Realizm kapitalistyczny – termin używany, zwłaszcza w Niemczech, do opisania sztuki opartej na towarach, od pop-artu w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku po sztukę towarową z lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Jest grą słowną nawiązującą do pojęcia „realizmu socjalistycznego”. Termin zastosowany również do opisania ideologiczno-estetycznego aspektu współczesnego kapitalizmu korporacyjnego i konsumpcjonizmu.
W sztuce Wyrażenie „realizm kapitalistyczny” zostało po raz pierwszy użyte w tytule wystawy sztuki w Düsseldorfie w 1963, Leben mit Pop – eine Demonstration für den kapitalistischen Realismus, na której znalazły się prace Gerharda Richtera, , Wolfa Vostella i Konrada Luega. Uczestnicy wystawy zastosowali podobną strategię artystyczną, jak amerykańscy przedstawiciele pop-artu. Skupili się na przedstawieniu rozwijającej się niemieckiej kultury konsumpcyjnej i społeczeństwa nasyconego mediami.
Często ironiczny i z krytycznym wydźwiękiem społecznym i politycznym, ruch realizmu kapitalistycznego jest uważany za bardziej wyraźnie polityczny niż konwencjonalny pop-art.
Do głównych twórców tego nurtu w sztuce należeli Gerhard Richter oraz Sigmar Polke. I choć był krótkotrwały, to wywarł pewien wpływ na niemieckich artystów, m.in. na Martina Kippenbergera czy . Wśród bardziej współczesnych artystów, takich jak np. Ai Weiwei czy Christopher Williams, podjęło filozoficzną krytykę kapitalizmu bazując na idei „realizmu kapitalistycznego”.
Michael Schudson
W połowie lat 80. Michael Schudson użył terminu „realizm kapitalistyczny”, aby opisać wiodące praktyki reklamowe. W rozdziale siódmym swojej książki Advertising: The Uneasy Persuasion porównuje komunikaty i slogany reklamowe do tych, które można znaleźć w sztuce socrealizmu Związku Radzieckiego. W jego ujęciu realizm reklamy promuje sposób życia oparty na prywatnej konsumpcji, a nie społecznych, publicznych osiągnięciach.
Mark Fisher mały|Mark Fisher poprzez „realizm kapitalistyczny” rozumiał dominację systemu kapitalistycznego na świecie. Następnie termin pojawił się w 2009 wraz z publikacją książki Marka Fishera Realizm kapitalistyczny. Czy nie ma alternatywy? Autor stwierdził, że termin „realizm kapitalistyczny” najlepiej opisuje obecną globalną sytuację polityczną, w jakiej brakuje widocznych alternatyw dla kapitalizmu, który stał się dominującym systemem po upadku Związku Radzieckiego. Stworzona przez Fishera charakterystyka „realizmu kapitalistycznego” stanowiła krytykę i odpowiedź dla podejścia neoliberalnego i nowych form rządów, które miały stosować logikę działania kapitalizmu i rynku do wszystkich aspektów rządzenia.
Opracowana przez Fishera koncepcja ma odnosić się do „powszechnego poczucia, że kapitalizm jest nie tylko jedynym realnym systemem politycznym i gospodarczym, ale także, że obecnie nie można nawet wyobrazić sobie spójnej alternatywy dla niego”.
Fisherowski „Realizm kapitalistyczny” powstał pod wpływem althusserowskiej koncepcji ideologii. Fisher sugeruje, że w kapitalistycznych ramach nie ma miejsca na wymyślanie alternatywnych form struktur społecznych, dodając, że młodsze pokolenia nie są nawet zainteresowane szukaniem alternatyw. Sugeruje on, że kryzys finansowy z 2008 spotęgował tę sytuację. Kryzys zamiast pobudzić chęć poszukiwania alternatyw dla istniejącego modelu, wzmocnił przekonanie o konieczności wprowadzenia modyfikacji w ramach istniejącego już systemu. Krach utwierdził w społeczeństwie konieczność istnienia kapitalizmu, a nie wyrwał go z podstaw:
Fisher argumentuje, że „realizm kapitalistyczny z powodzeniem wprowadził „ontologię biznesową”, w której jest „po prostu oczywiste, że wszystko w społeczeństwie, w tym opieka zdrowotna i edukacja, powinno być prowadzone jako biznes”.
Po opublikowaniu książki Fishera termin ten został przejęty przez niektórych innych krytyków literackich.
Zobacz też
krytyka kapitalizmu antykapitalizm postkapitalizm późny kapitalizm
Przypisy
Kategoria:Ruchy artystyczne Kategoria:Sztuka współczesna Kategoria:Marketing Kategoria:Krytyka kapitalizmu