Jaskinia Kyrnyczky () – jaskinia we wsi Gródek (rejon czortkowski, obwód tarnopolski, hromada Zaleszczyki). Znajduje się 700–800 m na północny wschód od wioski (trakt Kyrnyczky). Należy do obszaru krasowego NyzhnosereсkaДобрянський В., Площанський, П. Про обстеження печер на території природнього парку «Дністровський каньйон» в Заліщицькому районі, Туризм, географія, краєзнавство: актуальні проблеми теорії і практики: Матеріали міжнародної науково-практичної конференції (м. Тернопіль, 16-17 травня 2019 р.), Тернопіль: Редакційно-видавничий відділ Тернопільського національного педагогічного університету імені Володимира Гнатюка, 2019, s. 253—268..

Toponimia W katastrach speleologicznych występuje pod nazwą Jaskinia Budenna. Niestety nazwa ta nie jest dobra, ponieważ obiekty geograficzne (które nie występują w lokalnej mikrotoponimii) powinny być nazywane od nazw miejscowości, w których się znajdują lub w odniesieniu do cech geograficznych, przyrodniczych i historycznych, na których się znajdują lub są z nimi związane.

Opis Jaskinia jest położona w miąższości piaszczystego wapienia, który leży na głębokości ponad 10 m. Jej nadległe skały są zmielone, a leżące pod nimi skały to dewońskie piaskowce.

Jest pozioma, dwupoziomowa, erozyjna, korozyjna i grawitacyjna. Znajduje się pomiędzy skałami, które odłamały się i osunęły kilka metrów wzdłuż wąwozu. Skała macierzysta tworzy szerokie na 30 m i wysokie na 5 m sklepienie groty o głębokości do 4 m.

Ma dwa poziomy: pierwszy to Pasaż Ossowskiego, a drugi to Pasaż Dobrianskiego. Ze szczelin pod baldachimem wypływają trzy źródła. Jednym z nich jest wodospad, który spływa z wystającej skały z wysokości 1,5 m. Osady (wypełniacze) szczeliny to glina i fragmenty wapieniaПлощанський, П. Карстово-спелеологічні об'єкти, Літопис природи НПП «Дністровський каньйон», Том 1 за 2012 р., Заліщики: [б. в.], 2013, s. 141—226. Реєстраційний номер депонування № 0114U006354, від 03.02.2015 р..

Historia Pierwsza eksploracja jaskini została przeprowadzona w 1890 roku przez polskiego archeologa i geologa Gotfryda OssowskiegoOssowski, G. Sprawozdanie drugie z wycieczki paleoetnologicznej po Galicji Wschodniej w r. 1890, Zbior wiadomosci antropologii krajowej, t. XV — Krakow: [б. в.], 1891, s. 1—88.

Znany galicyjski historyk lokalny Bohdan Janusz i historyk Aleksander Czołowski przypisali trakt średniowiecznym miejscom kultu religijnego, które chronologicznie sięgają XVII wiekuJanusz, B. Zabytki przedhistoryczne Galicji Wschodniej, Lwow [б. в.], 1918, 310 s.Czolowski, A. Przeszlosc i zabytki woiewodstwa Tarnopolskego / А. Czolowski, В. Janusz, Tarnopol: [б. в.], 1926, 198 s..

W 1966 r. członkowie Tarnopolskiego Regionalnego Speleoklubu „Podillia” pod kierownictwem W. Apostoliuka dokonali speleologicznego opisu i mapowania jaskini. Jaskinia została ponownie zmapowana i opisana w 2005 roku przez Petro Płoszczańskiego, a nowe uzupełnienia do planu zostały wykonane przez Wołodymyra Dobrianskiego i Petro Płoszczańskiego w 2015 roku.

W 1990 r. Wołodymyr Dobrianskij przeprowadził badania archeologiczne i speleologiczne traktu i jaskini. Odkrył starożytności kultury trypolskiej z epoki eneolitu, wczesnej epoki żelaza i okresu rzymskiego. Po lewej stronie wąwozu, na drugim poziomie, odkryto nowe przejście. W pobliżu przejścia znajduje się masywny głaz, który oderwał się od litej skały. W jego zachodnim rogu znaleziono wykutą ludzką twarz, w pobliżu której w 2006 r. badano inskrypcje lapidarne w cyrylicy i znaki. Kilka słabo zachowanych znaków, które mogą odnosić się do tureckich lub germańskich run lub sarmackich tamg, zostało zbadanych po lewej stronie wodospadu w 2011 rokuДобрянський, В. Про археологічно-спелеологічне обстеження в с. Городок, що на Тернопільщині, Археологія і фортифікація України. IV Всеукраїнська науково-практична конференція Кам'янець-Подільського Державного історичного музею-заповідника, присвячена 180-й річниці від дня народження Володимира Боніфакійовича Антоновича (1834—1908), Кам'янець-Подільський: «Медобори 2006», 2014, s. 40—42.. Ustaliliśmy również, że w tym miejscu mogło funkcjonować pogańskie sanktuarium, a później chrześcijańska pustelniaДобрянський, В. Печера в Гиньківцях, Гомін віків. Науково-краєзнавчий літописний збірник Заліщанщини, Випуск 6. Заліщики: ВІЦ «Місто», 2021, s. 3—7.Добрянський, В. Печера в Гиньківцях: старожитності та повстанська звитяга, Вільне життя плюс, 30.04.2021, № 33, s. 3, (Сторінками історії).Добрянський, В. Про результати археологічних обстежень пам'яток голіградської культури на півдні Тернопільської області, Наукові записки Національного заповідника «Замки Тернопілля», Збараж: «Вік», 2013, s. 59—63Добрянський, В. Печерні християнські скити Лівобережжя Середнього Дністра, Переяславівка: Наукові записки Національного історико-етнографічного заповідника «Переяслав»: Збірник наукових статей, 2015, Випуск 9 (11), s. 143—152..

W 1994 r. pomnik przyrody został zbadany przez W. Artiucha w ramach wspólnej ekspedycji ekologicznej „Dnister” Towarzystwa Lwa, Karpackiej Ekspedycji Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, który wykonał niewielki wykop w jaskini (gdzie znajduje się Przejście Osowskiego), gdzie znalazł grot strzały do łuku i fragmenty XIV-wiecznej ceramikiАртюх, В. Нові печерні пам'ятки Середнього Подністров'я, Скелі й печери в історії і культурі стародавнього населення України, Львів: [б. в.], 1995, s. 3—7.Артюх, В. Робота в печерних пам’ятках Дністровського каньйону, Матеріали IX Подільської історико-краєзнавчої конференції. — Кам'янець-Подільський: [б. в.], 1995, s. 139Артюх, В. Археологічні роботи експедиції «Дністер» на Тернопільщині, Археологія Тернопільщини, Тернопіль: Джура, 2003, s. 251—261.

Była ona wykorzystywana zarówno do celów religijnych, jak i obronnych i fortyfikacyjnych - stanowiła bezpieczne schronienie dla okolicznych mieszkańców w czasie zagrożenia wojennegoДобрянський, В. Природні карстові порожнини Західного Поділля як оборонно-фортифікаційні об'єкти, Наукові записки Національного заповідника «Замки Тернопілля», Збараж: «Вік», 2013, s. 118—124. W szczególności podczas II wojny światowej znajdowała się tu baza UPA.

Przypisy

Kategoria:Jaskinie na Ukrainie Kategoria:Gródek (obwód tarnopolski)