mały|Słonecznik jest symbolem Zielonych. Oznacza on odrodzenie świadomego ekologicznie społeczeństwa. Zielona polityka (ekopolityka) – ideologia polityczna. Jest zestawem idei, wartości i poglądów będących podstawą budowania aktywnego i otwartego społeczeństwa obywatelskiego, rozwijającego się zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju i promującego prawa człowieka (w tym prawa mniejszości). Największe na świecie zielone partie polityczne sięgają korzeniami początku lat 70. i wiążą się z ruchami antywojennymi czy antyjądrowymi.
Większość zwolenników „formacji głównego nurtu” uznaje tę ideologię za syntezę starszych światopoglądów: konserwatyzmu, liberalizmu i socjalizmu. Obecnie jednak coraz częściej mówi się o niej jako samodzielnej formacji.
Zasady Zielona polityka obejmuje trzy główne polityki: ekologiczną, społeczną i gospodarczą, stanowiące podstawę zrównoważonego rozwoju.
Zieloną politykę realizują partie Zielonych na całym świecie, opierając swoje działania na czterech filarach: sozologia odwołująca się do teoretycznych reguł ekologii, także „mądrość ekologiczna” albo „trwałość (sustainability) ekologiczna” – aktywna ochrona środowiska, w tym – promowanie alternatywnych źródeł energii, transportu kolejowego i hasła „tiry na tory” jako przeciwieństwa dla budowy autostrad, sprzeciw wobec elektrowni atomowychStanowczy sprzeciw wobec budowie elektrowni jądrowych jest rzadko uzasadniany wynikami analiz współczesnego zapotrzebowania na energię oraz ocen zagrożeń dla środowiska, które są związane z rozbudową innych zakładów energetycznych (energetyki konwencjonalnej i alternatywnej) w stopniu gwarantującym bezpieczeństwo energetyczne.; „zieloni” krytykują nadmierny konsumpcjonizm jako jeden z powodów „kłopotów ekologicznych”. popierają walkę o prawa zwierząt, sprawiedliwość społeczna (także „społeczna równość i ekonomiczna sprawiedliwość”) – także w polityce podatkowej poprzez „zieloną reformę podatkową” – kary dla przedsiębiorstw zatruwających środowisko, wzrost opodatkowania zasobów nieodnawialnych, silne inwestycje w kapitał ludzki, zniesienie wszelkich podatków na towary produkowanie lokalnie, mierzenie dobrobytu społecznego nie wskaźnikiem PKB, ale Wskaźnikiem Jakości Życia, oddolna demokracja (partycypacyjna), polegająca na szukaniu konsensusu wewnątrz jak najbardziej zdecentralizowanych społeczności, działanie bez przemocy (non-violence). Spora część działaczy Zielonych bierze udział w ruchach antywojennych i alterglobalistycznych, oponując przeciwko wojnom, militaryzmowi i agresywnemu kapitalizmowi, który niszczy planetę i przyczynia się do wzrostu rozwarstwienia społecznego.
W 1984 Green Committees of Correspondence w Stanach Zjednoczonych rozbudowało cztery filary do dziesięciu kluczowych wartości, dodając następujące postulaty: decentralizacja ekonomia wspólnotowa (community-based economics) wartości postpatriarchalne (feminizm) szacunek dla różnorodności globalna odpowiedzialność uwzględnienie przyszłości
W 2001 Karta Zielonych Globalnych określiła sześć głównych zasad: mądrość ekologiczna sprawiedliwość społeczna oddolna demokracja (partycypacyjna) działanie bez przemocy zrównoważony rozwój szacunek dla różnorodności
Hasłem zielonej polityki jest „Myśl globalnie, działaj lokalnie” (Think Globally, Act Locally).
Najważniejsze poglądy W kwestiach ekonomicznych Zielonych charakteryzuje skupianie się na biosferze i ludzkiej jakości życia. Większość nie ufa tradycyjnemu kapitalizmowi, mierzącemu postęp wielkością wzrostu gospodarczego, któremu przeciwstawiają Wskaźnik Jakości Życia. Takie zjawiska, jak konsumeryzm czy postęp technologiczny za wszelką cenę uznają za szare, przeciwstawiane zielonym poglądom, takim jak walka z subsydiowaniem przedsięwzięć uznawanych za „nieekologiczne”, np. energetyki jądrowej, i staraniom o zieloną reformę podatkową, kojarzoną z hasłem zanieczyszczający płaci. Będąc alterglobalistami, nie uznają oni obecnego modelu globalizacji. Zieloni chcą powstrzymać rządy od subwencjonowania przedsiębiorstw, które marnują zasoby, zanieczyszczają środowisko naturalne (przemysł samochodowy, rolnictwo). Promują ekologiczną reformę podatkową.
Zielona polityka bardzo wyraźnie podkreśla rolę demokracji oddolnej, w której pojedynczy człowiek ma jak najwięcej do powiedzenia w kwestiach bezpośrednio go dotyczących. W związku z tym propagują model demokracji opartej na bezpośrednich inicjatywach mieszkańców, konsensusie i współpracy, a także etyczną konsumpcję, polegającą na kupowaniu produktów powstałych bez wyzysku ludzi lub środowiska.
Ważnymi elementami działania politycznego Zielonych są także: antyfaszyzm i wszelkie inne działania, walczące z nacjonalizmem, ksenofobią i dyskryminacją, feminizm i walka o równouprawnienie mniejszości religijnych, seksualnych, etnicznych i innych, a także pacyfizm, walka o sprawiedliwy globalny handel, prawa zwierząt, sprzeciw wobec hodowli organizmów genetycznie modyfikowanych i dążenie do utrzymania różnorodności kulturowej, np. poprzez ochroną autochtonicznych społeczności, języków i tradycji (np. zobowiązanie irlandzkiej Partii Zielonych do zachowania języka irlandzkiego).
Istnieją dwa główne „skrzydła” zielonej polityki – jedno uważa, że „problemy ekologiczne” daje się rozwiązać poprzez wolny rynek i liberalną politykę gospodarczą (tzw. Blue Greens), większość jednak uważa, że jest to przede wszystkim rola rządów poszczególnych krajów, co łączy się z lewicowymi poglądami ekonomicznymi (tzw. Red Greens). W ramach tej ideologii znajduje się miejsce dla różnych mniejszych grup, takich jak ekosocjaliści czy ekoanarchiści.
Inspiracje Zielona polityka zakorzeniona jest w etyce Gandhiego, Spinozy i Uexkülla. Wywarli oni wpływ na zieloną politykę poprzez koncepcję „perspektywy siedmiu pokoleń” („seven generation sustainability”), które należy nieustannie uwzględniać przy podejmowaniu decyzji politycznych i moralnych. Już w starożytnym Rzymie i Chinach wyrażano obawy o wpływ ludzkiej działalności na przyrodę. Proekologiczne poglądy można także znaleźć u myślicieli oświeceniowych, jak np. Rousseau, Henry David Thoreau.
Zorganizowany ruch na rzecz ochrony środowiska zawiązał się pod koniec XIX w. w Europie jako reakcja na rewolucję przemysłowąMcCormick, John: The Global Environmental Movement; London: John Wiley, 1995.. Zielona polityka była początkowo ruchem zajmującym się konserwacją przyrody, np. amerykański Sierra Club założony w 1892. Partie ultraprawicowe i faszystowskie promowały „ekologię” w ramach wyrażania dumy z ojczyznyFascist Ecology: The 'Green Wing' of the Nazi Party and its Historical AntecedentslBiehl, Janet: "'Ecology' and the Modernization of Fascism in the German Ultra-right. Współczesne lewicowe partie Zielonych opierają się na terminologii z zakresu ekologii, ochrony środowiska, „ekologii głębokiej”, feminizmu, pacyfizmu, anarchizmu, czy ekosocjalizmu.
Partie zielonych Zielona partia czy partia ekologiczna jest partią polityczną, która działa zgodnie z zasadami zielonej polityki. Zieloni wierzą, że wprowadzanie ich postulatów w życie sprzyja zdrowiu ludzi, społeczeństw i ekosystemów. Każdą partię, frakcję czy polityka można określić jako „zielonych”, aby podkreślić ich proekologiczne nastawienie. Ponadto istnieje czasownik „zazieleniać”, czyli wprowadzać elementy zielonej polityki. Z kolei Partia Zielonych jest formalną organizacją postępującą zgodnie ze spójną ideologią, na którą składają się wspomniane cztery filary partii Zielonych.
Geneza Pierwsze zielone partie powstawały w latach 70. XX w. w związku ze wzrostem świadomości ekologicznej i nowymi ruchami społecznymi. Pierwszymi partiami politycznymi na świecie, które w przeważającej mierze skierowały się ku proekologicznym programom były tasmańska partia United Tasmania Group oraz nowozelandzka Values Party, kandydujące w wyborach powszechnych w 1972.
Europa Pierwszą zieloną partią w Europie była szwajcarska Popular Movement for the Environment założona w 1972 w kantonie Neuchâtel. Pierwszą narodową partią w Europie była PEOPLE, powstała w Wielkiej Brytanii w lutym 1973. Przekształciła się potem w Ecology Party, a następnie w Partię Zielonych Anglii i Walii.
Członkowie Partii Zielonych w Belgii w 1979 zdobyli miejsca w parlamencie, samorządzie lokalnym, „równowagę sił” w mieście Liège, jako pierwsi weszli w koalicję z partią rządzącą w tym samorządzie. Niemiecka partia Zieloni (znana później jako Związek 90/Zieloni) zasłynęła ze swojego sprzeciwu wobec energii jądrowej, wyrażając w ten sposób przywiązanie do antycentralistycznych i pacyfistycznych wartości, typowych dla Zielonych. Założona w 1980 partia występowała przez parę lat w roli koalicjanta w rządach krajów związkowych. Od 1998 do 2005 rządziła z Socjaldemokratyczną Partią Niemiec w ramach koalicji czerwono-zielonej. W 2001 osiągnęła porozumienie w kwestii odejścia od energii jądrowej w Niemczech, zgodziła się pozostać w koalicji i poparła rząd Gerharda Schrödera, jak również udział w wojnie w Afganistanie w 2001. Decyzja ta doprowadziła do konfliktu z Zielonymi innych państw, ale udowodniła gotowość partii do trudnych politycznych kompromisów.
Członkowie fińskiej Ligi Zielonych jako pierwsi spośród europejskich Zielonych objęli ministerialne teki. Inne Partie Zielonych, które tworzyły rządy w skali całego państwa to: belgijsko-flamandzka Zieloni!, belgijska Ecolo, francuska Les Verts. W Holandii Zielona Lewica (GroenLinks) powstała w 1990 z czterech małych lewicowych partii, stanowi stabilną frakcję w holenderskim parlamencie. W Irlandii Partia Zielonych reprezentowana przez sześciu posłów, od 14 czerwca 2007 wchodziła w skład koalicji rządowej. Ponadto podlegają im dwa ministerstwa oraz kompetencje podsekretarza stanu.
Po latach współpracy narodowe Partie Zielonych zawarły paneuropejski sojusz jednoczący prawie wszystkie europejskie Partie Zielonych. W Parlamencie Europejskim od 1999 są także w koalicji z Wolnym Sojuszem Europejskim, jak również z bezpaństwowymi nacjami jak Partią Walii walijskich nacjonalistów i Szkocką Partią Narodową. Współtworzą czwartą co do wielkości frakcję w Parlamencie Europejskim – Zieloni – Wolny Sojusz Europejski, która w kadencji 2009–2014 posiada 55 mandatów. Do grupy Zieloni/WSE należy także Christian Engström, szwedzki deputowany Partii Piratów.
O ile europejscy Zieloni stosują taką samą politykę w wielu aspektach, to dzieli ich jedna kwestia: Unia Europejska. Zieloni duńscy, szwajcarscy, irlandzcy i niemieccy są entuzjastyczni wobec idei Unii Europejskiej, podczas gdy Partia Zielonych ze Szwecji oraz Anglii i Walii to umiarkowani eurosceptycy. W Skandynawii partie lewicowe o zielonych ideałach założyły Sojusz Nordyckiej Zielonej Lewicy, jednak nie współpracują oni ani z Zielonymi Globalnymi, ani z europejskimi Zielonymi. Sformowali oni grupę parlamentarną z Europejską Partią Lewicy, zrzeszającą komunistów i postkomunistów.
Niektóre Partie Zielonych wchodzą w skład koalicji rządzących. Po raz pierwszy do rządu weszli w 1995 członkowie fińskiej Ligi Zielonych. Włoska Federacja Zielonych, Zieloni z Francji, Związek 90/Zieloni, obie belgijskie Partie Zielonych – francuskojęzyczna Ecolo i niderlandzkojęzyczna Agalev były w rządzie w późnych latach 90. Największy sukces odniosła w 2004 Łotewska Partia Zielonych, z której wywodził się premier. W listopadzie 2010 po raz pierwszy w historii partia Zielonych w Niemczech osiągnęła lepszy wynik od SPDNiemcy. Zieloni po raz pierwszy przed SPD w sondażu.