thumb|Rozarium w latach 20. XX wieku thumb|Park wiosną 1939 roku Park Skaryszewski im. Ignacego Jana Paderewskiego – zabytkowy park krajobrazowy o powierzchni 58 ha, znajdujący się w dzielnicy Praga-Południe w Warszawie. Został założony na terenach skaryszewskiego pastwiska miejskiego w 1905 według projektu Franciszka Szaniora.

Współcześnie określany jest jako przykład parku miejskiego, który jest ostoją bioróżnorodności w mieście. W 2009 uzyskał tytuł Najpiękniejszego Parku w Polsce oraz trzecią lokatę w konkursie Najpiękniejszy Park w Europie.

Opis Park został założony w 1905 na terenie dawnej osady Kamion, na tarasie zalewowym Wisły. W tamtym czasie ten teren znajdował się poza granicami miasta. Współcześnie granice parku wyznaczają al. Zieleniecka, al. Waszyngtona i ul. Międzynarodowa oraz południowa linia brzegowa Jeziora Kamionkowskiego. Od wschodu, razem z ciągnącymi się do ul. Kinowej Kamionkowskimi Błoniami Elekcyjnymi, tworzy jedną z największych w Warszawie enklaw zieleni.

Park został zaprojektowany przez Franciszka Szaniora w stylu angielskim. Pracami przy jego urządzaniu, które trwały do 1922, kierował Edward Ciszkiewicz. Park powstał jako wielkomiejski ośrodek parkowy dla rekreacji i wypoczynku, z rozwiniętą siecią komunikacyjną, przystosowaną do ówczesnego ruchu pojazdów konnych. W 1928 został powiększony w kierunku północnym i wschodnim. Zaprojektowane cztery sztuczne zbiorniki wodne (Stawy Kacze, Staw na Kosku) współgrają z bogatą szatą roślinną parku. Całości dopełniają nasypane wzgórza, sztuczny wodospad oraz rozarium.

Pierwszego dnia powstania warszawskiego, 1 sierpnia 1944, park był miejscem walk między powstańcami, przedzierającymi się w kierunku wiaduktów nad ulicą Targową, a żołnierzami Wehrmachtu.

Po 1945 rozebrano ogrodzenie parku, niektóre alejki zalano asfaltem, ustawiono betonowe latarnie, a wzdłuż al. Waszyngtona poprowadzono naziemną rurę ciepłowniczą.

W 1973 park został wpisany do rejestru zabytków.

W parku rośnie 280 gatunków drzew i krzewów. Bogactwo przyrodnicze parku opisano m.in. w rapororcie Przyroda Parku Skaryszewskiego wydany w 2015 w ramach społecznego projektu koordynowanego przez Macieja Luniaka. Na wnioski wynikające z raportu powołują się m.in. mieszkańcy okolic parku zabiegający o utrzymanie parkowej funkcji tego terenu.

Nazwa Powstał jako park Skaryszewski, zachowując nazwę pastwiska miejskiego, na którego terenie został wytyczony. Nazwa pochodzi od lokowanego w pobliżu, na terenach wsi Kamion, miasta Skaryszew. W 1929 nadano mu imię Ignacego Jana Paderewskiego. W okresie okupacji niemieckiej parkowi nadano niemiecką nazwę Ostpark.

Po wojnie, z powodów politycznych usunięto imię Paderewskiego z nazwy. Potocznie nazywany jest określeniem z gwary warszawskiej – Skaryszakiem.

Informacje historyczne W 1926 w parku otwarto ogród różany i ogród daliowy zaprojektowane przez Leona Danielewicza. W 2006 w parku zadomowiły się bobry. Skala zniszczeń, które poczyniły w 2008, spowodowała konieczność zabezpieczenia drzew i wywiezienia zwierząt do ZOO. Biała kapliczka stojąca w jednej z alejek parku podczas okupacji niemieckiej służyła jako skrzynka kontaktowa dla łączniczek podziemia. Park pozostaje jednym z głównych miejsc uroczystości organizowanych w Polsce w związku z rocznicą zamachów z 11 września 2001 w Nowym Jorku. Szczególną oprawę miały uroczystości przy pomniku poświęconym ofiarom w 2011, w 10. rocznicę ataków. Obecni byli m.in. ambasador Lee A. Feinstein, wicepremier Waldemar Pawlak oraz minister Radosław Sikorski. W 2015 z Jeziora Kamionkowskiego wyłowiono zbiornik na paliwo i pocisk pochodzące najprawdopodobniej z brytyjskiego samolotu Liberator EV 961 ze 178 dywizjonu RAF zestrzelonego przez Niemców nad parkiem 14 sierpnia 1944. W 2017 prawo użytkowania wieczystego do fragmentu parku Skaryszewskiego położonego między ogrodem różanym, aleją Zieleniecką a Jeziorem Kamionkowskim zostało sprzedane przez Miejskie Przedsiębiorstwo Realizacji Inwestycji. Transakcja wzbudziła sprzeciw radnych m.st. Warszawy, a także zainteresowanie Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Do 2017 administratorem Parku był Zarząd Oczyszczania Miasta. Od 1 lipca 2017 opiekę nad Parkiem przejęła nowa jednostka – Zarząd Zieleni m.st. Warszawy. W 2018 nowy zarządca przedstawił plany remontu parku obejmujące takie kwestie jak oświetlenie, likwidacja ogrodzenia po wschodniej stronie parku oraz zmiany dot. głównych alei parkowych. W kwietniu 2018 przeprowadzono konsultacje społeczne na temat organizacji wydarzeń na terenie Parku. W październiku 2018 rozebrano znajdujący się na osi alei głównej pomnik Wdzięczności Żołnierzom Armii Radzieckiej. W lipcu 2024 zakończono w parku prace remontowe obejmujące m.in. przywrócenie pierwotnego kształtu głównej alei parkowej oraz wymianę latarń.

Rzeźby i pomniki

Popiersie Ignacego Jana Paderewskiego (na osi głównej alei od strony ronda Waszyngtona), Rzeźba „Rytm” Henryka Kuny (1929), Rzeźba „Tancerka” Stanisława Jackowskiego (1927), Rzeźba „Kąpiąca się” Olgi Niewskiej (1929), Pomnik Edwarda Mandella House’a (1932, rekonstrukcja 1992), Płyta pamięci Poległych Lotników Brytyjskich 1944 (1988), Kamień w miejscu potyczki oddziału Armii Krajowej obwodu Praga z Niemcami w dniu wybuchu powstania warszawskiego 1 sierpnia 1944, Płyta pamięci poległych w II wojnie światowej Sportowców-Akademików, Kapliczka wykonana przez architekta Janusza Alchimowicza, Pomnik Polaków – Ofiar Ataku Terrorystycznego w Nowym Jorku z 11 września 2001 (2002) Faun (1931/2022) – przedwojenna rzeźba kubistyczna w stylu art déco. Jej replika została odsłonięta 9 sierpnia 2022.

Nieistniejące Pomnik Wdzięczności Żołnierzom Armii Radzieckiej (1946)

Obiekty na terenie Parku Muszla koncertowa Muszla koncertowa – administrowana przez Centrum Promocji Kultury.

Stadion thumb|Budowa stadionu (1927) thumb|Stadion z lotu ptaka (2026) Pierwsze wzmianki o stadionie Akademickiego Związku Sportowego (AZS) pochodzą z 1917„Kurier Warszawski” 28.06.1917.. W 1926, po uzyskaniu dotacji od miasta w wysokości 59500 zł z funduszu dla bezrobotnych, rozpoczęto budowę. Stadion oddano do użytku we wrześniu 1927. W jego skład wchodziły: bieżnia i skocznie lekkoatletyczne, boisko piłkarskie, 6 kortów tenisowych i pływalnia na Jeziorze Kamionkowskim. Stadion mógł pomieścić 6000 widzów, był wyposażony w krytą trybunę (1000 miejsc). Na bieżni odbył się w 1929 bieg lekkoatletyczny z udziałem Paavo Nurmiego, który nieoczekiwanie przegrał go ze Stanisławem Petkiewiczem.

Użytkownikiem stadionu był zarówno AZS, jak i poszczególne uczelnie. Odbywały się tam międzyuczelniane zawody znane jako Tydzień Sportu Akademickiego. Był również wynajmowany przez kluby sportowe takie jak Jur, Hakoah i PWATT.

Budynek mieszczący szatnie i trybuny stadionu został zniszczony podczas II wojny światowej, zachowało się jedynie boisko z bramkami.

Stadion jest obecnie użytkowany przez klub sportowy Drukarz.

Kawiarnia Od lat 90. XX wieku w budynku dawnego szaletu funkcjonuje kawiarnia (z przerwą w latach 2020–2024).

Zobacz też Park Paderewskiego (przystanek kolejowy)

Przypisy

Linki zewnętrzne Park Skaryszewski na stronach Urzędu m.st. Warszawy Park Skaryszewski z satelity