Kanał Wieprz-Krzna – melioracyjny kanał wodny znajdujący się we wschodniej Polsce, w województwie lubelskim. Łączy rzekę Wieprz w miejscowości Borowica (poniżej Krasnegostawu) z Krzną (koło Międzyrzeca Podlaskiego)Końcowy odcinek kanału, o długości 1,4 km, pokrywa się z korytem Krzny Południowej, które tu zostało poszerzone. [Mapa topograficzna Polski] 1 : 10 000. W: Geoportal.gov.pl > Raster > Szukaj: Krzna Południowa [zaznaczenie biegu]. Geoportal.gov.pl dostęp: 2014.04.05.. Część systemu melioracyjnego kanału tworzą jeziora zamienione na zbiorniki retencyjne oraz kilka sztucznych zbiorników wodnych jak: Mosty, Opole-Podedwórze, Zahajki, Żelizna.
Długość: 140 km. Jest to najdłuższy kanał w Polsce. Nieżeglowny.
Historia Wybudowany w latach 1954–1961. Pierwszy odcinek (Borowica) został oddany do użytku w sierpniu 1958 r., zaś całość przedsięwzięcia w październiku 1961 r. Projektantem tej największej wówczas inwestycji melioracyjnej w kraju był inż. Jan Kwapiszewski. Budowę kanału opisał w swojej książce: Budujemy kanał Wieprz-Krzna, Warszawa 1956..
Wpływ na środowisko Wpływ kanału Wieprz-Krzna na środowisko naturalne Polesia Lubelskiego jest wybitnie szkodliwy. Oblicza się, iż kanał reguluje stosunki wodne na ok. 40 tys. ha gruntów ornych i ok. 80 tys. ha użytków zielonych. Są to jednak dane pochodzące z lat 60. i 70.Encyklopedia powszechna PWN, t. 4, Warszawa 1976, s. 641 oraz analogicznie w Nowa encyklopedia powszechna PWNN, Warszawa 1997, t. 6, s. 765. Szkody wyrządzane przez zachwianie stosunków wodnych mogą więc obejmować znacznie większy obszar. Wykopanie kanału spowodowało przesuszenie gruntów w pobliżu kanału, murszenie torfów, degradację i erozję gleb, zanik wielu naturalnych siedlisk zwierząt i roślin. Budowa kanału miała silny wydźwięk propagandowyLesław Gnot, Lubelszczyzna, dzieje, ludzie, krajobrazy, Lublin 1974.. Szacowano, że nowy kanał zwiększy areał o 70 tys. ha łąk i pól. Na początku zaobserwowano silny wzrost plonów z gruntów zmeliorowanych, jednak z czasem wydajność spadła poniżej wskaźników notowanych przed inwestycją.
thumb|left|Kanał w okolicach wsi Łózki w powiecie bialskimBadania prowadzone w Katedrze Melioracji i Budownictwa Rolniczego oraz Katedrze Hydrobiologii i Ichtiobiologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie (dawnej Akademii Rolniczej) wykazały, iż na terenach zmeliorowanych dochodzi do wielu negatywnych zjawisk z punktu widzenia zarówno ekologii, jak i rolnictwa. Rowy melioracyjne nie spełniają swoich funkcji, ponieważ w okresie wiosennym mogą przyczyniać się do hamowania odpływu nadmiaru wody, zaś w okresie letnim do przesychania terenu. Na skutek tego następuje intensywny proces murszenia masy torfowej, zanikanie cennych zbiorowisk roślinnych oraz – w konsekwencji – spadek plonów. Osuszanie prowadzi do niszczenia wierzchniej warstwy gleby, intensywnej jej mineralizacji oraz zahamowania wzrostu roślin. Podsumowując można stwierdzić, iż wskutek budowy i dalszego użytkowania kanału stale pogłębia się degradacja przyrodnicza terenów PolesiaAntoni Grzywna, Stosunki powietrzno-wodne i plonowanie zmeliorowanych łąk w dolinie rzeki Piwonii, „Acta Agrophysica” 2005, nr 5 (2), s. 283.Stanisław Radwan, Przyrodnicze podstawy ochrony i odnowy ekosystemów wodno-torfowiskowych w obszarze funkcjonalnym Poleskiego Parku Narodowego na tle antropogenicznych przekształceń środowiska przyrodniczego, „Acta Agrophysica” 2003, nr 91..
Przyrodnicy podkreślają, iż na terenach objętych później obszarem Poleskiego Parku Narodowego, wskutek budowy kanału zniszczono ponad 80% zasobów rzadkich gatunków flory i fauny. Odwodnienie terenów w dawnym województwie chełmskim doprowadziło na obszarze ok. 15 tys. ha do masowych pożarów torfowisk i przekształcenia ich w nieużytki z dominacją ostu pospolitego, pokrzywy, trzcinnika piaskowego i innych roślin nienadających się na paszę dla zwierząt.. Zespół badawczy pod kierunkiem Prof. Tadeusza J. Chmielewskiego z Akademii Rolniczej w Lublinie wskazał, iż na terenie Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego od 1956 do 2006 roku „osuszono ponad 73% wszystkich torfowisk, turzycowisk i wilgotnych łąk”Poprawa stanu ekologicznego i optymalizacja wykorzystania turystycznego zlewni zespołu jezior Miejskie – Kleszczów…, red. T. J. Chmielewski, Ostrów Lubelski 2006, s. 5..
Rolnicy posiadający grunty w sąsiedztwie kanału wystąpili w 2010 roku o pomoc finansową państwa w „przywróceniu łąk do użytkowania”, a władze województwa lubelskiego zaplanowały zainwestowanie w tereny położone w pobliżu „zaniedbanego” kanału ponad 100 mln złAgencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. (dostęp z 2010-04-11)..
Przypisy
Bibliografia Kanał Wieprz-Krzna – uruchomiony, „Dziennik Polski” 1961, nr 234, s. 1. Pierwszy odcinek kanału Wieprz-Krzna uruchomiony, „Dziennik Polski” 1958, nr 190, s. 2. Wilgat Tadeusz, Wody Lubelszczyzny, Lublin 1998.
Linki zewnętrzne Wody. W: Powiat Łęczyński » O Powiecie » Środowisko naturalne. (dostęp 11.04.2010)
Zabić rzekę (dostęp 11.04.2010)
Wieprz-Krzna Kategoria:Geografia Międzyrzeca Podlaskiego Kategoria:Transport w Międzyrzecu Podlaskim