Potrzos (zwyczajny) (Schoeniclus schoeniclus) – gatunek małego ptaka z rodziny trznadli (Emberizidae), zamieszkujący Europę i większą część środkowej i północnej Azji. W Polsce liczny ptak lęgowy niżu, lokalnie bardzo liczny Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego liczny oznacza zagęszczenie 100–1000 par na 100 km², a bardzo liczny – 1000–10 000 par na 100 km².. Gatunek wędrowny (przeloty III–IV i IX–XI), choć dość często zimuje, zwłaszcza na zachodzie Polski. Populacje południowoeuropejskie raczej osiadłe.

Systematyka Część systematyków zalicza potrzosa do rodzaju Emberiza. Opisano prawie 40 podgatunków, ale obecnie wyróżnia się ich 19: S. schoeniclus lusitanica Steinbacher, 1930 – północno-zachodnia Hiszpania i Portugalia. S. schoeniclus schoeniclus (Linnaeus, 1758) – potrzos (zwyczajny) – zachodnia, północna i północno-środkowa Europa do północnej części europejskiej Rosji. S. schoeniclus passerina Pallas, 1771 – północno-zachodnia Syberia. S. schoeniclus parvirostris Buturlin, 1910 – środkowa Syberia. S. schoeniclus pyrrhulina (Swinhoe, 1876) – południowo-środkowa Syberia i północno-wschodnia Mongolia do Kamczatki, Wysp Kurylskich, północnej Japonii i północno-wschodnich Chin. S. schoeniclus pallidior E. Hartert, 1904 – południowo-zachodnia Syberia i północny Kazachstan. S. schoeniclus stresemanni Steinbacher, 1930 – wschodnia Austria, Węgry, północna Serbia i północno-zachodnia Rumunia. S. schoeniclus ukrainae (Zarudny, 1917) – Mołdawia i Ukraina do centralnej części europejskiej Rosji. S. schoeniclus incognita (Zarudny, 1917) – południowo-wschodnia część europejskiej Rosji do północno-zachodniego, środkowego i północno-wschodniego Kazachstanu. S. schoeniclus witherbyi von Jordans, 1923 – Hiszpania (z wyjątkiem północno-zachodniej), południowa Francja, Sardynia, Baleary i Maroko. S. schoeniclus intermedia Degland, 1849 – Włochy i wybrzeża Adriatyku do Albanii. S. schoeniclus tschusii Reiser & Almásy, 1898 – Bułgaria, Rumunia i rejon północnego Morza Czarnego. S. schoeniclus reiseri E. Hartert, 1904 – południowo-wschodnia Albania, północno-zachodnia Grecja, Macedonia oraz zachodnia i środkowa Turcja. S. schoeniclus caspius (Ménétries, 1832) – potrzos ciemny – wschodnia Turcja, Kaukaz i północny Iran. S. schoeniclus korejewi (Zarudny, 1907) – południowo-zachodni i wschodni Iran, południowy Turkmenistan. S. schoeniclus pyrrhuloides Pallas, 1811 – potrzos grubodzioby – Kazachstan (zachodnia część do południowo-wschodniej). S. schoeniclus harterti Sushkin, 1906 – wschodni Kazachstan do środkowej Mongolii i północno-zachodnich Chin. S. schoeniclus centralasiae E. Hartert, 1904 – zachodnie Chiny. S. schoeniclus zaidamensis Portenko, 1929 – zachodnio-środkowe Chiny. Autorzy Handbook of the Birds of the World włączyli do tego gatunku także podgatunek minor z południowo-wschodniej Syberii i przyległej Mandżurii, ale obecnie jest on traktowany jako podgatunek potrzosa popielatego (S. pallasi).

Morfologia Wygląd Wielkości wróbla. Samiec w upierzeniu godowym ma głowę czarną, biały wąs i czarne podgardle. Spód ciała biały z szarym paskowaniem po bokach i na piersi. Wierzch ciała rdzawobrązowy z ciemnymi paskami. Kuper szary, boki ogona białe. W szacie spoczynkowej głowa brązowa z pręgowaniem. Samice ubarwione podobnie, ale z pręgowaną jasnobrązową głową i jaśniejszym podgardlem. Wymiary średnie długość ciała 14–16,5 cmrozpiętość skrzydeł ok. 21–27 cmmasa ciała 10–28 g (w środkowej Europie)

Głos mały|lewo|Śpiew samca nagrany w Anglii Śpiew złożony z krótkich, jakby jąkających się dźwięków. Często śpiewa, siedząc na źdźble trzciny.

Ekologia thumb|left|200px|Jaja z kolekcji muzealnej thumb|Krótki film przedstawiający śpiewające samce potrzosa Biotop Tereny wilgotne i podmokłe – trzcinowiska, turzycowiska, bagna, wilgotne łąki, czasem pola uprawne. Gniazdo Zawsze na ziemi w kępie gęstej roślinności, najczęściej turzycy lub u podstawy krzewu, bardzo dobrze ukryte. Jaja Lęgi od połowy maja do połowy czerwca. W lęgu 4–6 jaj o bardzo zróżnicowanym tle, o średnich wymiarach 20×15 mm. Wysiadywanie, pisklęta Od zniesienia ostatniego jaja trwa 12–14 dni. Pisklęta opuszczają gniazdo po 11–13 dniach. Pożywienie Przeważnie drobne owady zbierane z roślin, ale również nasiona traw i chwastów.

Status zagrożenia i ochrona IUCN uznaje potrzosa za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy i całej Turcji z 2015 roku, zawiera się w przedziale 20–40 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy.

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ().. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC). Według szacunków Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych, w latach 2013–2018 populacja potrzosa na terenie kraju liczyła 437–513 tysięcy par lęgowych.

Zobacz też ptaki Polski

Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie:

Linki zewnętrzne

Kategoria:Trznadle Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Awifauna Polski Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza