskich Gór, a samo miasto bywa nazywane Miastem Gwarków. Funkcjonuje tu spółdzielnia mieszkaniowa „Gwarek”, wydawany jest tygodnik Gwarek oraz działa klub sportowy TS Gwarek.
Choć potocznie przyjęło się używanie słowa „gwarkowie” na określenie dawnych górników, którzy od XVI wieku w okolicach obecnego miasta wydobywali rudy srebra i ołowiu, to byli to tak naprawdę udziałowcy lub właściciele kopalń; samo słowo pochodzi od niemieckiego Gewerke. Ponieważ wszystkie kopaliny uważano wówczas za własność królewską lub książęcą (regale), gwarkowie na prowadzenie kopalń uzyskać musieli zgodę monarchy, odprowadzając w zamian daninę, zwaną olborą. Odpowiednikiem dzisiejszego słowa „górnik” jako określenia pracownika danej kopalni był „kopacz” i to właśnie kopaczy przedstawiają rzeźby.
Innym upamiętnieniem gwarków są organizowane od 1957 roku Gwarki Tarnogórskie – dni miasta, podczas których odbywają się występy artystyczne, warsztaty czy konferencje naukowe, a także historyczny pochód, będący punktem kulminacyjnym imprezy, w którym pojawiają się górnicy, Skarbnik czy chłop Rybka, czyli postaci związane z górnictwem, a także założyciele miasta, jego mieszczanie, burmistrzowie i znamienici goście, których gościło na przestrzeni wieków.
Historia Jako inspirację dla rzeźb gwarków wskazuje się figurki wrocławskich krasnali. Do grudnia 2024 roku w mieście pojawiło się dwanaście rzeźb gwarków.
Pierwsza rzeźba została odsłonięta u zbiegu ulic Krakowskiej i Tylnej podczas Gwarków we wrześniu 2013 roku. Figura o wysokości 1,6 m wykonana została według projektu rzeźbiarza Norberta Jastalskiego z Zabrza. Przedstawiona postać wychodzi z chodnika górniczego po zakończonej szychcie i trzyma w ręce niewielką lampkę górniczą. Zasilające ją dwa panele słoneczne umieszczone są w znajdującej się nad głową gwarka belce, która wskazuje również w kierunku tarnogórskiego Rynku. Kolejne rzeźby autorstwa Jastalskiego stanęły przed dworcem autobusowym przy ul. Pokoju (we wrześniu 2014 roku) oraz na Rynku, przy zabytkowych podcieniach u wylotu ul. Przesmyk (we wrześniu 2015 roku).
W 2016 roku rzeźbę gwarka autorstwa Alojzego Niedbały, twórcy ludowego z Bobrownik Śląskich, odsłonięto 16 grudnia na rondzie u zbiegu ulic Kaczyniec, Nałkowskiej i Św. Jacka. W kolejnych latach rzeźby autorstwa Niedbały odsłaniano 4 grudnia (w Barbórkę) w Śródmieściu na placu u zbiegu ulic Opolskiej, Teofila Królika i Józefa Cebuli (2017), w Bobrownikach przy ul. Głównej (2018) i w Reptach Śląskich koło Źródełka Młodości (2019).
Ósmą figurę gwarka, odlaną na podstawie rzeźby tarnogórskiego artysty Jerzego Liska, odsłonięto 4 grudnia 2020 roku przed najstarszym w mieście kościołem św. Marcina w Starych Tarnowicach. W 2021 roku rzeźba inspirowana pracą Szymona Malinowskiego stanęła na skwerze przy filii Tarnogórskiego Centrum Kultury w Opatowicach. W 2022 roku kolejnego gwarka, którego koszt wykonania wyniósł 40 tys. złotych, ustawiono na skwerze u zbiegu ulic Stromej i Kopernika w dzielnicy Osada Jana. W 2023 roku jedenasta rzeźba została ustawiona w dzielnicy Pniowiec. Dwunastą rzeźbę odsłonięto w grudniu 2024 roku w dzielnicy Lasowice.
Galeria gwarków +Lp.ZdjęcieLokalizacjaAutorData odsłonięciaŹródło1center|200pxSkrzyżowanie ul. Krakowskiej i TylnejNorbert Jastalski6 września 20132center|200pxul. Pokoju, przed dworcem autobusowymNorbert Jastalski5 września 20143center|200pxRynek, przy podcieniach, u wylotu ul. PrzesmykNorbert Jastalski5 września 20154center|200pxRondo u zbiegu ul. Nałkowskiej, Św. Jacka i KaczyniecAlojzy Niedbała16 grudnia 20165center|200pxPlac u zbiegu ul. Opolskiej, Królika i CebuliAlojzy Niedbała4 grudnia 20176center|200pxBobrowniki Śląskie, plac przy ul. GłównejAlojzy Niedbała4 grudnia 20187center|200pxRepty Śląskie, ul. Waliski, w okolicy Źródełka MłodościAlojzy Niedbała4 grudnia 20198center|200pxStare Tarnowice, ul. Niedziałkowskiego, przed kościołem św. MarcinaJerzy Lisek4 grudnia 20209center|200pxOpatowice, ul. Pastuszki, skwer przy filii Tarnogórskiego Centrum Kulturyinspirowany pracą Szymona Malinowskiego4 grudnia 202110center|200pxOsada Jana, skwer przy ul. Kopernika i Stromej3 grudnia 202211center|200pxPniowiec, skrzyżowanie ul. Jagodowej i Okrężnej2 grudnia 202312center|200pxLasowice, skrzyżowanie ul. Andersa i LeśnejKarolina Piechota4 grudnia 202413Sowice, skwer przy skrzyżowaniu ulic Słowackiego i Grodzkiej.Grzegorz Łagowski15 grudnia 2025
Przypisy
Kategoria:Tarnowskie Góry Kategoria:Rzeźby plenerowe w województwie śląskim Kategoria:Dzieła sztuki współczesnej (rzeźba) Kategoria:Listy związane z kulturą Kategoria:Rzeźby z XXI wieku